Wat doe jij met eenzaamheid? Waarderen en gebruiken wat werkt voor praktijk en beleid

Rapport over de werkzame elementen binnen eenzaamheidsinterventies voor praktijk en beleid
Vandaag is het rapport ‘Wat doe jij met eenzaamheid?’ gepubliceerd. In dit rapport worden de uitkomsten beschreven van het leertraject ‘Werkzame elementen bij eenzaamheid’. Binnen dit leertraject gingen 9 interventie-eigenaren onder begeleiding aan de slag met het expliciteren van de werkzame elementen van eenzaamheid binnen de interventies. Het rapport geeft handvatten voor praktijk en beleid om interventies inhoudelijk te verbeteren en op te schalen.
Gelukkig zijn er op allerlei plekken in het land mensen die zich ervoor inzetten om anderen te helpen eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. De sleutelpersonen van negen van die initiatieven hebben in een gezamenlijk leertraject hun aanpak geanalyseerd, hun ervaringen gedeeld en zijn te rade gegaan bij wat het wetenschappelijk onderzoek naar een effectieve aanpak van eenzaamheid te vertellen heeft.
Maartje Roelofs
Directeur Maatschappelijke ondersteuning bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

'Eenzaamheidsinterventies expliciteren en begeleiden naar erkenning'

In 2022 is vanuit het ZonMw-programma Versterking aanpak eenzaamheid de subsidieoproep 'Eenzaamheidsinterventies expliciteren en begeleiden naar erkenning' opengesteld. In deze oproep werden interventie-eigenaren uitgenodigd om deel te nemen aan een traject waarin zij onder begeleiding de 7 werkzame elementen in eenzaamheidsinterventies expliciteren voor hun interventies (leertraject ‘Werkzame elementen bij eenzaamheid’). Dit draagt bij aan de ontwikkeling, verspreiding en het overdraagbaar maken van kennis over eenzaamheid en eenzaamheidsinterventies. 

Doel van het leertraject ‘Werkzame elementen bij eenzaamheid’

Onderzoekers Sofieke Jansen, Leontien Hommels en Tamara Bouwman hebben, in opdracht van ZonMw, gezamenlijk het leertraject opgezet. Samen met de 9 interventie-eigenaren onderzochten zij wat werkt bij eenzaamheid. Het doel van het leertraject was om interventies sterker te maken door bestaande onderzoekskennis over werkzame elementen te verbinden aan de praktijk. Met deze kennis, kunnen interventie-eigenaren benoemen en beschrijven welke werkzame elementen in hun aanpak voorkomen. Dit inzicht, wat maakt dat de interventie werkt, geeft interventie-eigenaren handvatten om de uitvoerders hierop aan te sturen en eventueel de interventie inhoudelijk te verbeteren. Daarnaast geeft het een helder beeld voor opdrachtgevers en financiers van de mogelijkheden voor het opschalen van de interventies. 

In deze publicatie delen de begeleiders van dit mooie proces hoe dit heeft uitgepakt, wat deelnemers eraan gehad hebben en wat beleidsmakers ervan kunnen leren. Het is een leerzaam verhaal geworden voor iedereen die zich wil inzetten voor de aanpak van eenzaamheid in Nederland. Een belangrijke les voor beleidsmakers is: maak gebruik van de erkende interventies tegen eenzaamheid die al in de bekende databanken zijn opgenomen. Die les is in elk geval door de directie Maatschappelijke ondersteuning van het ministerie van VWS, de thuisbasis van het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid, duidelijk gehoord.
Maartje Roelofs
Directeur Maatschappelijke ondersteuning bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

De 9 deelnemende eenzaamheidsinterventies binnen het leertraject

Voetbal herinneringen (voorheen Football memories)Ouderen voelen zich minder eenzaam door betekenisvolle ontmoetingen waarbij ze samen met vrijwilligers voetbalherinneringen ophalen. Er ontstaat een gevoel van erbij horen.
Gouden MannenOudere mannen met een migratieachtergrond ervaren meer Positieve Gezondheid doordat ze van elkaar leren en belangrijke contacten ontwikkelen.
GO-WIN50-plussers met een migratieachtergrond staan positiever in het leven en ervaren meer regie waardoor eenzaamheid minder kans krijgt.
Het Betekenisvol Gesprek (voorheen Het Goede GesprekMotto)Zelfstandig thuiswonende ouderen voelen zich minder eenzaam door gesprekken waarbij een vrijwilliger een luisterend oor en aandacht voor zingeving heeft.
Join Us OnlineJongeren tussen de 18-30 jaar worden samen sociaal sterker door elkaar in een onlineprogramma te ontmoeten en te werken aan hun eigen ‘social challenge’.
SamenkrachtOuderen worden actief in de eigen leefomgeving en voelen dat ze van betekenis zijn na een aantal dialoogbijeenkomsten samen met professionals.
Sharing storiesSenioren en volwassenen spelen een spel waarin ze positieve levensverhalen delen om doelgericht sociaal contact te bevorderen en eenzaamheid te verlichten.
Tijd van je levenOuderen voelen zich minder eenzaam na een traject waarin ze samen met kunstenaars toewerken naar een creatieve eindpresentatie en ondertussen met elkaar in gesprek gaan.
VangnetwerkenWijkbewoners in een (dreigend) sociaal isolement worden tijdens het programma van steeds grotere betekenis voor elkaar, oefenen hun sociale vaardigheden en vormen met elkaar een duurzaam netwerk.

Rapport ‘Waardeer en gebruik wat werkt bij eenzaamheid’ uit het leertraject

Dit rapport gaat over werkzame elementen bij eenzaamheid en komt als eindproduct voort uit het leertraject. Het geeft handvatten om interventies of beleid sterker te maken. Om eenzaamheid te doorbreken is het belangrijk om te gebruiken en waarderen wat werkt. Zo ontstaat meer impact voor inwoners en cliënten en worden de beschikbare middelen goed besteed. Er is veel kennis over eenzaamheid en er zijn erkende eenzaamheidsinterventies die je kunt toepassen in je eigen lokale context. Dit rapport laat zien hoe je hiervan gebruik kunt maken in jouw aanpak en beleid. 

ZonMw-programma Versterking aanpak eenzaamheid

Vanuit het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid is in opdracht van VWS medio 2019 door ZonMw, het programma Versterking aanpak eenzaamheid gestart. Het ZonMw-programma draagt onder andere bij aan bovengenoemde doel door interventies gericht op eenzaamheid te:

  • Inventariseren en analyseren
  • Ondersteunen in de (door)ontwikkeling en evaluatie
  • Ondersteunen bij het beschrijven
  • Ondersteunen bij het theoretisch onderbouwen