39 wetenschappers ontvangen Vici-beurs
Met de Vici-beurs kunnen onderzoekers de komende vijf jaar een innovatieve onderzoekslijn ontwikkelen en een onderzoeksgroep verder uitbouwen. Vici is een van de grootste persoonsgebonden wetenschappelijke premies van Nederland en is gericht op gevorderde onderzoekers.
Onderzoek naar eigen keuze doen
Wat is de welzijnsmuur en waarom lopen we er tegenaan? Hoe bedreigen bliksembranden permafrostbodems? Hoe vervang je bestrijdingsmiddelen met aardappelmicrobioom? Hoe is de communicatie tussen breincellen verstoord na een hartstilstand en hoe kan die worden hersteld? Dit zijn vier van de 39 onderzoeksprojecten van wetenschappers die een Vici-beurs hebben gekregen. Elke onderzoeker ontvangt maximaal anderhalf miljoen. De beurs is een stimulans voor avontuurlijke, talentvolle en baanbrekende onderzoekers.
Met de Vici-beurs kunnen onderzoekers de komende vijf jaar een innovatieve onderzoekslijn ontwikkelen en een onderzoeksgroep verder uitbouwen. Vici is een van de grootste persoonsgebonden wetenschappelijke premies van Nederland en is gericht op gevorderde onderzoekers. Het financieringsinstrument maakt het mogelijk onderzoek naar eigen keuze te doen. Zo krijgt innovatief wetenschappelijk onderzoek een impuls.
Van welzijnsmuur tot hersenonderzoek
De wetenschappers doen onderzoek naar uiteenlopende onderwerpen. Miljoenen mensen kunnen ontsnappen aan armoede met hulp van de overheid, maar velen doen geen aanvraag voor bijvoorbeeld huurtoeslag. Dit wordt ‘niet-gebruik’ van overheidsdiensten genoemd. De onderzoekers gaan in gesprek met burgers en ontwikkelen zo een model om niet-gebruik te begrijpen. Het doel is om niet-gebruik, een ernstig probleem dat armoede verergert, te begrijpen en te verminderen.
Een ander onderzoek kijkt hoe bliksembranden permafrostbodems bedreigen. Dit project gebruikt satellietdata om bliksembranden in kaart te brengen en toekomstige veranderingen in bliksem en branden te voorspellen. Met veldonderzoek in Noord-Amerika wordt onderzocht hoe branden koolstofopslag in permafrost bodems beïnvloeden. Door deze kennis te combineren, onderzoekt het project of gerichte brandbestrijding mogelijk is. Zo draagt het onderzoek bij aan het beschermen van permafrost en het tegengaan van extra uitstoot van broeikasgassen, en daarmee aan het behalen van klimaatdoelen.
Om de groeiende wereldbevolking duurzaam te voeden, hebben we gewassen nodig die ziekten kunnen weerstaan zonder veel bestrijdingsmiddelen. Een project onderzoekt hoe het microbioom van de aardappel, nuttige microben in de bodem, wortels en bladeren van de aardappelplant, op natuurlijke wijze bescherming kan bieden tegen ziekten. Met behulp van AI, geavanceerde beeldvorming en bodemmonsters van honderd Nederlandse aardappelvelden voorspellen de onderzoekers welke microben bescherming bieden.
In een ander project bestuderen hersenonderzoekers de communicatie tussen hersencellen met computeranalyses, microscopen en metingen van hersenvocht. Hoe is deze communicatie verstoord na een hartstilstand en hoe kan die worden hersteld? Deze nieuwe inzichten kunnen leiden tot een betere voorspelling van herstelkansen en nieuwe behandelingen voor comapatiënten.
Feiten en cijfers
De Vici beurzen worden jaarlijks door NWO toegewezen. In 2025 werden 384 vooraanmeldingen ingediend (151 door vrouwen en 233 door mannen). Er Na selectie in de vooraanmeldingsfase, werden daarvan 131 aanvragen ingediend (49 door vrouwen en 82 door mannen), waarvan er 39 toegewezen zijn (18 aan vrouwen en 21 aan mannen). De toewijzingspercentages ten opzichte van het aantal ingediende vooraanmeldingen voor de Vici-ronde 2025 zijn hiermee: 12 procent bij vrouwen (18 van de 151) en 9 procent bij mannen (21 van de 233). Ten Ten opzichte van het aantal ingediende aanvragen is het toewijzingspercentage 37 procent bij vrouwen (18 van de 49) en 26 procent bij mannen (21 van de 82).
Bron: NWO
7 gehonoreerde ZonMw Vici projecten
-
De rol van het endotheel bij hartfalen veroorzaakt door veroudering
Prof. dr. R.A. Boon, Amsterdam UMC
Omdat mensen ouder worden, neemt ook het aantal gevallen van HFpEF toe, een veelvoorkomende vorm van hartfalen. Het hart pompt nog wel, maar de hartspier is te stijf om zich goed te vullen. Patiënten zijn kortademig en moe, terwijl er nauwelijks behandelingen bestaan. Onderzoekers denken dat verouderde bloedvatcellen in het hart (endotheelcellen) hierbij een sleutelrol spelen. Normaal ondersteunen zij de hartspier, maar bij veroudering raakt de communicatie verstoord en wordt het hart stijver. Dit project onderzoekt hoe dat proces verloopt en kan worden hersteld. De inzichten vormen een basis voor nieuwe behandelingen die de kwaliteit van leven van ouderen verbeteren.Eenvoudige en snelle diagnostiek van encefalitis en meningitis (SPEED)
Prof. dr. M.C. Brouwer, Amsterdam UMC
Nieuwe testen om herseninfecties vast te stellen: sneller, beter en betaalbaar.
Infecties van de hersenen zijn levensgevaarlijk maar kunnen moeilijk vast te stellen zijn omdat artsen maar weinig diagnostische testen in het hersenvocht tot hun beschikking hebben. Hierdoor duurt het vaak te lang voordat de diagnose wordt gesteld en patiënten de goede behandeling krijgen. In dit project worden nieuwe, snelle, eenvoudige en betaalbare testen ontwikkeld om de diagnose eerder te stellen en daarmee de uitkomst van de patiënt te verbeteren.ARISE: Auto-immuniteit als sleutel tot het ontrafelen en behandelen van post-acute infectiesyndromen
Dr. J. den Dunnen, Amsterdam UMC
Post-acute infectiesyndromen (PAIS) ontstaan na een infectie en kunnen maanden tot jaren klachten veroorzaken. Voorbeelden zijn Long COVID, het post-treatment Lyme disease syndrome (PTLDS) en Q-koorts vermoeidheidssyndroom (QFS). Patiënten lijden aan ernstige vermoeidheid, geheugen- en concentratieproblemen en slaapproblemen, waardoor velen arbeidsongeschikt raken. Wereldwijd gaat het om honderden miljoenen mensen, maar betrouwbare testen en behandelingen ontbreken. Dit onderzoek kijkt of het afweersysteem een verkeerde reactie geeft en eigen cellen aanvalt. In bloedmonsters worden specifieke auto-antilichamen opgespoord die ziekte kunnen veroorzaken. Deze kennis kan leiden tot diagnostische testen en nieuwe therapieën.Synaptische stilte na een hartstilstand: waar comaherstel begint
Prof. dr. J. Hofmeijer, Universiteit Twente
Mensen die een hartstilstand overleven, raken vaak in coma door zuurstoftekort in de hersenen. In Nederland gaat dit om ongeveer vijfduizend mensen per jaar. Specialisten weten niet wat er in de hersenen dan precies misgaat. In dit project zullen hersenonderzoekers de communicatie tussen hersencellen bestuderen met computer analyses, microscopen en metingen van hersenvocht. Hoe is deze communicatie verstoord na een hartstilstand en hoe kan die worden hersteld? Deze nieuwe inzichten kunnen leiden tot een betere voorspelling van herstelkansen en nieuwe behandelingen voor comapatiënten.INSPIRE: onderzoek van sexe-specifieke ontstekingsmechanismen bij hersenaneurysma's
Prof. dr. Y.M. Ruigrok, Universitair Medisch Centrum Utrecht
Een hersenaneurysma is een verzwakte plek in een hersenslagader die bij knappen levensbedreigende bloedingen veroorzaakt. De mechanismen van ontstaan en knappen zijn slecht begrepen en geschikte modellen om die te bestuderen ontbreken. Omdat aneurysma’s vaker bij vrouwen voorkomen, lijken geslachtsgebonden processen een rol te spelen. Overactivatie van het afweersysteem in endotheelcellen, die bloedvaten bekleden, is hierbij mogelijk cruciaal. Dit project onderzoekt dit mechanisme met genetica, beeldvorming en patiëntcellen, en test of geneesmiddelen hierop invloed hebben. Ook wordt gekeken of het mechanisme via bloed detecteerbaar is, om zo risicopersonen eerder te identificeren en behandelingen te verbeteren.Van bloed naar brein: is Cerebrale Amyloïd Angiopathie overdraagbaar?
Prof. dr. drs. M.J.H. Wermer , Universitair Medisch Centrum Groningen
Cerebrale amyloïd angiopathie (CAA) is een ziekte die hersenbloedingen en dementie kan veroorzaken. Dit komt door ophoping van het eiwit amyloïd-bèta in de kleine hersenvaten. Lange tijd dachten dokters dat CAA alleen door veroudering ontstond, maar er zijn nieuwe aanwijzingen dat CAA zich soms ook kan verspreiden zoals een prionziekte. Patiënten die transplantatieweefsel kregen bij hersenoperaties of een bloedtransfusie ontvingen van een donor met CAA, lopen hierdoor meer risico. In dit project onderzoek ik of amyloïd-bèta via bloed de hersenen kan bereiken en waarom sommige mensen daar gevoeliger voor zijn. Deze kennis kan leiden tot veiligere zorg en nieuwe behandelingen.Verborgen schakelaars: nieuwe wegen naar betere behandeling van prostaatkanker
Prof. dr. W. Zwart, Het Nederlands Kanker Instituut
Vaak draait onderzoek naar kanker om fouten in het DNA van de tumorcel, maar het wordt steeds duidelijker dat veranderingen in de manier waarop genen worden 'aan- of uitgezet' ook een zeer grote rol spelen bij kanker. Door de combinatie van geavanceerde technieken en nieuwe inzichten willen de onderzoekers de 'schakelaars' vinden, waarmee de tumor specifieke genen 'aan' of 'uit' zet om uit te zaaien of te overleven na behandeling. Met deze kennis willen de onderzoekers aanknopingspunten vinden voor doelgerichte en effectievere behandeling van in het bijzonder patiënten met prostaatkanker, één van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen.