Sessie 9: Implementatie: aan de slag met de verandertheorie
Deze Implementatieworkshop wordt bijgewoond door ongeveer 90 deelnemers, waaronder: onderzoekers, apothekers, zorgprofessionals, patiëntvertegenwoordigers, medewerkers van farmaceutische bedrijven, zorgverzekeraars, adviseurs en projectleiders.
De deelnemers zitten verspreid aan 9 tafels, met aan iedere tafel een facilitator met ervaring op het gebied van de verandertheorie.
Voordat de deelnemers aan de slag gaan met de verandertheorie, start sessievoorzitter en senior projectleider Research on Research bij ZonMw Leonie van Drooge met een korte inleiding over de verandertheorie: ‘De verandertheorie is een manier om beoogde impact aan activiteiten te relateren, waarbij ook het proces en de gesprekken die daarvoor nodig zijn horen. Voor het ontwikkelen van een verandertheorie is het van groot belang te begrijpen wat erin de praktijk gebeurt op verschillende gebieden. Daarbij zijn de standpunten en belangen van diverse partijen belangrijk, evenals het betrekken van deze partijen.’
Verandertheorie in de praktijk
Van Drooge illustreert dit met een voorbeeld uit internationaal ontwikkelingsonderzoek: 'Je kunt niet zomaar waterputten slaan zonder lokale partijen te betrekken en in kaart te brengen wat er speelt en wat de bedoelde en onbedoelde effecten kunnen zijn. Articuleer en wees je ervan bewust dat verschillende zaken meespelen: hoe zit de wereld in elkaar, wie betrek je en op welke manier?'
Vervolgens licht zij toe hoe de verandertheorie in de praktijk wordt toegepast: ‘Bij het maken van een verandertheorie begin je eigenlijk altijd bij het eind: bij de impact die je wilt bereiken. Pas daarna ga je in kaart brengen welke effecten – direct of indirect – nodig zijn om die impact daadwerkelijk te realiseren. Bij ZonMw gebruiken we de verandertheorie als basis voor subsidieprogramma’s. Het helpt ons een ‘stip op de horizon’ te formuleren, zodat implementatieactiviteiten integraal onderdeel worden van de subsidierondes. Daarnaast kan een verandertheorie ook dienen als fundament voor een projectvoorstel, bijvoorbeeld de ‘problem pathway’. Daarmee breng je in kaart wat er in de praktijk speelt, wat daarvoor nodig is en wat dat betekent voor de resultaten en activiteiten die in het projectvoorstel worden opgenomen.’
Zelf aan de slag
Na deze introductie krijgen de deelnemers een half uur om zelf aan de slag te gaan met het opstellen van een verandertheorie. Per tafel formuleren de deelnemers een beoogde impact binnen de kaders van 1 van de GGG-programma’s, en bepalen zij welke effecten daaraan zouden bijdragen. Op groene post-its noteren zij de beoogde impact; op gele post-its de effecten.
Aan de tafels wordt actief gediscussieerd en geschreven. Vervolgens wordt ruim de tijd uitgetrokken voor een plenaire terugkoppeling. Per tafel worden de verschillende geformuleerde ‘stippen op de horizon’ gepresenteerd:
- Over 20 jaar is er geen verzuiling van zorgdata meer; alles is met elkaar gekoppeld en grote instanties weten precies welke data wordt verzameld.
- Gebruikers van geneesmiddelen gebruiken hun geneesmiddelen zoals bedoeld, begrijpen waarom en hebben vertrouwen in het effect.
- Zorg is gepersonaliseerd en toegankelijk voor iedereen, met de hulpvraag van de patiënt centraal.
- Bundeling van krachten door verschillende partijen om data over bijwerkingen eerder en beter beschikbaar te maken.
- Van geregistreerde geneesmiddelen is bekend wat de impact en toepasbaarheid is.
- Geneesmiddelen zijn beschikbaar binnen passende zorg, mét aandacht voor duurzaamheid.
- Sneller, veiliger en betrouwbaarder beschikbaar maken van geneesmiddelen voor nieuwe toepassingen, waarbij snel matches gevonden kunnen worden voor ziektebeelden en geneesmiddelen met potentie.
- Minder ziekenhuisopnames door medicatie.
- Focus op het geneesmiddel dat het beste past bij een patiënt en diens leefstijl.
Opvallend is dat, ondanks de verschillende achtergronden van de deelnemers, veel vergelijkbare stippen op de horizon zijn geformuleerd. Duidelijk wordt dat het bereiken van beoogde impact in de praktijk lastig kan zijn door het grote aantal betrokken stakeholders hun onderlinge afhankelijkheden, verantwoordelijkheden en belangen. Van Drooge vat samen: ‘Effectieve samenwerking, met name op het gebied van data en ICT, wordt als cruciaal gezien door alle aanwezigen, al ligt daar een grote uitdaging.’
