Evaluatie Talentprogramma: veel impact, maar ook een hoge systeemdruk

Een onafhankelijk evaluatiebureau, Dialogic, heeft onlangs onderzocht welke rol de Veni-, Vidi-, Vici- en Rubicon-beurzen in het wetenschapslandschap innemen en wat het effect is van doorgevoerde aanpassingen. De conclusie is dat het programma doeltreffend en onmisbaar is als persoonsgebonden route voor ongebonden onderzoek, maar bijvoorbeeld ook dat rangschikking van de grote hoeveelheid honoreerbare voorstellen lastig blijft. Door de grote tijdsinvestering van alle betrokkenen in combinatie met toekenningskansen, kent het programma de nodige uitdagingen.

Het Talentprogramma bestaat uit drie beurzen: Veni, Vidi en Vici. Het doel is om creatieve ruimte te scheppen voor talentvolle onderzoekers om vernieuwend onderzoek te doen, een eigen onderzoekslijn te ontwikkelen en hun talent te ontplooien in verschillende fasen van hun wetenschappelijke loopbaan. Rubicon, een beurs om ervaring op te doen in het buitenland, is aan de evaluatie toegevoegd. Inmiddels stamt de laatste volledige, onafhankelijke evaluatie uit 2012 en zijn er sindsdien aanpassingen geweest, zoals de tweefasenstructuur (met eerst een vooraanmelding en dan pas een volledig voorstel) en het evidence-based cv. De huidige evaluatie omvat de periode 2017-2024.

De meeste betrokkenen – van aanvragers en beoordelaars tot instellingen en externe stakeholders – kwalificeren het programma als onmisbaar in het financieringslandschap van wetenschappelijk onderzoek: het is doeltreffend en levert aantoonbaar een bijdrage aan het behoud van wetenschappelijk talent, met veel impact, blijkend uit alle onderzoeken, onderzoekslijnen en -groepen die het mede mogelijk maakt. Ook is het programma richtinggevend, zoals rondom Erkennen en Waarderen. Bovendien worden veel van de doorgevoerde aanpassingen positief beoordeeld. Zo draagt de tweefasenstructuur bij aan efficiëntie en het evidence-based cv aan betere zichtbaarheid van meer variatie in het type academisch profiel in beoordelingen.  

In haar bestuurlijke reactie onderschrijft NWO de conclusie dat het Talentprogramma onmisbaar en doeltreffend is, maar ook de conclusie dat het programma niet zonder uitdagingen is. Zo blijkt uit de evaluatie dat het instrument (te) sterk bepalend is voor een academische carrière. De evaluatie zegt hierover: ‘Het [kent] een sterke prestige- en statuswerking: honorering fungeert als kwaliteitsstempel en werkt door in vervolgfinanciering, promoties, vaste aanstellingen en personeelsbeleid van instellingen.’ Zo hebben de beurzen een invloed die verstrekkender is dan hun oorspronkelijke doel als aanvullende stimulans voor talentvolle onderzoekers. Mede hierdoor is de aanvraagdruk zeer hoog. De vele aanvragen leggen een groot beslag op de aanvragers zelf, maar ook op referenten en commissies.

De evaluatie verschijnt op het moment dat de NWO-strategie voor de periode 2027-2030 bijna gereed is. Het Talentprogramma, en het thema ‘talentbeleid’ in den brede, is een van de centrale punten waar NWO komende jaren mee aan de slag gaat. Hierbij betrekt NWO eveneens de OCW-reactie op de NWO-evaluatie, met daarin de opdracht aan Universiteiten van Nederland (UNL) en NWO om voor de zomer van 2027 met een plan te komen om de druk op het systeem, een gedeelde systeemverantwoordelijkheid, te verminderen.