109 Vidi-aanvragen toegewezen aan talentvolle onderzoekers

De 19 ZonMw gehonoreerde Vidi projecten

• Lees meer over de projecten hier

  Biomarkerontwikkeling voor neurodegenerative aandoeningen in een euthanasie-autopsiecohort
  Dr. C. Groot, Amsterdam UMC
  Bij de meeste vormen van dementie hopen schadelijke eiwitten zich op in de hersenen. Met biomarkers kunnen we deze eiwitten meten via hersenscans, en bloed, maar voor veel vormen van dementie ontbreken biomarkers nog. De BEACON-studie wil dit veranderen. In dit unieke onderzoek nemen 100 mensen deel die hebben gekozen voor euthanasie en schadelijke eiwitophopingen hebben. Kort voor het overlijden worden biomarkers gemeten. Direct daarna wordt het hersenweefsel onderzocht om te bepalen hoe goed deze metingen de eiwitophopingen weerspiegelen. Zo testen we de betrouwbaarheid van biomarkers en verbeteren we diagnostiek, prognostiek en behandelingen.

  MODERNART: persoonlijke zorg voor aangeboren nieraandoeningen
  Dr. R. Westland, Amsterdam UMC
  Bij meer dan de helft van de kinderen en jongvolwassenen met nierfalen zijn aangeboren nieraandoeningen de oorzaak. Op het moment dat aangeboren nieraandoeningen worden ontdekt, kan niet goed worden weergegeven wie nierfalen krijgt en wie niet. Onderzoekers van Amsterdam UMC combineren geavanceerde laboratoriumtechnieken, beeldvorming en kunstmatige intelligentie om de moleculaire kenmerken van aangeboren nieraandoeningen gedetailleerd vast te leggen. Zo schetsen zij nieuwe perspectieven voor gerichte, patiëntvriendelijke voorspelling en behandeling van de nierfunctie voor kinderen met aangeboren nieraandoeningen.

  Luchtweginfecties stoppen waar ze beginnen: het versterken van afweer in de luchtwegen van kinderen
  Dr. L.M. Verhagen, Radboudumc
  Luchtweginfecties komen in kinderen veel voor. Bij ongeveer 15% keren deze infecties steeds terug, wat leidt tot frequent antibioticagebruik en blijvende longschade. De huidige zorg richt zich op het afweersysteem in het bloed, terwijl infecties juist beginnen in de luchtwegen. Daardoor blijft een belangrijk deel buiten beeld. Dit project onderzoekt de afweer in de luchtwegen zélf. Door kinderen uit Nederland, het Caribisch gebied en Afrika te bestuderen, bepalen de onderzoekers wanneer deze afweer tekortschiet en hoe deze kan worden versterkt. Dit maakt het mogelijk om risicokinderen eerder te herkennen en nieuwe behandelingen te ontwikkelen die infecties bij de bron aanpakken.

  Wanneer lactaat giftig wordt: hoe een afvalstof het afweersysteem herprogrammeert bij sepsis 
  Dr. H.R. Bouma, UMC Groningen
  Sepsis is een ernstige reactie op een infectie die jaarlijks miljoenen levens eist. Overlevenden blijven vaak kwetsbaar voor nieuwe infecties. Tijdens sepsis schakelen cellen over op een noodenergiestand waarbij lactaat wordt gemaakt, dat eiwitten in afweercellen kan modificeren door lactylatie en zo mogelijk hun functie beïnvloedt. We onderzoeken of lactylatie leidt tot afweerfalen in sepsis en of het kan worden teruggedraaid. Als dit lukt, kan dat leiden tot behandelingen die de afweerfunctie herstellen om de infectie tijdens sepsis beter te bestrijden en het risico op herhaalde infecties en IC-opname te verkleinen: iets wat geen enkele huidige behandeling kan bereiken.

  ‘A-I-D&Ik’: Verbeter de samenwerking tussen mens en technologie bij type 1 diabetes
  Dr. G.M. Nefs, Radboudumc
  Technologie die de toediening van insuline automatiseert biedt mensen met type 1 diabetes de beste gezondheid. Toch grijpen gebruikers regelmatig in op de beslissingen van het systeem, zelfs als het functioneert zoals het hoort. De onderzoeker bestudeert hoe zorgen zoals wantrouwen en angst leiden tot acties die de automatisering verstoren. Met die kennis ontwikkelt de onderzoeker samen met mensen met diabetes en zorgverleners hulpmiddelen voor een effectiever gebruik van technologie.

  Het geheime recept van ontspoorde afweer
  Dr. M.G.M. Huijbers, Leids Universitair Medisch Centrum
  Auto-immuunziekten ontstaan wanneer het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt. Ondanks vooruitgang in kennis en behandeling hebben veel patiënten nog ernstige klachten, en verschillen ziekte-ernst en behandelreactie sterk. Dit project onderzoekt hoe deze verschillen tussen patiënten tot stand komen door met geavanceerde technieken het exacte mengsel van schadelijke antistoffen in het bloed te analyseren. Daarnaast wordt in kaart gebracht hoe deze antistoffen lichaamsfuncties verstoren. Ook wordt een nieuw model ontwikkeld dat chronische auto-immuunziekten nabootst, om therapieën realistischer te testen. De resultaten kunnen bij gaan dragen aan betere diagnostiek en meer gepersonaliseerde behandelingen.

  Metabolieten in het eerste levensjaar als sleutel tot het terugdringen van astma bij kinderen
  Dr. O.IJ. Perdijk, Utrecht Universiteit
  Allergisch astma is een van de meest voorkomende chronische longaandoeningen bij kinderen en blijft een grote uitdaging voor de volksgezondheid. Onderzoek laat zien dat het darmmicrobioom, het geheel aan bacteriën en andere micro-organismen in onze darmen, een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van allergieën en astma. Het darmmicrobioom beïnvloedt hoe ons lichaam voedingsstoffen verwerkt en kan ons immuunsysteem sturen. Dat doet het mede via de productie van moleculen die de binnenbekleding van de luchtwegen, het luchtwegepitheel, beïnvloeden. Bij jonge kinderen is het luchtwegepitheel nog volop in ontwikkeling, waardoor het mogelijk extra gevoelig is voor deze signalen. In dit project identificeren en testen we de onderliggende mechanismen en betrokken moleculen. Zo leggen we in dit project de basis voor ontwikkeling van nieuwe preventieve maatregelen.

  Soort zoekt soort? Waarom psychiatrische stoornissen vaak bij beide partners voorkomen
  Dr. H.M. van Loo, Universitair Medisch Centrum Groningen
  Ondanks het populaire gezegde ‘opposites attract’ hebben partners vaak allebei een psychiatrische stoornis. Het is onbekend waarom dat zo is. Inzicht in de oorzaken van deze gelijkenis kan helpen bij het voorspellen van psychiatrische stoornissen in toekomstige generaties en bij het beslissen of interventies gericht op de partner, familie of maatschappij het meest effectief zijn in het voorkomen en behandelen ervan. In dit project wordt een nieuwe aanpak gebruikt om de oorzaken van gelijkenis tussen partners te doorgronden door overeenkomsten in de mentale gezondheid in familieleden en hun omgeving te onderzoeken, in plaats van alleen in partners.

  Na preëclampsie: waarom je hart extra aandacht verdient
  Dr. C. Ghossein-Doha, Erasmus MC
  Preëclampsie (PE) is een ernstige zwangerschapscomplicatie met hoge bloeddruk en orgaanschade. Vrouwen met PE hebben later een verhoogd risico op hartfalen, terwijl vroege opsporing ontbreekt. Al binnen een jaar na de zwangerschap kunnen stille veranderingen in het hart ontstaan. Dit project richt zich op deze vroege fase door gegevens uit de placenta, het hart, de bloedvaten en bloedmarkers te combineren. Met twee patiëntcohorten onderzoekt Dr. Ghossein-Doha hoe PE leidt tot vroege hartschade, ontwikkelt de onderzoeker nieuwe tests voor detectie en verkent veilige therapieën. Het doel is tijdige preventie en het verminderen van hartziekten bij vrouwen op de lange termijn.

  Waarom darmontsteking niet uitgaat in Crohn en colitis
  Dr. V. van Unen, Leids Universitair Medisch Centrum
  Het aantal mensen met de ziekte van Crohn en colitis neemt wereldwijd toe. Toch blijft de darm bij veel patiënten ontstoken, ook tijdens de behandeling. Mijn hypothese is dat een bepaalde groep afweercellen in de darm een sleutelrol speelt bij deze chronische ontsteking. Dit project brengt in kaart hoe deze cellen ontsporen, waarom sommige patiënten niet goed reageren op therapie en hoe dat mogelijk kan worden omgebogen. Daarvoor worden darmbiopten, geavanceerde celanalyses en mini-darmmodellen gebruikt. Het doel is om nieuwe aanknopingspunten te vinden voor een meer gerichte behandeling en uiteindelijk beter te kunnen voorspellen welke therapie bij welke patiënt werkt.

  Stemmen horen in het tijdperk van ChatGPT
  Dr. E. van Dellen, UMC Utrecht
  Steeds meer mensen die stemmen horen praten 's avonds of tijdens crisismomenten met chatbots zoals ChatGPT over hun ervaringen, juist wanneer hulpverleners niet bereikbaar zijn. Of deze gesprekken helpen of juist schaden, en voor wie, is onbekend. Onderzoekers en clinici van het UMC Utrecht analyseren met toestemming gedeelde chatgesprekken en volgen deelnemers met korte dagelijkse vragenlijsten op hun smartphone. Zo brengen zij in kaart hoe chatbotgebruik samenhangt met stemmen, stemming en het contact met hulpverleners. Samen met stemmenhoorders, naasten en zorgprofessionals ontwikkelen zij voorlichtingsmateriaal dat helpt bij veilig en verantwoord gebruik van AI-chatbots.

  De morfogenetische oorsprong van menselijke eeneiige tweelingen.
  Dr. ir. E.J. Vrij, Universiteit Maastricht
  Hoe eeneiige tweelingen ontstaan, is nog grotendeels onbekend. Vooral tweelingen met één gedeelde moederkoek lopen risico op ernstige complicaties, zoals ongelijke groei of verlies van één foetus. Omdat de vroege innesteling bij de mens niet direct kan worden bestudeerd, blijven de oorzaken onduidelijk. In dit project boots ik met stamcel-gebaseerde embryomodellen (“blastoïden”) en een geavanceerde baarmoeder-op-een-chip de vroege innesteling van tweelingen na. Zo kan ik testen welke factoren een embryo doen splitsen en hoe vroege onbalans ontstaat. Dit levert fundamentele kennis op en kan bijdragen aan veiligere IVF en betere zorg voor hoog-risico tweelingzwangerschappen.

  De hemodynamische envelop, luchtvaartwaardige veiligheid in cardiogene shock
  Dr. C.L. Meuwese, Erasmus Medisch Centrum
  Cardiogene shock is een ernstige vorm van acuut hartfalen waarbij meer dan de helft van de patiënten overlijdt doordat meerdere organen uitvallen. Dit komt niet alleen door de ziekte zelf, maar ook door behandelingen die schade kunnen veroorzaken. Artsen hebben momenteel geen hulpmiddelen om risico’s en baten voor elke patiënt apart af te wegen. Daarom gebruiken zij vaak standaard behandeldoelen en kunnen behandelingen pas worden aangepast nadat schade is ontstaan. Geïnspireerd door de “flight envelope” in de luchtvaart, beoogt dit project een “hemodynamische envelop” te ontwikkelen om vroegtijdig veilige, gepersonaliseerde behandeling te sturen en orgaanschade te voorkomen.

  Het gericht aanpakken van metabolische veranderingen in kwaadaardige hematopoëse
  Dr. S.E. Mansell, Erasmus Medisch Centrum
  Acute Myeloïde Leukemie (AML) is een agressieve bloedkanker die veelal voorkomt bij ouderen. Wij onderzoeken de rol die mitochondriën, de energie producerende fabriekjes in onze cellen, spelen in de ontwikkeling van AML. Ons doel is om nieuwe medicijnen te ontwikkelen die de mitochondriën in AML-cellen kunnen remmen. Op dit moment bestaan zulke medicijnen nog niet. Dit zou een volledig nieuwe behandelingsoptie toevoegen, die mogelijkheden zou kunnen bieden voor patiënten die niet gebaat zijn bij huidige therapieën.

  SHIELD: Ontwikkelen van kankerimmunotherapie die de beschermende immuniteit tegen infecties behoudt.
  Dr. M. Cuenca, UMC Utrecht
  Immunotherapie benut het uitzonderlijke potentieel van het immuunsysteem om kanker te bestrijden. De huidige immunotherapieën voor kanker putten echter bepaalde immuuncellen uit die het lichaam beschermen tegen virussen. Als gevolg hiervan overlijdt één op de tien patiënten die met immuuntherapie worden behandeld aan een virusinfectie. In het SHIELD-project zullen onderzoekers kankertherapieën ontwikkelen die verschillende soorten immuuncellen activeren die continu in ons lichaam worden aangemaakt, waarbij virusbestrijding mogelijk blijft. Onderzoekers ontwikkelen hierbij een kweekmodel met patiëntcellen om de effectiviteit van deze nieuwe aanpak te testen. Dit werk bevordert de ontwikkeling van effectieve antikankertherapieën met minder bijwerkingen.

  Heup artrose subgroep identificatie en voorspellen van uitkomsten (HipHop)
  Dr. R. Agricola, Erasmus MC 
  Artrose van de heup is een veelvoorkomende en invaliderende aandoening die vaak pas laat wordt ontdekt, wanneer schade al onomkeerbaar is. In dit project ontwikkel ik nieuwe methoden om artrose in een veel eerder stadium op te sporen en te voorspellen. Met behulp van kunstmatige intelligentie analyseer ik röntgenfoto’s en combineer deze met medische gegevens om het risico op artrose per persoon te berekenen. Dit maakt vroege herkenning en gerichte preventie mogelijk, met als doel het voorkomen of vertragen van ziekte en het verbeteren van kwaliteit van leven.

  De verborgen communicatie in hartcellen: sleutel tot nieuwe behandelingen voor hartritmestoornissen en hartfalen
  Dr. D. Zhang, Universiteit Wageningen
  Hartritmestoornissen en hartfalen treffen miljoenen mensen wereldwijd en komen steeds vaker voor. Onderzoekers van de Wageningen Universitei richten zich nu op een verrassende oorzaak: kleine communicatiepunten in hartcellen die essentieel zijn voor de energievoorziening en hartcelfunctie. Als de communicatie tussen deze punten verstoord raakt, kan het hart ziek worden. Dit project onderzoekt hoe dit proces werkt met behulp van geavanceerde technieken en innovatieve modellen. De inzichten kunnen leiden tot nieuwe, gerichte behandelingen, met speciale aandacht voor verschillen tussen mannen en vrouwen.

  Gezond ouder worden met multiple sclerose (MS) 
  Dr. E.M.M. Strijbis, Amsterdam UMC 
  De gemiddelde leeftijd van mensen met MS stijgt. Meer dan 50% van alle mensen met multiple sclerose (MS) is inmiddels ouder dan 50 jaar. De behandeling van MS op latere leeftijd brengt echter uitdagingen met zich mee, want over ouder worden met MS weten we opvallend weinig. Zo is onbekend hoe de diagnose het beste gesteld kan worden, of voordelen en nadelen van behandeling anders wegen dan bij jongere mensen en op welke manier het normale ouder worden invloed heeft op beloop en kwaliteit van leven. Met dit onderzoek zetten we de stap naar zorg die écht aansluit bij de behoeften van deze groeiende groep mensen met MS.

  Plotse hartdood voorspellen met kunstmatige intelligentie en computermodellen
  Dr. M.J.M. Cluitmans, Universiteit Maastricht
  Jaarlijks sterven duizenden Nederlanders na een hartinfarct plotseling door gevaarlijke hartritmestoornissen. Artsen kunnen dit risico nu moeilijk voorspellen. Onderzoekers gaan met gedetailleerde hartscans onderzoeken hoe littekens en verstoorde elektrische signalen samen tot een hartstilstand leiden. Ze bouwen digitale computermodellen van het hart waarin kunstmatige intelligentie miljoenen scenario’s razendsnel test. Zo ontdekken zij patronen die voorheen verborgen bleven. Het doel is om per patiënt een persoonlijk risicoprofiel te maken, zodat artsen levensreddende behandelingen precies bij de juiste personen kunnen inzetten.