E-module ondersteunt onderzoekers om sekse en gender in onderzoek te integreren

Het is het hoofdthema van haar werk. Dagelijks doet Sanne Peters onderzoek naar sekse- en genderverschillen die impact hebben op gezondheid. Haar focus ligt vooral op cardiovasculaire ziekten, die vaak anders uitpakken bij mannen en vrouwen. Ze kwantificeert verschillen en identificeert onderliggende factoren. Ook bij kanker kunnen sekse en gender een rol spelen, zegt Peters, universitair hoofddocent en epidemioloog aan het Universitair Medisch Centrum (UMC) Utrecht. Toen ze dit jaar de opening bijwoonde van het nieuwe Netherlands Women’s Health Research & Innovation Center van het Erasmus MC, hoorde ze tijdens een toespraak hoe verschillen bij ADHD lang over het hoofd zijn gezien. ‘Bij meisjes uit het zich anders dan bij jongens. Meisjes zijn vaak introverter, trekken zich meer terug en hebben klachten die vaak niet worden toegeschreven aan ADHD. Het wordt niet onderkend. De diagnose wordt veel later gesteld’, vertelt Peters. 

Veel wetenschappers weten dat het belangrijk is om sekse en gender mee te nemen in hun gezondheidsonderzoek. ‘Maar het inbedden in studies wordt nog maar mondjesmaat gedaan. Het is niet voor iedereen dagelijkse kost’, zegt Peters, met gevoel voor understatement. Gebrek aan kennis over sekse- en genderverschillen heeft niet alleen negatieve gevolgen voor de gezondheid, maar betekent ook dat de zorg niet optimaal kan zijn. ‘Het is noodzakelijk dat onderzoekers de verschillen aan het licht brengen zodat ziekten een aandoeningen eerder worden opgespoord en mensen de juiste zorg krijgen’, zegt Peters.

Samen met collega’s van het Erasmus MC, de Radboud Universiteit en de Universiteit van Amsterdam (UvA) diende Peters een plan in bij ZonMw, dat met de Taakopdracht Gender en Gezondheid wil bevorderen dat sekse en gender worden geïntegreerd in gezondheids- en zorgonderzoek. Het project ‘Practice makes perfect’ bestaat uit het ontwikkelen, implementeren en evalueren van een innovatieve e-learning module voor studenten, jonge onderzoekers en promovendi. ‘Zodat de nieuwe generatie zich bewust is wat sekse en gender betekent, het belang ervan onderkent en het kan integreren in hun onderzoek’, legt Peters uit.

Het projectteam begon met het verzamelen van informatie voor de module en ontdekte dat er al het nodige lesmateriaal over het thema is. ‘Met behulp van een klankbordgroep bestaande uit jonge onderzoekers hebben we bepaald wat precies de kern van de module moest zijn en hoe we die moesten inrichten om zo effectief mogelijk te zijn’, legt Peters uit. 

De Engelstalige module is nu klaar en beschikbaar. De gebruikers kunnen kiezen voor een snelle route om de basisbeginselen onder de knie te krijgen, die een halve dag duurt. Daarnaast is er een langere route van enkele dagen. ‘Hiermee ga je meer de diepte in en pas je het lesmateriaal ook direct toe op je eigen onderzoek’, zegt Peters. De nadruk ligt op epidemiologie. ‘We hebben het lesmateriaal zo interactief mogelijk gehouden’, legt ze uit. De module begint met uitleg en definities. De deelnemers krijgen de vraag voorgelegd of een verschil bepaald is door sekse (biologische eigenschappen) of gender (maatschappelijke rollen en verwachtingen). ‘Je moet er als onderzoeker altijd over nagedacht hebben of het relevant is’, stelt Peters.

De module volgt de vaste stappen die iedere wetenschapper bij een onderzoek doorloopt: hoe stel je de juiste onderzoeksvragen, spelen sekse- en genderverschillen een rol, hoe formuleer je voor jouw thema een onderzoeksopzet, hoe maak je de analyse en rapporteer je de bevindingen? Met de module ligt er nu een stevig fundament waarbij onderzoekers publieke gezondheid bij hun studies structureel rekening kunnen houden met verschillen tussen mannen en vrouwen. 

Een sekse- en gendersensitieve focus bij onderzoek is niet alleen goed voor vrouwen. Ook mannen hebben er baat bij. ‘In de samenleving mogen vrouwen hulpbehoevender zijn en zoeken ze eerder hulp, terwijl mannen sterk moeten zijn en minder snel naar de dokter gaan’, legt Peters uit. Het is een gegeven dat mannen nog altijd eerder doodgaan dan vrouwen. Ze zijn bijvoorbeeld als patiënt ondervertegenwoordigd bij ziekten als osteoporose en reuma. Sekse- en gendersensitief onderzoek is een etappe op weg naar vanzelfsprekende focus op diversiteit en nog betere zorg op maat.

Hoe zie Peters de toekomst? ‘We moeten ervoor zorgen dat het beleid van de regering Trump niet deze kant op komt. Alles wat met vrouwen en diversiteit te maken heeft, wordt in de Verenigde Staten uit de onderzoeksbudgetten gesneden’, zegt ze. 

Peters is er niet gerust op dat deze ontwikkelingen aan Nederland voorbij zullen gaan. Recent bood ze met collega’s een petitie aan de vaste Kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) aan om hun zorgen over te brengen en bescherming en blijvende steun te vragen. ‘Vanuit de wetenschap moeten wij het belang voor sekse- en gendersensitief onderzoek standvastig blijven uitdragen, juist omdat de Verenigde Staten dat niet doen.’ Met de module draagt het projectteam daar een steentje aan bij.