Staatssteun

Staatssteun is het direct dan wel indirect verstrekken van financiële steun aan ondernemingen door overheden. De Europese Unie (EU) wil gelijke concurrentievoorwaarden scheppen voor alle ondernemingen op de interne markt. Door staatssteun kan een land de eigen ondernemingen een voordeel geven en zo de markt verstoren.  Overheidssteun die de concurrentie tussen ondernemingen binnen de EU negatief kan beïnvloeden, is daarom in principe niet toegestaan. Er gelden wel uitzonderingen op het staatssteunverbod. 

Handelen in strijd met de Europese staatssteunregels kan leiden tot terugvordering van de verleende steun. Daarom beoordeelt ZonMw bij iedere subsidieoproep of staatssteunregels van toepassing zijn en welke juridische grondslag kan worden gebruikt om subsidie te verstrekken.

De definitie van onderneming is ruim en reikt verder dan commerciële bedrijven gericht op winst. Het gaat om ‘elke eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht haar rechtsvorm en de wijze waarop zij wordt gefinancierd’. Het aanbieden van goederen of diensten tegen betaling is een economische activiteit. Het maakt niet uit of een onderneming een winstoogmerk heeft of niet. Zo vallen ziekenhuizen, verpleeginstellingen, NGO’s ook onder de definitie van een onderneming. Als een activiteit niet economisch van aard is, is geen sprake van staatssteun.

Ook organisaties die zelf geen subsidie ontvangen, kunnen een (indirect) voordeel krijgen doordat een deel van de subsidie hen ten goede komt. Dit levert een indirect voordeel op als dit concurrentie binnen de EU negatief beïnvloedt. Bij economische activiteiten, zoals contractonderzoek, moet worden voorkomen dat samenwerkende bedrijven indirect staatssteun ontvangen.

Is een activiteit economisch van aard? Dan kijkt ZonMw naar mogelijkheden om de staatssteun geoorloofd te verlenen. Dat kan door de toepassing van vrijstellingsinstrumenten: de-minimis, AGVV en DAEB. In de subsidieoproepen staat welke regeling(en) van toepassing zijn. Hieronder staan de vrijstellingsinstrumenten globaal beschreven.

Voor onderzoeksorganisaties geldt dat bepaalde primaire activiteiten door de Europese Commissie doorgaans als niet-economisch worden aangemerkt. Dit zijn activiteiten zoals openbaar onderwijs, onafhankelijk onderzoek en ontwikkeling en verspreiding van onderzoeksresultaten. 

Let op: Niet iedere organisatie die onderzoek doet is volgens de regels een onderzoeksorganisatie. Om een subsidieaanvraag te doen als onderzoeksorganisatie is het noodzakelijk dit aan te tonen via de ZonMw-procedure ‘Kwalificatie onderzoeksorganisatie’.

• Procedure kwalificatie onderzoeksorganisatie

De-minimis

Op grond van de de-minimisverordening kan een onderneming van verschillende overheidsinstellingen maximaal € 300.000,- aan de-minimissteun ontvangen over een periode van 3 jaar.

Meer informatie over voorwaarden de-minimis.

Algemene groepsvrijstellingsverordening (AGVV) 

Op grond van de Algemene Groepsvrijstellingsverordening kan ZonMw voor verschillende categorieën activiteiten, waaronder subsidie voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie, geoorloofd staatssteun verlenen.

Meer informatie over voorwaarden en bepalingen AGVV. 

Diensten van algemeen economisch belang (DAEB)

Diensten van Algemeen Economisch Belang (DAEB) zijn economische activiteiten die een publiek belang dienen en waarvoor overheidssteun noodzakelijk is omdat de markt deze activiteiten niet oppakt of niet tegen maatschappelijke aanvaardbare voorwaarden verricht.

Meer informatie over voorwaarden DAEB.

Aanvragers van een subsidie moeten, ten aanzien van geoorloofde staatssteun, voldoen aan de volgende punten:

• Transparantie over ontvangen steun 
  Ondernemingen moeten aangeven hoeveel steun zij ontvangen en dit correct in hun administratie vastleggen. Bij controle moet duidelijk zijn welke middelen zijn verkregen. 
• Aanleveren van gegevens
  Ondernemingen moeten de informatie beschikbaar stellen die nodig is voor publicatie- en rapportageverplichtingen van de subsidieverstrekker (ZonMw). 
• Bewaarplicht
  Ondernemingen moeten alle documenten en bewijsstukken rondom de steun bewaren tot minimaal 10 jaar, na afloop van het project. Controles door nationale of Europese autoriteiten moeten achteraf mogelijk zijn.

• Lees meer over staatssteun op de website van Kenniscentrum Europa Decentraal
• De staatssteunregels zijn neergelegd in de artikelen 107, 108 en 109 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)
• Raadpleeg de juridische afdeling van uw onderneming
• Bij vragen: neem contact op met de ZonMw-programmamanager van de betreffende subsidieoproep