Zika-vaccin als resultaat van samenwerking op 3 continenten
Tijdens het derde webinar in de Journal of Virology Seminar Series presenteerden Monique van Oers en Gorben Pijlman hun onderzoek naar een experimenteel Zika-vaccin. Het traject begon bescheiden: een eenvoudig ontwerp leverde virusachtige deeltjes op die helaas geen beschermende afweerreactie opriepen. Maar de onderzoekers gaven niet op.
Door grondig uit te pluizen welke eigenschappen een goed Zika-antigeen moet hebben, slaagden ze erin een werkend vaccin te ontwikkelen. Dit vaccin biedt bescherming tegen viremie (virussen aanwezig in de bloedbaan) en testiculaire schade in een diermodel — een bijzondere doorbraak in de strijd tegen het Zika-virus.
Van risico-inschatting naar vaccinontwikkeling
Het ZikaRisk-project, gefinancierd door ZonMw, begon met een risicoanalyse voor Zika-verspreiding in Nederland. Daarbij werd vastgesteld dat de veelvoorkomende huissteekmug het virus niet kan overdragen. De Aziatische bosmug (v) daarentegen wél — een zorgwekkend gegeven gezien het gebrek aan actieve bestrijding van exotische muggen in Nederland.
Met aanvullende financiering vanuit de onderzoeksschool is er een doorbraak gerealiseerd: een experimenteel Zika-vaccin dat bestaat uit virusachtige deeltjes is geproduceerd in insectencellen. Tests in muizen toonden aan dat het vaccin bescherming biedt tegen infectie én symptomen. Dit vormde het centrale thema van zowel de publicatie als het webinar.
Samenwerking op 3 continenten
Het succes van het vaccin is te danken aan een internationale samenwerking:
- Portugal: productie in een gespecialiseerde cellijn
- Nederland: zuivering van het vaccin
- Verenigde Staten: analyse van de componenten
- Australië: testen in muizenmodellen
Door het bundelen van expertise uit verschillende disciplines en regio’s kon een falende eerste vaccingeneratie worden overwonnen en een werkend prototype worden ontwikkeld.
Internationale belangstelling en betrokkenheid
Het webinar over een innovatief Zika-vaccin leverde niet alleen nieuwe wetenschappelijke inzichten op, maar genereerde ook indrukwekkende belangstelling van over de hele wereld. Het webinar brak meerdere records en markeert een belangrijke mijlpaal in het onderzoek naar Zika-bestrijding.
Met maar liefst 2.829 registraties en 701 gelijktijdige deelnemers vestigde het webinar een nieuw record binnen de ASM Journals-serie. De 948 unieke kijkers lieten een hoge betrokkenheid zien, vooral dankzij de 131 gestelde vragen. Opvallend was de geografische spreiding: slechts 7% van de deelnemers kwam uit de Verenigde Staten, terwijl 93% afkomstig was uit andere landen — vooral uit de Filipijnen, Pakistan en India.
Het volledige webinar kun je terugkijken via de website van Journal of Virology. Het bijbehorende wetenschappelijke artikel lees je ook op hun website.
Impact op wetenschap en samenleving
De resultaten zijn van grote waarde voor de wetenschap: ze bieden nieuwe inzichten in de afweerrespons tegen Zika en andere flavivirussen, en stimuleren de ontwikkeling van geavanceerde vaccins. Maar ook maatschappelijk heeft het onderzoek impact — het onderstreept dat de wetenschap actief werkt aan het oplossen van mondiale gezondheidsvraagstukken, vaak onder uitdagende omstandigheden en over een lange termijn.