Ethische afweging bij inzet technologie in dementiezorg

Sociale robots, nostalgische deurposters, beleefhoeken, namaakdieren, knuffelpoppen, games en virtual reality. Het is een greep uit de vele mogelijkheden met als doel om mensen met dementie fijne ervaringen te bieden. Steeds meer woon-zorginstellingen voor deze doelgroep proberen daarmee dan ook de zorg te verbeteren. Maar wordt dat doel altijd bereikt? Immers dit soort middelen kunnen ook bedrieglijk overkomen. Mensen met dementie kunnen dan het al wankele vertrouwen in hun sociale en materiele omgeving verder verliezen.

Doen-alsof-dingen

Om de ethische vraag naar het gebruik van `dingen die doen-alsof’ te beantwoorden, hebben onderzoekers van de Universiteit Maastricht een uitgebreide studie gedaan. Naast literatuuronderzoek verrichtten ze veldwerk in zorginstellingen. Daar observeerden en spraken ze mensen met dementie die gebruikmaken van die middelen. Ook interviewden ze zorgmanagers, verzorgenden en ontwerpers van die zorgproducten.

Onderwijsmodule

De onderzoekers concluderen dat misleiding allerlei vormen kan aannemen, zoals op cognitief vlak, waarbij de zorgomgeving iemand iets laat geloven dat onwaar is. Misleiding kan ook gebeuren op zintuiglijk vlak. Mensen iets moois laten beleven wordt dan namaak. Interacties met dit soort middelen geven ruimte voor zelf-expressie, maar bij oneigenlijk gebruik laat het de persoon in de steek. De onderzoekers adviseren om goed na te denken of objecten iemand met dementie echt ondersteunen of juist als volwaardig mens ondermijnen. Ze ontwikkelden een onderwijsmodule voor zorgprofessionals om te leren gezamenlijk persoonsgerichte ethische afwegingen te maken. Deze wordt in de praktijk steeds meer toegepast.