Zijn de gevolgen van COVID-19 bij kinderen genetisch bepaald?

De meeste kinderen worden nauwelijks ziek van het coronavirus (COVID-19 of SARS-CoV-2). Ook niet van de oorspronkelijke variant in het begin van de pandemie in 2020, die juist levensbedreigend kon zijn voor ouderen en mensen met onderliggend lijden. Toch is er een heel kleine groep kinderen die een aantal weken na een infectie de levensbedreigende ontstekingsziekte MIS-C heeft ontwikkeld (Multi-system Inflammatory Syndrome in Children). Ze kregen plotseling hoge koorts en ontstekingen in het hele lichaam, zoals in het hart en de nieren. Een groot deel van deze kinderen belandde op de IC.

Pas weken later ziek

Ook kampt een kleine groep kinderen met symptomen van long-COVID (ook post-COVID genoemd). Ze hebben na de COVID-19-infectie langdurig last van bijvoorbeeld vermoeidheid, hoofdpijn en concentratieproblemen. MIS-C en long-COVID zijn twee verschillende syndromen. Voor beide ziektebeelden geldt dat de aanvankelijke COVID-infectie relatief onopgemerkt voorbij kan zijn gegaan, met vaak zelfs helemaal geen klachten. De klachten van MIS-C en long-Covid treden meestal pas weken later op.

Ontregeld immuunsysteem

Bij MIS-C is er sprake van een ontregeld immuunsysteem. Emmeline Buddingh is kinderimmunoloog bij het Willem-Alexander Kinderziekenhuis in het LUMC (Leids Universitair Medisch Centrum). Ze vertelt: ‘Het immuunsysteem is als het ware op hol geslagen. Er is iets aangezwengeld wat niet meer adequaat wordt uitgezet. Dat gebeurt waarschijnlijk alleen bij de éérste keer dat een kind corona heeft. Inmiddels zijn nagenoeg alle kinderen in aanraking geweest met het virus. We zien de laatste maanden wereldwijd dan ook nauwelijks meer kinderen met MIS-C.’ Bij long-COVID is nog onbekend wat er misgaat in het lichaam. Buddingh: ‘Het kan goed zijn dat ook hier het afweersysteem ontregeld is.’

Genetische varianten?

Buddingh en haar collega’s vragen zich af waarom deze kleine groep kinderen bevattelijk is geweest voor MIS-C of long-COVID. Buddingh: ‘Wij denken dat de kinderen veranderingen hebben in genen die belangrijk zijn voor de werking van het immuunsysteem. Hebben sommige van deze kinderen misschien een aangeboren afweerstoornis? Dat gaan wij onderzoeken.’ ZonMw financiert deze GRIP-studie (Genetic Risk factors for Multi-system Inflammatory Syndrome in Children and Pediatric Post COVID condition).

MIS-C versus de ziekte van Kawasaki

Kinderen met MIS-C hebben meestal de basisschoolleeftijd: ze zijn gemiddeld tussen de 8 en 10 jaar oud. Heel soms krijgen peuters en kleuters ook MIS-C. Buddingh: ‘Bij hen lijkt het ziektebeeld wat meer op de ziekte van Kawasaki. Deze ziekte is al heel lang bekend, ook vóór corona. Het is eveneens een ontregeling van het immuunsysteem die optreedt na een infectie. Maar het bloed laat bij MIS-C andere afwijkingen zien dan bij de ziekte van Kawasaki. Kinderen met MIS-C komen veel vaker op de intensive care terecht.’

Met afweeronderdrukkende medicijnen genezen kinderen met MIS-C

Kinderen met MIS-C komen onder andere op de IC vanwege een extreem lage bloeddruk. De bloeddruk daalt als de hartspier ontstoken is en het hart daardoor niet krachtig meer kan pompen. Ook daalt de bloeddruk omdat het afweersysteem veel cytokines (ontstekingseiwitten) maakt. Tijdens zo’n zogenoemde cytokinestorm zetten de bloedvaten uit en daalt de bloeddruk. Buddingh: ‘Met afweeronderdrukkende medicijnen stopt het proces. De ontstekingsreactie verdwijnt en de bloeddruk stijgt weer. MIS-C is goed te behandelen.’

De GRIP-studie is een vervolg op de COPP-studie

De GRIP-studie is een vervolg op de COPP-studie (Clinical features of COVID-19 in Pediatric Patients): een landelijke registratie-studie naar kinderen met COVID-19 in het ziekenhuis. Buddingh: ‘We hebben die studie gedaan om meer te weten over de gevolgen van corona voor kinderen. We publiceerden real time de resultaten op de website www.covidkids.nl. Mede op basis van de uitkomsten, heeft de Gezondheidsraad destijds beleid gemaakt, bijvoorbeeld over vaccinatie bij kinderen.’ De COPP-studie – eveneens gefinancierd door ZonMw ­– loopt nog tot 1 oktober 2023.

DNA uit speeksel

Voor de GRIP-studie rekruteren de onderzoekers kinderen met MIS-C uit de COPP-studie, en kinderen met long-COVID uit een ander lopend onderzoek (van het Emma Kinderziekenhuis in Amsterdam). Buddingh: ‘We verzamelen speeksel van honderd kinderen die MIS-C hebben gehad en van honderd kinderen met long-COVID. Wij vergelijken hun DNA met het DNA van de controlegroep: kinderen die wel corona hebben gehad maar géén MIS-C of long-COVID. Er is een lijst van genen die betrokken zijn bij afweerstoornissen. Hebben kinderen met MIS-C en long-COVID vaker veranderingen in deze genen dan kinderen uit de controlegroep?’

Begin 2024 de eerste resultaten

De onderzoekers verwachten begin 2024 de eerste resultaten te kunnen melden. Buddingh: ‘Misschien blijkt dat kinderen met MIS-C dezelfde veranderingen in genen voor afweer hebben als kinderen met de ziekte van Kawasaki, en moeten zij daarvoor op controle bij een immunoloog. En misschien helpen de resultaten ons beter te snappen wat er bij kinderen met long-COVID precies gebeurt in het lichaam. Dan kunnen we ook deze kinderen beter een gerichte behandeling geven.’

Buddingh en haar collega’s vragen zich af waarom deze kleine groep kinderen bevattelijk is geweest voor MIS-C of long-COVID. Buddingh: ‘Wij denken dat de kinderen veranderingen hebben in genen die belangrijk zijn voor de werking van het immuunsysteem. Hebben sommige van deze kinderen misschien een aangeboren afweerstoornis? Dat gaan wij onderzoeken.’ ZonMw financiert deze GRIP-studie (Genetic Risk factors for Multi-system Inflammatory Syndrome in Children and Pediatric Post COVID condition).

Kinderen met MIS-C hebben meestal de basisschoolleeftijd: ze zijn gemiddeld tussen de 8 en 10 jaar oud. Heel soms krijgen peuters en kleuters ook MIS-C. Buddingh: ‘Bij hen lijkt het ziektebeeld wat meer op de ziekte van Kawasaki. Deze ziekte is al heel lang bekend, ook vóór corona. Het is eveneens een ontregeling van het immuunsysteem die optreedt na een infectie. Maar het bloed laat bij MIS-C andere afwijkingen zien dan bij de ziekte van Kawasaki. Kinderen met MIS-C komen veel vaker op de intensive care terecht.’

Kinderen met MIS-C komen onder andere op de IC vanwege een extreem lage bloeddruk. De bloeddruk daalt als de hartspier ontstoken is en het hart daardoor niet krachtig meer kan pompen. Ook daalt de bloeddruk omdat het afweersysteem veel cytokines (ontstekingseiwitten) maakt. Tijdens zo’n zogenoemde cytokinestorm zetten de bloedvaten uit en daalt de bloeddruk. Buddingh: ‘Met afweeronderdrukkende medicijnen stopt het proces. De ontstekingsreactie verdwijnt en de bloeddruk stijgt weer. MIS-C is goed te behandelen.’