Voeding en Ziekten

Het is nog onduidelijk hoe leefstijlfactoren, waaronder voeding, onze gezondheid en het ontstaan van ziektes precies beïnvloeden. Waarom ontwikkelen sommige mensen een bepaalde ziekte en anderen niet? De omgeving waarin we leven speelt hierin een belangrijke rol, maar ook genetische kenmerken zijn van belang. Healthy Diet for a Healthy Life (HDHL) financiert onderzoeksprojecten gericht op het voorkomen van (voedings-gerelateerde) chronische ziekten, zoals obesitas en metabool syndroom, diabetes type 2, hart- en vaatziekten en kanker.

Onderzoek naar voeding, metabole gezondheid en epigenetica

Steeds meer mensen hebben overgewicht en daaraan gerelateerde ziekten zoals diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Bekend is dat voeding metabole veranderingen in het lichaam kan veroorzaken (zoals verhoogd cholesterol gehalte en insulineresistentie) en hierdoor een belangrijke risicofactor is voor het ontstaan van bovengenoemde ziekten. Ook (epi)genetische factoren spelen een rol bij het ontstaan van ziekten zoals overgewicht en diabetes. Voeding heeft invloed op de werking van genen en dat kan effect hebben op de metabole gezondheid als je ouder wordt. HDHL financiert projecten die onderzoek doen naar de relatie tussen voeding, epigenetica en gezondheid. Wij gaan op bezoek bij de Nederlandse onderzoekers die betrokken zijn bij deze projecten.

Op bezoek bij de projecten

Tijdens het digitale bezoek presenteerden de onderzoekers de voortgang en veelbelovende resultaten van het DIMENSION project. Het project onderzoekt gepersonaliseerde reacties op dieet met een interventiestudie en data analyse. Het LUMC voert onder andere de interventiestudie uit naar de effecten van voedings- en beweeggedrag op veranderingen in genexpressie. Dieet is namelijk een belangrijke risicofactor is voor cardio-metabole gezondheid. Opvallend is dat 66% van de proefpersonen een jaar na de interventie waarin zij hun leefstijl hebben aangepast naar deels gezonder eten en deels meer bewegen dit nog steeds doen, omdat deze leefstijl hen goed bevalt. Of dit ook het gewenste effect heeft op de uitkomst van genexpressie en risico op cardio-metabole aandoeningen wordt nog onderzocht.

NutriPROGRAM bekijkt of voeding tijdens de zwangerschap en kindertijd, via epigenetische mechanismen, effect heeft op de latere gezondheid van een kind. Hiervoor worden de gegevens van een groot aantal internationale studies gecombineerd. Tijdens ons digitale bezoek vertelden de Wageningse onderzoekers over de inventarisatie die gemaakt is van alle beschikbare informatie in het consortium, over voedingsgegevens tijdens de zwangerschap en de vroege kindertijd (bijvoorbeeld wat proefpersonen uit de verschillende landen precies eten). Deze inventarisatie wordt gebruikt als basis voor de data analyses. Daarnaast zijn de Nederlandse onderzoekers betrokken bij de ontwikkeling van een gezonde eetscore voor kinderen en zwangeren.

PREcisE bestudeert of een verstoorde suikerhuishouding tijdens de zwangerschap effect heeft op de gezondheid van het kind en wat de rol van het epigenoom hierin is. De onderzoekers namen het ZonMw team mee in de eerste resultaten van het project; hoe het lichaam van de moeder reageert het eten van suikers is gecorreleerd aan een specifiek gen. Dit gen is waarschijnlijk belangrijk bij het ontstaan van diabetes. In het vervolg van PREcisE wordt dit gen verder onderzocht en leggen de onderzoekers de link naar het kind. Ook bekijken de onderzoekers of de hoeveelheid en het type koolhydraten (suikers) dat zwangere vrouwen eten invloed heeft op het kind. De onderzoeksgroep is bezig met het verspreiden van de tussentijdse resultaten, en heeft al bijgedragen aan handboek voor verloskundigen en voor artsen in opleiding, waarin ze bijvoorbeeld ingaan op de impact van een gezonde leefstijl van de ouders tijdens de zwangerschap in relatie tot de gezondheid van het kind.

Tijdens het digitale bezoek gaven de onderzoekers ons een update over het STAY project. In dit project wordt onderzocht of voeding met weinig zwavelhoudende aminozuren (onder andere methionine en cysteïne) een gunstig effect heeft op het lichaamsgewicht. Voedingsproducten met relatief veel zwavelhoudende aminozuren zijn bijvoorbeeld vlees, vis, zuivel en eieren. In het Nederlandse deel van het project worden gegevens gebruikt van een groot bevolkingsonderzoek, de Maastricht Studie. Tot nu toe zijn verschillende biomarkers gemeten in bloed en urine van deelnemers van de Maastricht Studie. Daarnaast voeren de onderzoekers verschillende epidemiologische analyses uit. De eerste resultaten laten een verband zien tussen meer inname van methionine en meer levervet. Ook werd er een verband gezien tussen een hogere inname van cysteïne en meer lichaamsvet. Het STAY-project zal op lange termijn bijdragen aan het ontwikkelen van gezondheids- en dieetadviezen aan personen met overgewicht en obesitas.

Het ePIDEMic project onderzoekt of methylglyoxaal (MGO) in voeding een risico vormt voor onze gezondheid. MGO is een stofje dat eiwitten kan versuikeren. Versuikerde eiwitten spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten. De Nederlandse onderzoekers van Maastricht University hebben eerst onderzoek gedaan bij muizen. De proefdieren kregen een hoge of een lage concentratie MGO toegediend. De hoge concentratie zorgde voor een toename van MGO in het bloedplasma en een verhoogde bloeddruk. Een lage concentratie bleek daarentegen juist gunstige effecten  te hebben, zoals een daling van de bloedsuikerspiegel. In komend onderzoek zal de concentratie afhankelijk van MGO nader worden bestudeerd. Later in het project zullen ook  de gevolgen van MGO op de gezondheid van  mensen bestudeerd worden.

Internationale samenwerking

NutriPROGRAM en PREcisE werken samen met diverse internationale initiatieven, waaronder een groot consortium waarin epigenitische cohort data word gedeeld (PACE). Door het onderling delen van data, hebben de onderzoekers beschikking over de onderzoeksgegevens van veel grotere groepen proefpersonen. Hoe meer gegevens er beschikbaar zijn, hoe betrouwbaarder de statistische analyses worden.