Kinderen stimuleren bij het verder ontwikkelen van hun positieve eigenschappen
Een deugdenaanpak geeft pedagogisch medewerkers in de kinderopvang concrete tools in handen, die helpen om positieve eigenschappen (deugden) van zowel kind als zichzelf te herkennen en te stimuleren. Het project “Kei in karakter” onderzocht het effect en de haalbaarheid van deze aanpak.
‘In mijn vakgebied, de geestelijke gezondheidszorg (ggz), zien we helaas steeds meer jonge kinderen met problemen,’ vertelt Hedwig van Bakel. ‘Zoals niet slapen, veel huilen, onrustig zijn of weinig contact maken.’ Hedwig is GZ-psycholoog bij Youz en bijzonder hoogleraar Infant Mental Health aan Tilburg University. ‘Hoe mooi is het als we deze problemen voor kunnen zijn door positieve karaktereigenschappen van kinderen te stimuleren? In het project ‘Kei in Karaker’ hebben we daarom de effecten van de deugdenaanpak op kinderen en pedagogisch medewerkers (pm’ers) onderzocht.’
Kinderen in hun kracht
Deugden zijn positieve persoonlijke kwaliteiten zoals dankbaarheid, eerlijkheid, geduldig en flexibel zijn. Deugden “heb” je niet maar “doe” je, en zijn te leren. Wat zou het effect zijn als pm’ers deugden bij kinderen stimuleren? Hedwig zegt daarover: ‘Als we kinderen in hun kracht zetten, kunnen we welllicht voorkomen dat er problemen ontstaan. Door dit project kreeg ik de kans om op een positieve manier te werken aan het welzijn van kinderen, via een methode die pm’ers gedurende de gehele dag kunnen toepassen. Een preventieve aanpak, in plaats van het oplossen van problemen wat we veelal doen in de ggz.’
Aan de slag
Hedwig: ‘De keuze voor de specifieke deugden hebben we in afstemming met de trainer en de kinderopvang bepaald. Tijdens een 2-daagse training leerden de pm’ers hoe ze in hun dagelijkse activiteiten deze deugden met de kinderen konden oefenen. Bijvoorbeeld door boekjes te lezen of spelletjes te doen.’
Een positieve bril op
Door middel van vragenlijsten en focusgroepen werd het effect en de haalbaarheid van de deugdenaanpak onderzocht. Zagen pm’ers en ouders verschil in het gedrag van de kinderen? Zaten ze bijvoorbeeld lekkerder in hun vel of waren ze socialer? Hedwig: ‘We hebben 2 groepen die de interventie hebben gedaan vergeleken met 2 controlegroepen. Helaas zagen we geen duidelijke effecten op het gedrag en welbevinden van de kinderen en de professionalisering van de pm’ers. De pm’ers vonden het wel prettig om op een positieve manier naar de kinderen te kijken. En waar normaal in trainingen veel aandacht is voor cognitieve vaardigheden, had deze aanpak juist aandacht voor de emotionele ontwikkeling.’
‘De deugdenaanpak heeft aandacht voor de emotionele ontwikkeling van kinderen, op een positieve manier.’
Toepasbaarheid in de praktijk
Ondanks dat de pm’ers enthousiast waren over de positieve aanpak en de theorie en filosofie erachter waardeerden, bleek het in de praktijk lastig om de deugdenaanpak concreet toe te passen. Hedwig denkt dat dat mogelijk door de timing en beschikbare tijd komt. ‘We waren vlak voor sinterklaas gestart, met het idee dat kindjes dan cadeautjes krijgen en daarvoor ‘dankbaar’ zijn. De deugd dankbaarheid is een moeilijk begrip, en in deze periode hoopten we dat iets meer tastbaar te kunnen maken. Maar de timing bleek toch niet handig, het was een erg drukke tijd voor de pm’ers om nieuwe activiteiten te ontwikkelen en een nieuwe aanpak in te voeren.’
Pm’ers kregen na de 1e trainingsdag enkele weken om de deugd te oefenen in de praktijk. Hedwig: ‘We hoorden terug dat er toch meer tijd nodig was om de deugd echt “in de vingers” te krijgen. Het ging toch om een nieuwe manier van werken. Als pm’ers eenmaal gewend zijn aan de aanpak, dan is er minder tijd nodig om een volgende deugd met de kinderen te oefenen.’
Gewoon doen
‘Deze methodiek vraagt om het gewoon uit te proberen’, vindt Hedwig. ‘De trainer gaf veel voorbeelden, maar de pm’ers moesten deze vervolgens zelf toepassen in vergelijkbare dagelijkse situaties en activiteiten. Wat hierin had kunnen helpen was coaching on the job. Dat was oorspronkelijk het plan, maar is door omstandigheden niet toegepast. Een trainer op de werkvloer kan meteen op het moment dat iets gebeurt een pm’er influisteren of ondersteunen hoe ze de deugd kunnen verwoorden.’
Vertrouwen in de deugdenaanpak
Hoewel de deugdenaanpak geen significante resultaten liet zien en in de praktijk niet makkelijk uitvoerbaar bleek, pleit Hedwig voor het onderzoeken van mogelijkheden om meer aandacht te besteden aan positieve eigenschappen van kinderen. ‘Ik ben ervan overtuigd dat we wel resultaten zien als:
- de training nog concreter is, met coaching op de werkvloer bijvoorbeeld;
- we langer de tijd nemen voor implementatie;
- we ermee aan de slag gaan in een rustige periode.
Hedwig blijft ondanks de uitkomst geloven in een deugdenaanpak. ‘Met een deugdenaanpak kunnen pm’ers kinderen op een makkelijke manier stimuleren bij het verder ontwikkelen van hun positieve eigenschappen, om probleemgedrag later te voorkomen. Een positieve aanpak, in tegenstelling het oplossen van probleemgedrag. Ik hoop dat er meer projecten komen met zo’n positieve insteek.’
Wil je meer weten over “Kei in Karakter” of met Hedwig van gedachten wisselen over het opzetten van een positieve aanpak in de kinderopvang? Neem contact met haar op via H.J.A.vanBakel@tilburguniversity.edu