Valpreventie: samen wandelen, oefeningen doen en koffiedrinken

‘Ik loop met een stok, want ik ben in de tuin wat onstabiel. Een tijdje geleden ben ik nog in de rododendrons gevallen. Ja, de leeftijd gaat natuurlijk ook meespelen’, lacht Jos Teeuwen. Hij is 85 jaar. Vroeger deed hij aan nordic walken. Toen dat niet meer ging, liep hij steeds minder. Tot hij een berichtje in het lokale krantje van Heemstede zag. Hierin kondigde Mette van der Ven, coördinator GNW Balans van de Stichting Gezond Natuur Wandelen, een nieuw project aan. Ze nodigde 60-plussers uit deel te nemen aan valpreventie, waarbij het nuttige en aangename worden gecombineerd. Teeuwen schreef zich in.

Ouderen die vallen is een groot probleem. Elke 4 minuten belandt een 65-plusser na een val op de spoedeisende hulp. ‘Als mensen vallen, komen ze in de medische molen terecht. Ze lopen schade op en hebben verdriet. Ook de zorgkosten nemen toe’, vertelt Van der Ven, die uit de ski-wereld komt, 40 jaar sportieve trainingen geeft en nu met ouderen werkt. 

Bestaande valpreventie-interventies zijn gericht op ouderen die al zijn gevallen. Hun huizen zijn aangepast. De vloerkleden en matjes zijn weg. Er is gezorgd voor meer licht in de woning. Maar Van der Ven ontwikkelde de nieuwe methode Gezond Natuur Wandelen Balans voor kwetsbare ouderen die juist een licht of matig valrisico hebben. ‘Voor deze groep zijn geen interventies, terwijl preventie juist bij hen zoveel effect kan hebben’, zegt ze. Het gaat om 60-plussers die aan het eind van hun werkloopbaan zitten of met pensioen zijn. Ze gaan minder bewegen. ‘Het belangrijkste doel van de methode is dat mensen fitter en sterker worden, waardoor de valangst afneemt en het risico op vallen vermindert’, legt ze uit. De interventie is niet alleen gericht op de fysieke kwetsbaarheid. Ouderen voelen zich ook vaker eenzaam en hebben behoefte aan gezelschap.

In 2025 begon Van der Ven met twee pilots Gezond Natuur Wandelen Balans in Gorinchem en Heemstede. De interventie bestaat uit 13 sessies. Met een trainer wandelt een groep ouderen wekelijks een uur, waarbij het lopen wordt afgewisseld met drie blokjes oefeningen: kracht, coördinatie en balans. De deelnemers meldden zich via verschillende kanalen, zoals sportbedrijven, welzijnsorganisaties en buurthuizen. Ook kreeg Van der Ven veel reacties op haar artikeltje over ‘wandelend in balans’ komen. De deelnemers waren vaak 70-plussers. Want zestigers, zoals ze zelf is, zijn vaak nog zeer fit.

Afbeelding

Ook Teeuwen deed mee. Hij liep met een stok. Al daagde Van der Ven hem ook uit om het soms zonder te doen. ‘Als je ouder wordt en op een stoel gaat zitten, dan gaat er meer af dan dat erbij komt. Hoofdzaak is om de benen sterk te maken’, zegt Teeuwen. Hij vindt dat Van der Ven het goed aanpakte. De sfeer was prettig. De oefeningen stonden op prints, die ze mee naar huis konden nemen. Al die weken waren ze gevarieerd actief bezig en leerden veel. De trainingen gingen altijd door. ‘We hebben in de stromende regen gelopen. Dan loopt niemand te fluiten. Maar we hielden vol’, zegt hij. 

Na de training ging de groep koffiedrinken. ‘Ik keek er naar uit. Het is ook sociaal. Je gaat met anderen wandelen en leert van elkaar’, legt Teeuwen uit. ‘Groepsbinding is een subdoel’, zegt Van der Ven. ‘Soms gingen deelnemers samen lunchen of zelfs een weekendje weg.’ 
Het enige aandachtspunt is dat er tussen mensen soms verschillen waren in loopsnelheid. ‘Dat gaf wel eens wat irritatie.’ Ze is blij met het succes. ‘Ik zag een grote glimlach op de gezichten van de deelnemers. Om iets vol te houden is het belangrijk dat mensen het leuk vinden. Iedereen was zeer gemotiveerd. Soms regende het, maar er waren geen absenties.’

Van der Ven wil het concept uitrollen bij gemeenten, die in het coalitieakkoord de taak hebben om valpreventieprogramma’s aan te bieden aan inwoners vanaf 65 jaar. ‘Maar gemeenten en sportbedrijven willen alleen met erkende interventies in zee gaan’, zegt ze. Daarom wordt de methode gevalideerd, waarbij wordt aangetoond dat de aanpak ook werkt. Voor dit traject ontving ze subsidie van ZonMw. Het Mulier Instituut, dat onderzoek doet en bijdraagt aan beweeg- en sportbeleid, doet de wetenschappelijke onderbouwing. Zo is bij de projecten in Gorinchem en Heemstede een 0-meting en een eindmeting gedaan.
Van der Ven heeft het programma en de oefeningen minutieus beschreven. Ook maakte ze een handleiding voor trainers. De methode is ingediend bij het overheidsloket erkenningstraject leefstijlinterventies. Het RIVM doet de officiële erkenning. Als dat is gebeurd, kan de methode gemakkelijker in gemeenten worden aangeboden en opgestart.

‘We waren vol lof’, zegt Teeuwen. ‘Ik denk dat velen het jammer vonden dat het project was afgelopen.’ Inmiddels heeft de helft van de deelnemers zich aangesloten bij bestaande initiatieven. Teeuwen volgt sessies van Gezond Natuur Wandelen, dat wekelijks op 120 locaties in het land tochten organiseert. Ouderen wandelen met hulp van een vrijwilliger. De oefeningen doen ze thuis. Van der Ven adviseert mensen mee te doen met tv-uitzendingen van Nederland in Beweging. ‘Mijn hoop is dat mensen langer goed ter been zijn, minder vallen en het fijn met elkaar hebben’, zegt ze.

Afbeelding

Teeuwen: ‘Ik ben altijd nog wat wiebelig. Dat gaat niet meer weg. Maar het wandelen geeft veel plezier. Je wordt geactiveerd. Je houdt je conditie bij.’ Thuis doet hij de oefeningen die hij had geleerd. ‘Ik sta op 1 been bij de wastafel of op de onderste traptrede. Tandenpoetsen doe ik ook op 1 been.’ Verder loopt hij elke dag een rondje. ‘Ik klets soms met mensen onderweg. Maar ik maak het rondje wel af.’