Movisie start leergemeenschap rond dagactiviteiten bij dementie
In veel gemeenten zijn activiteiten ontwikkeld of toegankelijk gemaakt voor mensen met beginnende dementie. Maar hoe deel je opgedane kennis? Om te zorgen dat gemeenten, dementienetwerken, uitvoeringsorganisaties en andere betrokkenen samen optrekken en dat die samenwerking standhoudt, start Movisie in opdracht van ZonMw een leergemeenschap.
Stel: u heeft beginnende dementie en u wilt gewoon naar de sportvereniging, de bibliotheek, of de bingo in het buurthuis op de hoek blijven gaan. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk is het dat vaak niet. We zien vaak dat mensen met dementie langzaam geïsoleerd raken, terwijl ze nog wel kúnnen meedoen. Maar dan moet de omgeving dit wel mogelijk maken. Dat vraagt iets van gemeenten, dementienetwerken en van maatschappelijke organisaties. En het vraagt om leren. Wat werkt? Voor wie werkt het en hoe organiseer je dat goed, ook over gemeentegrenzen heen?
Om hier verdere stappen in te zetten geeft ZonMw kennisinstituut Movisie de opdracht om een leergemeenschap op te zetten voor gemeenten, uitvoeringsorganisaties en dementienetwerken die werken aan zinvolle dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie. Hans Alderliesten is programmaleider Welzijn & Zorg Samen en senior onderzoeker dementie bij Movisie. Marja Westhoff is senior programmamanager bij ZonMw, specifiek op het programma Dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie. Samen lichten zij toe wat geïnteresseerden kunnen verwachten van de leergemeenschap.
Mensen met dementie komen ook in het buurthuis. Die gaan naar het theater, willen boeken lenen bij de bibliotheek. Dat is waar het over gaat.
Het gaat om alledaags leven
De Nationale Dementiestrategie vormt de inhoudelijke basis voor deze opdracht. En die stelt dat de samenleving ruimte biedt voor mensen met dementie om mee te blijven doen. “Sterker nog; mensen met dementie zíjn, worden en blijven onderdeel van de samenleving.” Hans Alderliesten legt uit wat hij daarmee bedoelt. “Bij ‘zijn’ gaat het over inclusief denken: hoe zorgen we dat mensen met dementie gewoon mee kunnen blijven doen, op de vereniging, in de moskee, bij de wandelgroep? ‘Worden’ is een breder verouderingsvraagstuk: hoe maken we voorzieningen en de openbare ruimte toegankelijk voor iedereen die ouder wordt? En ‘blijven’, dat vraagt iets van de inrichting van het pand, de buurt en vaardigheden van de vrijwilligers en begeleiders.”
Dat maakt ook meteen duidelijk waarom de term 'dagactiviteit' soms tekortschiet. Het gaat namelijk niet om een georganiseerde bezigheid om de dag door te komen. Het gaat om het voortzetten van het alledaags leven: overdag, maar ook 's avonds en in het weekend. Het gaat om ontmoetingen en dingen doen in de eigen buurt, zowel in georganiseerd verband als informeel. Hans: "Mensen met dementie komen ook in het buurthuis. Die gaan naar het theater, willen boeken lenen bij de bibliotheek. Dat is waar het over gaat."
Borgen wat al is opgebouwd
De afgelopen jaren hebben gemeenten, zorgorganisaties en welzijnspartijen met hulp van subsidie uit het ZonMw-programma 'Dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie' al veel kennis opgedaan en in de praktijk gebracht.
Marja Westhoff vertelt: “In het ZonMw-programma werken we met 3 kaders waar ‘leven met dementie’ een belangrijk onderdeel van is. De Nationale Dementiestrategie, de Zorgstandaard Dementie en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord. Ze vormen de spreekwoordelijke paraplu van ons programma”. De kaders hangen nauw met elkaar samen.
- De Nationale Dementiestrategie is een overkoepelend 10 jarenplan van de overheid. Hierin staat wat Nederland de komende jaren wil bereiken in onderzoek naar de ziekte, goede ondersteuning en zorg voor mensen met dementie, en een dementievriendelijke samenleving.
- De Zorgstandaard Dementie geeft een inhoudelijke beschrijving wat goede zorg en ondersteuning voor mensen met dementie inhoudt. Het helpt professionals om de zorg en ondersteuning rondom mensen met dementie en hun naasten te verbeteren.
- Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord is een landelijk akkoord, ondertekend door tientallen zorg- en welzijnsorganisaties samen met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Het akkoord heeft als doel de zorg in Nederland toegankelijk en betaalbaar te houden. Voor mensen met dementie zijn in het AZWA inhoudelijke en financiële afspraken gemaakt over betere voorzieningen in de buurt. Een van die concrete afspraken is de ketenaanpak dementie.
Ketenaanpak dementie
De Ketenaanpak Dementie is een domeinoverstijgende aanpak die zorg én het sociaal domein bij elkaar brengt, gericht op tijdige en passende ondersteuning van mensen met dementie. De Ketenaanpak wordt de komende jaren doorontwikkeld tot een structurele, landelijk dekkende basisfunctionaliteit; een bewezen effectieve aanpak. Het beschrijft de inhoud, de uitvoeringsfuncties en biedt een bekostigingsstructuur. Gemeenten spelen daarin een sleutelrol: zij geven de aanpak lokaal en (sub)regionaal vorm, samen met zorgaanbieders, welzijnsorganisaties en dementienetwerken. De ketenaanpak wordt de komende jaren verder uitgewerkt.
Marja gaat iets dieper in op de Nationale Dementiestrategie, die in januari 2026 is geactualiseerd door het ministerie van VWS. “De evaluatie liet onder andere zien dat structurele borging van de activiteiten nog kan verbeteren. Initiatieven ontstaan naast elkaar in plaats van met elkaar, en kennis blijft hangen in afzonderlijke projecten. Ook is de verbinding met het regionale dementienetwerk lang niet altijd gelegd.”
Om bij te dragen aan bredere kennisdeling, en een goede, structurele samenwerking tussen gemeenten en de dementienetwerken besloot ZonMw een opdracht te verstrekken om een leergemeenschap te starten. Marja Westhoff: "Met het geven van deze opdracht bouwen we voort op eerdere investeringen die al in en tussen gemeenten zijn gedaan. Dit ZonMw-programma staat niet op zichzelf en sluit aan op landelijke ontwikkelingen: met de opdracht voor een leergemeenschap stimuleren we om meer samen op te trekken in het kader van een ketenaanpak dementie. Dit is nodig voor een duurzaam resultaat."
Het is belangrijk om niet alleen lokaal samen te werken, maar ook over de grenzen van gemeenten heen. Bijvoorbeeld in landelijk gebied voor het vervoer van deelnemers of gezamenlijk aanbieden van activiteiten.
Lokaal én regionaal samenwerken in een leergemeenschap
Movisie heeft een lange staat van dienst op het snijvlak van zorg en welzijn, en is al betrokken bij de implementatie van de Zorgstandaard Dementie. De leergemeenschap die zij nu opzetten ondersteunt de ketenaanpak dementie: het helpt betrokken beleidsprofessionals om te leren wat nodig is om binnen de gemeente samen op te trekken met uitvoeringsorganisaties en buurgemeenten. Maar daarnaast stimuleert het hen ook om samen te werken met de regionale dementienetwerken.
Marja: “Het is belangrijk om niet alleen lokaal samen te werken, maar ook over de grenzen van gemeenten heen. Bijvoorbeeld in landelijk gebied voor het vervoer van deelnemers of gezamenlijk aanbieden van activiteiten.”
Voor wie is de leergemeenschap bedoeld?
De leergemeenschap is voor partijen die samen aan de slag willen met het versterken en verbreden van de samenwerking rond dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie. Denk hierbij aan:
- Betrokken professionals vanuit gemeentelijk beleid
- Aanbieders van dagactiviteiten, inloophuizen, ontmoetingsplekken (Odensehuizen enz.)
- Netwerkcoördinatoren en casemanagers dementie
- Sociaal werk- en zorgprofessionals, buurtsportcoaches
- Andere betrokkenen, zoals ambassadeurs van Alzheimer Nederland
De leergemeenschap bestaat uit een kerngroep en een bredere schil. De kerngroep wordt gevormd door gemeenten en regionale dementienetwerken die al volop actief zijn met zinvolle dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie en willen investeren in de samenwerking met elkaar. Ze werken aan hun eigen leer- en ontwikkelvragen, zoals:
- Hoe werk je behoeftegericht vanuit het perspectief van mensen met dementie en hun naasten, zodat er passende mogelijkheden voor activiteiten in het alledaagse leven zijn?
- Hoe verbeter je de samenwerking tussen gemeenten, dementienetwerk, welzijn en zorg?
- Welke regionale afspraken zijn nodig om de aanpak te borgen?
Een bredere schil van gemeenten (ook vanuit ZonMw-projecten), aanbieders van dagactiviteiten en andere betrokkenen leert mee. Opgedane kennis uit de kerngroep wordt tijdens bijeenkomsten met hen gedeeld.
Hans Alderliesten: “Het is belangrijk om kennis en aanpakken met elkaar te delen. Vanuit de leergemeenschap verbinden we ook met bredere regionale en landelijke netwerken zoals Alzheimer Nederland, het Landelijk Platform Odensehuizen, de VNG, DemenTalent en het ZonMw-Onderzoeksprogramma Dementie/DEMPACT. Zo wordt wat geleerd is ook buiten de leergemeenschap gedeeld.”
Wat levert deelname aan de leergemeenschap u op?
Iedereen die betrokken is bij ondersteuning aan mensen met dementie is welkom om aan te sluiten bij de bredere schil van de leergemeenschap. Als deelnemer aan de leergemeenschap leert u hoe u een goede samenwerking rondom dagactiviteiten opzet, wat werkt in het opzetten van de dagactiviteiten, en wat niet. U leert van ervaringen uit andere gemeenten en regio’s en levert een bijdrage aan bredere netwerkvorming en kennisontwikkeling op het gebied van ‘Leven met dementie’ als onderdeel van de ketenaanpak Dementie. U wordt daarbij door Movisie ondersteund met inhoudelijke en veranderkundige expertise.
Kennis die wordt opgedaan in de leergemeenschap wordt breed gedeeld via bestaande kanalen, zoals de website Zorgstandaard dementie, het kennisdossier van Movisie, de website van ZonMw en het platform voor netwerkcoördinatoren van Dementienetwerk Nederland. Hans Alderliesten: “Elkaar inspireren met wat werkt en niet, uitwisselen over de aanpak in jouw gemeente en netwerk. Hoe doe jij dat? Waar liep jij tegenaan? Het is stimulerend om met elkaar bij te dragen aan dezelfde beweging: mensen met dementie laten meedoen!”
Aanmelden voor de leergemeenschap
Dinsdagmiddag 30 juni 2026 van 13.00 tot 16.30 uur vindt de eerste bijeenkomst van de leergemeenschap plaats in Utrecht. Wilt u deelnemen aan deze bijeenkomst? Meld u dan aan via de website van Movisie.
Als u vragen heeft neemt u contact op met Hans Alderliesten (h.alderliesten@movisie.nl) of Hilde van Xanten (h.vanxanten@movisie.nl).
Elkaar inspireren met wat werkt en niet, uitwisselen over de aanpak in jouw gemeente en netwerk. Hoe doe jij dat? Waar liep jij tegenaan? Het is stimulerend om met elkaar bij te dragen aan dezelfde beweging: mensen met dementie laten meedoen!