Voeding en Gedrag

Hoe zorg je dat de gezonde keuze ook de gemakkelijke keuze is voor de consument? Het is van belang om meer inzicht te krijgen in factoren die voedselkeuze, eetgedrag en lichaamsbeweging beïnvloeden. Hoe kunnen (bestaande) interventies elkaar versterken, en hoe kun je leren van bestaande beleidsmaatregelen uit de verschillende landen aangesloten bij HDHL?

Onderzoek naar (on)gezonde leefgewoonten

Onderzoekers uit verschillende landen werken samen om meer inzicht te krijgen in factoren die voedselkeuze, eetgedrag en lichaamsbeweging beïnvloeden. Een voorbeeld hiervan is het grote internationale kennisnetwerk PEN (Policy Evaluation Network). PEN identificeert, evalueert en vergelijkt het beleid van diverse Europese landen om lichaamsbeweging en gezonde voeding te stimuleren. ZonMw financiert de Nederlandse onderzoekers in dit internationale samenwerkingsproject. Ook gaan we op bezoek bij andere projecten waarbij Nederlandse onderzoekers betrokken zijn. Dit zijn projecten die zich richten op het ontwikkelen van effectieve interventies en het verbeteren van beweeg- en voedingsgedrag, om overgewicht en obesitas te voorkomen. 

Op bezoek bij de projecten

In het SO-NUTS project wordt onderzoek gedaan naar de preventie van sarcopenie, (leeftijdsgebonden verlies van spiermassa en spierfunctie), obesitas, en een combinatie hiervan (sarcopene obesitas) bij mensen rond pensionering. De onderzoekers gebruiken de nieuwe kennis en inzichten uit dit onderzoek om een applicatie te ontwikkelen die mensen helpt om rond de fase van hun pensionering gewicht te verliezen met behoud van spiermassa.

Applicatieprototype ontwikkeld

Tijdens een bezoek aan het project kreeg ZonMw een inkijkje in het eerste prototype van de applicatie. In het eerste jaar zijn verschillende risicofactoren voor sarcopene obesitas in kaart gebracht die gebruikt worden voor het ontwikkelen van de applicatie. Gebruikers van de applicatie krijgen ondersteuning bij het maken, behalen en behouden van persoonlijke leefstijl aanpassingen. Denk hierbij aan twee maal per week krachttraining uitvoeren en elke dag 200 gram groenten eten.

Een groep van 100 deelnemers test de applicatie tijdens de looptijd van het project. Het consortium heeft vervolgaanvragen ingediend om de applicatie verder te ontwikkelen, testen en implementeren na afronding van het SO-NUTS project.

Helaas worden kwetsbare groepen nog steeds onvoldoende bereikt met bestaande interventies om obesitas te voorkomen. In het GrowH! project worden interventiestrategieën ontwikkeld en getest die beter aansluiten bij de doelgroep en daardoor naar verwachting effectiever zijn.

Risico op overgewicht voorspellen

Tijdens het eerste jaar van het project hebben de onderzoekers van VUmc en AMC rekenmodellen ontwikkeld die overgewicht bij kinderen kunnen voorspellen. Deze modellen kunnen kinderen identificeren die een hoog risico lopen op het ontwikkelen van overgewicht. Deze kinderen kunnen vroegtijdig interventies aangeboden krijgen om te voorkomen dat zij daadwerkelijk overgewicht krijgen.

Daarnaast hebben de onderzoekers twee bestaande interventies aangepast en lokaal geïmplementeerd in Spanje en Duitsland, met als doel kwetsbare groepen te bereiken en het risico op obesitas te verlagen. In deze interventies werken de onderzoekers actief samen met de deelnemende kinderen en gezinnen om de interventies zo goed mogelijk te laten aansluiten bij deze doelgroep. De kinderen in Spanje bedenken bijvoorbeeld zelf de interventies om die vervolgens te implementeren en te evalueren. Dit proces wordt gefaciliteerd door een onderzoeker. De ontwikkelde interventies moeten fysieke activiteit en gezond eetgedrag stimuleren bij kinderen. In de komende 2 jaar zal het project zich verder richten op het implementeren van een ‘systeemaanpak’ gericht op de preventie van overgewicht en obesitas bij kinderen.

Het risico op overgewicht wordt ten dele bepaald tijdens de eerste 1000 dagen van het leven. Het EndObesity project richt zich op de ontwikkeling van nieuwe strategieën om obesitas en overgewicht op de kinderleeftijd te voorkomen.

Modellen voorspellen risico’s

Tijdens het online bezoek van ZonMw werd er door de projectleiders meer verteld over het onderzoek en de bereikte resultaten uit het eerste jaar. Binnen het internationale project is het Erasmus UMC van start gegaan met de ontwikkeling van predictiemodellen. Hiermee is het mogelijk te voorspellen welke gezinnen een hoog risico lopen op het krijgen van kinderen met obesitas, al vóór de zwangerschap. Deze modellen gebruiken verschillende kenmerken van de ouders om obesitas bij kinderen te voorspellen, zoals leeftijd, etniciteit, BMI en roken.

Vervolgens zullen de onderzoekers interventiestrategieën ontwikkelen voor de periode vóór conceptie en de eerste drie maanden van de zwangerschap om overgewicht al vanaf de start van het leven te proberen te verminderen en hopelijk zelfs voorkomen. Verschillende stakeholders zijn betrokken bij het project, zoals ouder-kindorganisaties, die input geven voor de ontwikkeling van nieuwe, in de praktijk uitvoerbare interventiestrategieën. Sarphati Amsterdam is als consortiumpartner verantwoordelijk voor de implementatie en evaluatie van de ontwikkelde interventiestrategieën.

De onderzoekers namen ons mee in hun onderzoek naar het draagvlak voor belasting op suikerhoudende dranken in Nederland, als onderdeel van de case studie over suikerhoudende dranken zoals frisdrank. Onder Nederlandse volwassenen is er draagvlak voor zo’n belasting, vooral als winst van die belasting naar gezondheidsinitiatieven gaat. 5 Nederlandse onderzoeksgroepen zijn betrokken bij het PEN project, dat het VUmc coördineert. Het VUmc is daarnaast vice-coördinator van het gehele internationale consortium. De Nederlandse partners waarborgen onder andere dat gelijkheid en diversiteit meegenomen word in alle taken die het consortium uitvoert (denk hierbij aan sociaaleconomische en etnische gezondheidsverschillen).