Innovatieve zorg doorbreekt grenzen: nieuwe aanpakken maken Nederland pandemisch sterker

Het ging om onderwerpen binnen de One Health‑benadering, zoals pandemische weerbaarheid, immunologie en pathogenese van potentieel pandemische ziekteverwekkers, maar ook om onderzoek in de Cariben en andere vernieuwende ideeën.

Het programma, ontwikkeld in opdracht van het ministerie van VWS, moet Nederland beter voorbereiden op toekomstige pandemieën door multidisciplinaire samenwerking te versterken en de impact op de samenleving te beperken. De projecten zijn nu afgerond en de resultaten zijn beschikbaar.

De volgende 3 projecten laten zien hoe breed en samenhangend wordt gewerkt aan het versterken van de pandemische weerbaarheid in de zorg. In de huisartsenzorg is een nieuwe infectiepreventie‑toolbox ontwikkeld die professionals helpt om luchtweginfecties beter te voorkomen. De toolbox, gebaseerd op ervaringen uit de praktijk, wetenschappelijke inzichten en lessen uit de coronapandemie, biedt huisartsen en hun teams praktische handvatten om maatregelen flexibel aan te passen aan de actuele infectiedruk. Meer informatie over de toolbox is te vinden op deze pagina: Toolbox infectiepreventie - AWPG MosaAWPG Mosa https://awpgmosa.nl/toolbox-infectiepreventie/

Tegelijkertijd laat onderzoek naar telemedicine zien dat digitale zorg een blijvende rol kan spelen, mits deze zorgvuldig en persoonsgericht wordt ingezet. Patiënten blijken wel degelijk interesse te hebben in digitale consulten, maar hun voorkeur hangt sterk af van persoonlijke omstandigheden en het moment in het zorgtraject. Een systematische keuzehulp en aandacht voor gezondheidsverschillen zijn daarbij cruciaal om de toegankelijkheid van zorg te waarborgen.

Daarnaast is een online handreiking ontwikkeld die verpleegkundigen en verzorgenden ondersteunt bij de psychosociale uitdagingen die een pandemie met zich meebrengt. Op basis van landelijk onderzoek en input van experts biedt deze handreiking concrete adviezen voor ondersteuning vóór, tijdens en na een pandemie. Uit het onderzoek blijkt dat zorgprofessionals zich over het algemeen mentaal in staat voelen om tijdens een pandemie te werken, maar dat zij wel behoefte hebben aan structurele vormen van ondersteuning, zoals collegiale steun, intervisie en moreel beraad.

Samen tonen deze projecten hoe praktische hulpmiddelen, doordachte inzet van digitale zorg en aandacht voor het welzijn van zorgprofessionals elkaar versterken. Ze dragen ieder op hun eigen manier bij aan een zorgsysteem dat beter voorbereid is op toekomstige pandemieën en veerkrachtiger kan reageren wanneer de druk oploopt.

Het innovatieve onderzoeksproject ‘CArP’ ontwikkelde een methode die moeilijk detecteerbare ziekteverwekkers eerder kan opsporen. De huidige manieren om dat te doen zijn vaak traag, duur of missen juist bacteriën die maar in kleine aantallen aanwezig zijn. Er zijn 2 moderne technieken gecombineerd om dat probleem op te lossen. Daarbij wordt gekeken naar genen die laten zien dat een bacterie ongevoelig is voor bepaalde antibiotica. Zulke genen dienen als herkenningspunt, waardoor ook lastig vindbare bacteriën toch worden ontdekt. De aanpak is nog in ontwikkeling, maar laat zien hoe vernieuwende detectietechnieken kunnen bijdragen aan snellere interventie en daarmee aan een sterkere bescherming van de volksgezondheid.

Op Bonaire, Sint‑Eustatius en Saba blijkt veerkracht in de zorg geen luxe maar een dagelijkse noodzaak. Zorgverleners opereren er in een context van personeelskrapte, beperkte middelen en risico’s zoals medische zuurstoftekorten, waardoor zij voortdurend balanceren tussen plannen en improviseren. Omdat hulp soms tot 72 uur op zich laat wachten, ontstaan hechte samenwerkingen binnen de eilanden én met partners in de regio en Europees Nederland. Diezelfde behoefte aan weerbaarheid staat centraal in het RiCa‑project, dat samen met regionale en academische partners in kaart bracht welke infectieziekten het grootste uitbraakrisico vormen en hoe de paraatheid kan worden versterkt. Uit surveillancedata en onderzoek onder inwoners en stakeholders blijkt dat vooral vector‑, zoönotische en hygiëne‑gerelateerde infecties aandacht vragen. Beide onderzoeken onderstrepen dat duurzame zorg en infectieziektebestrijding op de eilanden vraagt om versterkte surveillance, betere diagnostiek, gerichte communicatie en een brede One Health‑benadering.

Onderzoek naar vernieuwende ideeën speelt een belangrijke rol in het versterken van pandemische paraatheid, zoals blijkt uit verschillende projecten binnen het programma. Zo ontwikkelden Sanquin en patiëntpartners een digitaal onderzoeksplatform dat kwetsbare groepen tijdens pandemieën beter ondersteunt, met een centrale website voor onderzoeksresultaten, persoonlijke gegevens en contact met onderzoekers. Ook is de logistiek rond bloedafnames verbeterd, wat grootschalig patiëntgericht onderzoek in crisistijd vergemakkelijkt. Daarnaast is onderzocht hoe de zorg voor patiënten met zeer ernstige infectieziekten in high‑level isolation units kan worden verbeterd. Door ervaringen van patiënten en hun naasten te verzamelen en oplossingen te testen, zoals veilig familiebezoek op de kamer, is een handboek ontwikkeld voor betere begeleiding tijdens en na isolatie-opnames. Samen met het onderzoek naar nieuwe technieken om moeilijk detecteerbare ziekteverwekkers eerder op te sporen, laten deze projecten zien hoe innovatieve benaderingen bijdragen aan een zorgsysteem dat sneller kan reageren en beter voorbereid is op toekomstige pandemieën.

Projecten pandemische weerbaarheid

• Ontwikkeling infectiepreventie toolbox huisartsenzorg 
• De rol van telemedicine en zorg op afstand voor het verhogen van de pandemische weerbaarheid 
• Mentale weerbaarheid van verpleegkundigen en verzorgenden bij een pandemie

Project onderzoek naar immunologie en pathogenese voor pathogenen met pandemisch potentieel

• CArP - CApture-based surveillance of Pathogens in complex matrices

Projecten ten behoeve van de pandemische paraatheid in de Cariben

• Zorgen voor paraatheid en veerkracht van de zorg in Caribisch Nederland: een actie-onderzoek
• Risico-inventarisering voor infectieziekten met een pandemisch potentieel in de Caraïben (RiCa)

Ontwikkeling van en onderzoek naar innovatieve ideeën in relatie tot pandemische paraatheid

• Een platform voor pandemische paraatheid voor patiënten met chronische inflammatoire aandoeningen
• Ernstige besmettelijke infectieziekten: verbeterde aanpak begeleiding van patiënten en hun naasten