Microplastics & Health
Overal om ons heen zijn micro- en nanoplastics; in water, in de lucht, maar ook in ons eten en zelfs in ons bloed. We weten dat deze kleine plastic deeltjes schadelijk zijn voor het milieu, maar kennis over het effect op onze gezondheid ontbreekt. Onderzoek, gefinancierd door ZonMw, levert de benodigde kennis.
Doel programma
Het programma Microplastics & Health is opgesteld om meer inzicht te krijgen in de mogelijke gezondheidseffecten van kleine plastic deeltjes, en wat we kunnen doen om de effecten te beperken. Kennis is essentieel om innovaties en strategieën te ontwikkelen die mogelijke gezondheidsrisico’s verkleinen. Naast kennisontwikkeling stimuleert ZonMw daarom het gebruik van onderzoeksresultaten door kennisbenutting in praktijk, beleid, onderzoek en onderwijs.
Onderzoeken met klein budget en groot resultaat
In 2018 zijn 15 éénjarige doorbraakprojecten gefinancierd. Deze projecten hebben een eerste inkijk gegeven in het effect van micro- en nanoplastics op cellen en weefsels. Ook is binnen de projecten onderzocht of de deeltjes ons lichaam kunnen binnendringen en of ze chemische toxiciteit veroorzaken of schadelijke micro-organismen kunnen vervoeren.
Uit deze projecten bleek dat kleine plastic deeltjes de darmwand, de longen, de placenta en zelfs de bloed-hersenbarrière kunnen passeren. Ze bleken ook het functioneren van deze verschillende lichaamscellen te verstoren. Ook traden soms ontstekingsreacties op. Onderzoek naar microplastics in de placenta ontving een ZonMw Parel.
MOMENTUM creëren
Sinds 2021 zetten 14 van de 15 projecten hun baanbrekende onderzoek voort in het Microplastics and Human Health Consortium ‘MOMENTUM’. Dit consortium werd gefinancierd door ZonMw, de topsector Life Sciences & Health, en de ministeries van IenW en VWS, met cofinanciering vanuit het consortium. In dit consortium werkten nationale en internationale onderzoeksorganisaties en industriële partijen samen.
Eind 2023 heeft MOMENTUM vervolgfinanciering ontvangen, waarbij het consortium onder de naam MOMENTUM 2.0 vervolgonderzoek ging uitvoeren. In 2023 zijn daarnaast 7 aanvullende projecten gefinancierd. Elk project focust op één van de volgende thema’s: microplastics in het milieu, consumentengedrag, interventies, of gestandaardiseerde onderzoeksmethoden. De 8 projecten werkten nauw samen om antwoorden te vinden op de meest urgente vragen uit de Kennisagenda 2020 'Wat doen microplastics in ons lichaam?'.
In 2025 ontving het MOMENTUM 3.0-consortium nieuwe financiering van ZonMw, mogelijk gemaakt door de ministeries van IenW en VWS. Het project bouwt voort op bestaand onderzoek en richt zich op 5 kerngebieden: blootstellingsroutes, gezondheidseffecten, microbiële risico’s, risicobeoordeling en interventies. Deze thema’s zijn gebaseerd op een brede behoefteanalyse die ZonMw heeft uitgevoerd voor de Kennisagenda 2025: ‘Microplastics in ons lichaam’.
Vervolgonderzoek is nodig
Hoeveel kennis er ook al in korte tijd tot stand is gekomen, het is duidelijk dat we nog niet genoeg weten om gerichte maatregelen te nemen om onze gezondheid te beschermen. Daarom ontwikkelden we onze Kennisagenda 2025: ‘Microplastics in ons lichaam: de feiten, de vragen en de koers’. Deze wordt onder andere gebruikt om toekomstige onderzoeksfinanciering richting te geven.
Waker over de gezondheid van water
Hij begon als zeebioloog bij Rijkswaterstaat, maar was als kind al gegrepen door water en alles wat erin en erboven leeft. Dick Vethaak stond aan de wieg van ons onderzoeksprogramma Microplastics & Health: ‘Ik maak graag de vertaalslag van wetenschap naar maatschappelijke betekenis.’
Lees het interview met Dick Vethaak in ons online magazine Impuls
Tekst: Joost Bijlsma ¦ Fotografie: Thomas Duiker
† 1 juni 2024
In Memoriam Dick Vethaak
Commissieleden
De programmacommissie bestaat uit (inter)nationale experts. Per subsidieronde wordt een afweging gemaakt wie onderdeel is van de beoordelingscommissie.
Voorzitter
- Prof. dr. M.P. (Maikel) Peppelenbosch
Vice-voorzitter
- Dr. T. (Tanja) Kögel
Leden
- H. (Heleen) van der Valk-Höhner
- Prof. dr. S.J.H.M. (Bas) van den Putte
- Prof. dr. ir. C.A. (Caroline) de Tender
- Dr. S.L. (Stephanie) Wright
- Prof. dr. S. (Sabine) Pahl
- Prof. dr. Kevin Thomas