Van kennis naar impact in de zintuiglijk gehandicaptensector
De afgelopen jaren is in de sector voor mensen met een zintuiglijke beperking veel in beweging gekomen. Dat blijkt uit de evaluatie van het programma Expertisefunctie Zintuiglijk Gehandicapten. Er is veel kennis ontwikkeld en de samenwerking is gegroeid. Nu is het tijd voor de volgende stap, met meer focus op het gebruik van kennis in de praktijk.
Wat is een zintuiglijke beperking?
Een zintuiglijke beperking is een aandoening waarbij 1 of meerdere zintuigen deels of helemaal niet functioneren. Het gaat om mensen met een visuele beperking (blindheid en slechtziendheid), een auditieve beperking (doofheid of slechthorendheid), een communicatieve beperking (taalontwikkelingsstoornis) of een combinatie van meerdere zintuiglijke beperkingen.
Het ZonMw-programma Expertisefunctie Zintuiglijk Gehandicapten (EZG) startte in 2019. Destijds was er behoefte aan een programma waarin ervaringsdeskundigen, professionals, onderzoekers en bestuurders in brede samenwerkingsverbanden – kennisinfrastructuren – werken aan kennis die bijdraagt aan betere behandeling en ondersteuning van mensen met een zintuiglijke beperking. Met financiering vanuit ZonMw zijn 2 samenwerkingsverbanden – Deelkracht en Kennis Over Zien – daarmee aan de slag gegaan.
Concrete resultaten en kennis van hoge kwaliteit
Die samenwerking werpt inmiddels zijn vruchten af, blijkt ook uit een recente evaluatie van het programma EZG door bureau Schuttelaar & Partners (2026). Volgens hen staat er vandaag de dag een sterke kennisinfrastructuur waarbinnen praktijkgerichte kennis wordt ontwikkeld en continu leren en verbeteren centraal staat. Er wordt intensief samengewerkt aan een gezamenlijke ambitie en kennis wordt actief gedeeld, bijvoorbeeld op congressen zoals het Deelkracht Kennisfestival en Oog op Kennis.
Het werk van de 2 consortia heeft ook concrete resultaten opgeleverd, zo blijkt uit de evaluatie: van verbeteringen in diagnostiek en behandelingen tot participatie van mensen met een zintuiglijke beperking. Ook leverde de betrokkenheid van ervaringsdeskundigen en professionals kennis op die van hoge kwaliteit, praktijkgericht en relevant is.
25 jaar InZicht als fundament voor wetenschappelijk onderzoek naar visuele beperkingen
Het programma EZG richtte zich de afgelopen jaren vooral op praktijkgericht onderzoek. Maar ook op het gebied van wetenschappelijk onderzoek ligt inmiddels een stevig fundament. Binnen de visuele sector gebeurde dat vooral binnen InZicht, een programma dat zich richt op onderzoek naar zorg, arbeid, onderwijs en revalidatie voor mensen met een visuele beperking. Een speciale jubileumpublicatie brengt de resultaten van 25 jaar InZicht mooi in beeld. Vanaf 2028 worden de activiteiten van InZicht ondergebracht bij Kennis Over Zien, dat door EZG wordt gefinancierd.
Tijd voor de volgende stap
In 2027 krijgt het programma EZG een vervolg – een goed moment om een volgende stap te zetten. Volgens de evaluatiecommissie vraagt die volgende stap om een verschuiving in focus. Kennis ontwikkelen gaat inmiddels goed, het implementeren en benutten van de kennis in de praktijk en het zichtbaar maken van wat het oplevert heeft extra aandacht nodig. Juist daar liggen de komende jaren kansen. De evaluatiecommissie geeft de betrokken partijen binnen het programma daarom 14 concrete richtinggevende adviezen mee, die worden meegenomen in de programmaperiode 2027 – 2030.
Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) reageert positief op de uitkomsten van de eindevaluatie. Volgens VWS laten de resultaten zien dat het programma in de afgelopen jaren een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de versterking van de samenwerking en de kennisinfrastructuur binnen de zintuiglijk gehandicaptensector. Ook spreekt VWS zijn waardering uit voor de heldere aanbevelingen voor de toekomst, waar ZonMw en de consortia de komende jaren met veel toewijding mee aan de slag gaan.