Samen leren en ontwikkelen met cliënten, naasten, professionals en vrijwilligers
Met de methode ‘Als je het ons vraagt, dan...’ kunnen teams in de langdurige zorg hun werk samen met naasten en cliënten ontwikkelen. Wat maakt deze aanpak tot een succes?
Persoonsgerichte zorg, eigen regie en samenredzaamheid; het staat in de missie van elke zorgorganisatie. Maar wat als het schuurt in de praktijk en het niet duidelijk is hoe je cliënten of naasten laat meepraten? De oplossing: creëer ruimte om met elkaar het echte gesprek te voeren. Dat zegt Marjolijn Heerings (Erasmus Universiteit Rotterdam). Zij doet praktijkonderzoek naar ‘Als je het ons vraagt, dan...’, een methodiek waarmee betrokkenen in co-creatie werken aan verbetering van de zorg. Ofwel: samen leren en ontwikkelen met cliënten, naasten, professionals en vrijwilligers. Het gaat om mensen met een verstandelijke beperking of niet-aangeboren hersenletsel, en bijvoorbeeld cliënten in thuiszorg of verpleeghuiszorg.
Samen acties bedenken
Voor cliënten en naasten zijn vaak andere dingen relevant dan voor zorgverleners. Dat onderstreept het belang van co-creatie. Heerings: ‘Naasten willen bijvoorbeeld meer worden betrokken in beslissingen over de zorg. En cliënten willen misschien gewoon meer gezelligheid op de locatie. Of zich veiliger voelen in hun omgeving. Door in gesprek te gaan, bepaal je met elkaar wat je gaat veranderen. Met de keuze voor ontwikkelthema’s start een co-creatieproces waarin je samen acties bedenkt en die uitprobeert.’
Co-creatie is een mooie manier om tot gemeenschappelijke waarden te komen
Gemeenschappelijke waarden
Het start met groepsgesprekken in teamverband of per locatie, mede aan de hand van filmpjes waarin betrokkenen over praktijkervaringen vertellen. In een volgend groepsgesprek sluiten cliënten, naasten en begeleiders aan om hun ervaringen en ontwikkelthema’s te delen. Zo komen alle perspectieven aan bod en worden verbeterthema’s ook echt gedeelde onderwerpen. Vervolgens werken alle betrokkenen deze thema’s in co-designsessies samen verder uit. Heerings: ‘Het onderlinge gesprek is belangrijk, want iedereen kan ergens weer anders over denken. Als er iets beter kan, moet je samen onderzoeken wat je gemeenschappelijke waarden zijn.’
Tevredenheidsonderzoeken
‘Als teamleider ben ik verantwoordelijk voor de tevredenheidsonderzoeken op mijn locaties. ‘Als je het ons vraagt, dan…’ helpt daar nu bij. Eerder deden we dat met vragenlijsten. De uitkomsten uit zo’n onderzoek waren niet erg verrassend en het gaf ons team weinig aanknopingspunten om mee aan de slag te gaan. De gesprekken met ‘Als je het ons vraagt, dan...’ raken meer aan dagelijkse situaties. Er zijn concrete uitkomsten waar we met elkaar aan kunnen werken. We weten hierdoor nu beter hoe we elkaar, medewerkers, bewoners en naasten, vragen kunnen stellen. En hoe we daar vervolgens mee verder kunnen. Dat maakt mijn werk als teamleider leuker en interessanter.’
De gesprekken met ‘Als je het ons vraagt, dan...’ raken meer aan dagelijkse situaties. Er zijn concrete uitkomsten waar we met elkaar aan kunnen werken
Een lamp en kaartjes
Als voorbeeld noemt Heerings een locatie in de gehandicaptenzorg waar omwonenden de bewoners ter verantwoording riepen over overlast van hangjongeren op de binnenplaats. De bewoners voelden zich daar erg ongemakkelijk bij. Tijdens een sessie over het thema veiligheid bleek dat naasten er niets van wisten, aldus Heerings. Hun reactie: sluit de binnenplaats dan af! Dat zou de locatie isoleren van de omgeving. Een bordje ‘verboden toegang’ dan? Dat was het ook niet. De uiteindelijke oplossing: een lamp met een sensor om hangjongeren af te schrikken. De bewoners kregen kaartjes mee met het nummer van hun begeleider. Zo’n kaartje konden ze aan omwonenden geven als die hen ergens op zouden aanspreken. Dan hoefden ze zich niet ongemakkelijk te voelen en konden ze bij klachten verwijzen naar hun begeleider. Heerings: ‘Een lamp en kaartjes; die oplossingen waren waarschijnlijk nooit geaccepteerd als de organisatie ze zelf had bedacht. Maar nu was er draagvlak voor omdat iedereen had meebeslist.
Sectoroverstijgende tool
Als aanpak heeft ‘Als je het ons vraagt, dan...’ zich met een reeks van opeenvolgende ZonMw-subsidies verder kunnen ontwikkelen. En het traject gaat nog verder, zegt Heerings. Zo is de methodiek ook ingezet bij een aanbieder van verpleeghuiszorg en bij een welzijnsorganisatie. Alle ervaringen worden verwerkt in een train-de-trainer-aanpak, zodat ook andere zorgaanbieders de methodiek kunnen introduceren. Uiteindelijk komt er een sectoroverstijgende tool voor de ouderenzorg, gehandicaptenzorg en ggz. Zodat ook andere organisaties met de methode aan de slag kunnen.
Meer informatie
Wil je meer weten over dit project, het programma Langdurige Zorg en Ondersteuning (LZO II), of de andere interviews uit de programmabrochure lezen? Klik dan op 1 van onderstaande links.
