Polyfarmacie is het gelijktijdig gebruiken van meerdere verschillende geneesmiddelen. Hoe reageren geneesmiddelen op elkaar? Wat betekent dit voor de patiënt? Van alle mensen die chronisch geneesmiddelen gebruiken, gebruikt 17% 5 of meer geneesmiddelen naast elkaar.

De helft van deze polyfarmaciepatiënten is ouder dan 70 jaar. Geneesmiddelen kunnen bijwerkingen hebben die leiden tot het gebruik van andere geneesmiddelen ter vermindering of voorkoming van deze bijwerkingen. In het kader van de doelstelling van het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen wordt er aandacht besteed aan polyfarmacie. De meeste polyfarmaciepatiënten gebruiken geneesmiddelen voor chronische aandoeningen, zoals problemen met hart en bloedvaten en diabetes. Daarnaast worden ook slaap- en kalmeringsmiddelen vaak verstrekt aan deze patiënten.

Wat speelt er?

Wanneer een patiënt gelijktijdig meerdere verschillende geneesmiddelen gebruikt, spreekt men van polyfarmacie. Dit komt voor bij een groeiend aantal patiënten, met name bij ouderen. Bij een derde van de mensen ouder dan 75 jaar sprake is van polyfarmacie.
Polyfarmacie is een belangrijke risicofactor voor vermijdbare ziekenhuisopnames. Het ene geneesmiddel kan de opname, afbraak en/of uitscheiding (farmacokinetiek) van een ander middel beïnvloeden, waardoor er onvoldoende werkzaamheid of juist een toxische ophoping van het betreffende middel ontstaat. Ook kunnen geneesmiddelen elkaars werking (farmacodynamiek) in positieve of negatieve zin beïnvloeden.

Complexe interacties

Wanneer een patiënt meerdere verschillende geneesmiddelen tegelijk gebruikt, ontstaat een complex netwerk van interacties. Er bestaat nog onvoldoende wetenschappelijk onderbouwde kennis over de complexe interacties tussen verschillende geneesmiddelen. Zo worden in registratiestudies patiënten met andere medicatie meestal uitgesloten. Wel is een groeiende hoeveelheid praktijkkennis beschikbaar, onder meer via het Lareb.

Studies die leiden tot praktische richtlijnen

Casuïstische bevindingen vragen om meer systematische wetenschappelijke studies. Deze moeten uiteindelijk leiden tot praktische richtlijnen voor het bewaken van medicatie en het voorkómen van complicaties door polyfarmacie. Een combinatie van (chronische) aandoeningen betekent veelal het gebruik van meerdere geneesmiddelen. Dit stelt hoge eisen aan de arts-patiëntrelatie, mede omdat polyfarmacie vaak leidt tot verminderde therapietrouw. Keuzes zijn nodig om ongewenste geneesmiddelinteracties te voorkómen. Hierbij is het van belang dat de behandelend(e) arts(en) en de patiënt hierin gezamenlijk prioriteiten vaststellen. Echter, er vindt nog maar mondjesmaat onderzoek plaats naar modellen om samen met de patiënt dergelijke moeilijke keuzes te maken en naar preventie van problemen die samenhangen met polyfarmacie, zoals conflicterende richtlijnen.

GGG-programma en polyfarmacie?

Het ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen stimuleert de beantwoording van de vragen rondom polyfarmacie door onder andere onderzoek, praktijkprojecten, presentaties en het bijeenbrengen van betrokken partijen.

Meer informatie

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website