Handboek helpt speeltuinen met ochtenden voor ouders en kleintjes

Baby’s kruipen rond, terwijl peuters bezig zijn met hun eerste kleine beweegoefeningen. Zojuist is de inloopochtend bij de speeltuin in Enschede met een voorstelrondje gestart. Moeders zijn in gesprek met elkaar. Er is ook een zorgprofessional van de GGD, medeorganisator van de ochtend, aanwezig. Als moeders vragen hebben, kunnen ze bij haar terecht. Straks krijgen ze uitleg over gezonde voeding. De vorige keer vertelde de jeugdverpleegkundige over slapen en het belang van bewegen. 

'Op verschillende plekken in Nederland zijn er experimenten met inloopochtenden waar moeders met kinderen van 0 tot 4 jaar heen kunnen voor bewegen, ontmoeten, ervaringen uitwisselen en advies', vertelt Lea van Dongen, programmaleider bij Jantje Beton. Speeltuinen zijn daar zeer geschikt voor. Er is ruimte en alles is al gericht op bewegen. ‘s Morgens staan speeltuinen doorgaans leeg. 
‘Het is een goed moment om een inloopochtend te organiseren’, aldus Van Dongen. 'Een groot pluspunt is dat een speeltuin laagdrempelig is. Er zijn ouders die moeite hebben met het consultatiebureau, want ze hebben het gevoel dat ze daar worden beoordeeld. Ze ervaren het als een instituut dat zegt: je doet het niet goed. Dat vormt een drempel. Bij speeltuinen hebben ze dat gevoel niet.’ 

Diverse organisaties toonden interesse in het concept. Jantje Beton en de Stichting
Enschedese Speeltuinen (SES) besloten daarom samen een handboek met een gestructureerde en doorlopende aanpak voor baby- en peuterochtenden in speeltuinen te schrijven én dit handboek te toetsen. Daarvoor ontvingen ze subsidie van ZonMw. 
De organisaties werkten samen met een klankbordgroep van GGD’en van Zuid-Holland-Zuid, Holland Midden, Hart voor Brabant, Zuid-Limburg, Brabant Zuid-Oost en CJG Leidschendam. ‘Zij verstrekten kennis over welke activiteiten gericht op de ontwikkeling voor de allerjongsten het beste zijn. Ook hebben ze meegelezen met de tekst’, zegt Van Dongen. 'Zo ontstond een eerste versie van het handboek met hoofdstukken over het pedagogisch kader, speelactiviteiten en wat er bij komt kijken om deze inloopochtenden te organiseren'. 

Bekijk het handboek Baby- en peuterochtenden in de speeltuin

Maar sloot het handboek ook optimaal aan op de mogelijkheden in de praktijk? Om dat te testen werd een pilot georganiseerd in 5 van de 17 Enschedese speeltuinen van SES. ‘Het was fijn dat er budget was om professionals in te huren om activiteiten te organiseren’, vertelt Van Dongen. 'Tijdens de inloopochtenden konden kinderen peuteryoga en lessen van Monkey Moves volgen. Tijdens Nijntje Beweegdiploma deden de peuters en kleuters oefeningen en spelletjes om te leren dat bewegen leuk is. Van Dongen liep mee met het handboek in de hand om te kijken of er iets in de tekst moest worden veranderd. 

'De pilots toonden aan dat kinderen door de activiteiten meer bewegen', aldus Van Dongen. 'Omdat de inloopochtenden elke week werden georganiseerd, werd gezond beweeggedrag een gewoonte. Ook leerden ouders elkaar kennen, waardoor de sociale cohesie wordt versterkt. De groepsapp van vrouwen die tijdens de inloopochtend in Enschede vriendinnen werden, is nog altijd actief. Jonge ouders kregen informatie over gezond eten, bewegen en slapen. Problemen die zij normaal gesproken niet zouden bespreken met een deskundige, kwamen tijdens de inloopochtenden aan bod. Als ouders vragen hebben, worden ze geholpen door de zorgprofessional. Als het nodig is, kan zij hen ook doorverwijzen. Als ze geen vragen hebben, dan leveren deze inloopochtenden veel gezelligheid op. Het is vooral ook hartstikke leuk’.

De pilots lieten ook zien dat het handboek een goede basis is om inloopochtenden te organiseren. ‘We hebben in de eerste versie slechts enkele aanpassingen hoeven doen. Ook hadden we de aanpak iets te rigide neergezet, want overal werkt het wat anders. Maar verder is alles blijven staan. Het werkt goed in de praktijk’, vertelt Van Dongen.
Nu ligt er een toegankelijk en mooi vormgegeven handboek, waarmee speeltuinorganisaties en zorgprofessionals aan de slag kunnen. ‘Het mooie van de inloopochtenden is dat deze vrij gemakkelijk met een kernteam van een zorgprofessional en spelbegeleider kunnen worden opgezet. Je kunt in het handboek lezen hoe je dat, op je eigen manier, kunt doen’, zegt ze. Ook benadrukt Van Dongen dat het handig is om een budget voor de activiteiten te hebben. Een gemeente heeft hier soms subsidiemogelijkheden voor. Of een kernteam kan terecht bij een Centrum voor Jeugd en Gezin.
Het handboek is ook op te vragen bij Jantje Betonen. Van Dongen vertelt erover tijdens bijeenkomsten. ‘Voor mij is het concept zo vanzelfsprekend. Maar anderen zijn vaak verrast. Ik hoop dat het handboek een vliegwielfunctie heeft.’ 

Inmiddels zijn er inloopochtenden in Tilburg, Enschede, Amsterdam-Noord, Middelburg en Limburg. Van Dongen heeft nu contact met het CJG in Rotterdam om daar de speeltuin van de toekomst te organiseren. ‘De speeltuin is voor kinderen een plek waar ze zich kunnen ontwikkelen. Niet pas als ze 5 jaar zijn, maar meteen vanaf hun babymaanden. Je hoopt dat kinderen van jongs af weten: ik kan daar spelen en vrienden maken.'