149 getalenteerde onderzoekers ontvangen Vidi-beurs

De 23 ZonMw gehonoreerde Vidi projecten

• Lees meer over de projecten hier

  Gezonde vaten voor gezonde longen
  Dr. J. Aman, Amsterdam UMC
  Longziekten worden vaak in verband gebracht met schade aan de luchtwegen, maar de kleine bloedvaten in de longen zijn ook cruciaal voor de gezondheid van de longen. Factoren als roken en veroudering kunnen deze bloedvaten beschadigen. Het huidige project richt zich op de ontdekking van genen/eiwitten die essentieel zijn voor onderhoudt van deze bloedvaten (‘stability factors’). Met bestaande data, patiëntcellen en complexe ziektemodellen wil ik nagaan hoe deze ‘stability factors’ werken, en of activering ervan longziekte kan omkeren. Door mij te richten op de kleine bloedvaten wil ik bijdragen aan een nieuwe strategie om de longgezondheid te verbeteren.

  Neurotransmitters en hersennetwerken: sleutel tot behandeling in de psychiatrie
  Dr. A. Schrantee, Amsterdam UMC
  Psychische aandoeningen treffen wereldwijd bijna 1 miljard mensen, maar bestaande behandelingen, zoals medicatie en hersenstimulatie, zijn vaak niet voldoende effectief en veroorzaken aanzienlijke bijwerkingen. Dit project onderzoekt hoe chemische boodschapperstoffen in de hersenen (neurotransmitters) communicatie tussen hersennetwerken beïnvloeden, een cruciale factor bij deze aandoeningen. Met behulp van geavanceerde hersenscantechnieken zullen onderzoekers in kaart brengen hoe neurotransmitters hersenverbindingen vormgeven bij gezonde mensen en patiënten met ADHD, obsessief-compulsieve stoornis en depressie. Door te begrijpen hoe medicijnen en hersenstimulatietechnieken deze chemische netwerken veranderen, kan dit onderzoek leiden tot nauwkeurigere en persoonlijkere behandelingen voor psychische aandoeningen.

  De achilleshiel van leukemiecellen identificeren
  Dr. R. Thijssen, Amsterdam UMC
  Acute myeloïde leukemie (AML) is een ernstige vorm van bloedkanker met een slechte prognose. Venetoclax heeft de effectiviteit van de behandeling verbeterd, maar vrijwel altijd ontstaat er resistentie en keert de ziekte terug. Onderzoekers gebruiken nieuwe technieken om eigenschappen van individuele leukemiecellen te analyseren en te begrijpen hoe deze therapie overleven. Ze bestuderen of proliferatie bijdraagt aan resistentie en zoeken naar strategieën om dit te voorkomen. Het doel van dit project is om met deze kennis een nieuwe combinatietherapie met venetoclax te ontwikkelen die leidt tot de eliminatie van leukemiecellen en een verbetering van de overlevingskansen van AML-patiënten.

  Ontrafelen van nierfilterschade voor de ontwikkeling van een gerichte therapie om FSGS te stoppen
  Dr. J. Jansen, Amsterdam UMC
  Focale Segmentale Glomerulosclerose (FSGS) is een belangrijke oorzaak van chronische nierziekte, waarbij nierfiltercellen schadelijke signalen afgeven die pariëtale epitheliale cellen (PEC’s) activeren, wat leidt tot littekenvorming en verlies van nierfunctie. Momenteel zijn er geen effectieve behandelingen. Dit project heeft als doel het moleculaire kenmerk van vroeg geactiveerde PEC’s te ontrafelen, om gerichte therapieën te ontwikkelen die PEC’s kunnen remmen en dus FSGS te stoppen. Door de moleculaire mechanismen van PEC-activatie te onderzoeken, potentiële therapeutische stoffen te valideren en behandelingen in vivo te testen, zal dit onderzoek nieuwe gerichte therapieën ontwikkelen om FSGS aan te grijpen en de niergezondheid te verbeteren.

  Hart- en vaatziekten bij Zuid-Aziaten: is ontsteking het ontbrekende puzzelstuk?
  Dr. M.R. Boon, Erasmus MC
  Zuid-Aziaten beslaan 20% van de wereldbevolking en hebben een opvallend hoog risico op hart- en vaatziekten (HVZ), wat leidt tot veel sterfte. Ons afweersysteem speelt een rol bij het ontstaan van HVZ. In dit onderzoek zal ik verschillende onderdelen van het afweersysteem vergelijken tussen Zuid-Aziaten en Europeanen. Ook zal ik onderzoeken of innovatieve leefstijlinterventies en bestaande medicijnen de ontstekingsreactie kunnen verminderen in Zuid-Aziaten. Het doel is om nieuwe, betaalbare behandelingen te vinden om het risico op HVZ bij Zuid-Aziaten te verlagen. Zo kan de zorg beter worden afgestemd op afkomst en worden ziekte en zorgkosten verminderd.

  Mantelzorg van de toekomst
  Dr. J. Brouwer, Rijksuniversiteit Groningen
  In deze longitudinale studie worden de voorwaarden voor het realiseren van voldoende mantelzorg onderzocht door de ontwikkeling van het Social Care model. Daarvoor bestuderen onderzoekers hoe individuele, sociale en maatschappelijke determinanten, zoals wettelijke regelingen, maatschappelijke normen en waarden, van invloed zijn op veranderingen in het mantelzorgnetwerk. Op basis van de verzamelde gegevens voorspellen simulatiemodellen onder welke voorwaarden burgers in staat zijn om mantelzorg te verlenen in de toekomst en hoe de beschikbare zorg eruitziet gegeven demografische veranderingen. De bevindingen zijn van cruciaal belang om oplossingen te ontwikkelen die duurzame mantelzorg garanderen.

  Kunnen darmbacteriën baby’s beschermen tegen diarree en antibiotica resistentie?
  Dr. V.C. Harris, Amsterdam UMC
  Jonge kinderen in armere landen hebben vaak last van ernstige diarree en infecties die niet goed reageren op antibiotica. Mijn onderzoek toont aan dat E. coli, een veelvoorkomende darmbacterie, toeneemt na het eerste levensjaar en bijdraagt aan antibioticaresistentie bij deze kinderen. Met gegevens van 1.600 Afrikaanse baby’s, klinische studies en computermodellen onderzoekt het PATHO-SHIFT project hoe we E. coli in de darmen kunnen beïnvloeden om daarmee diarree te verminderen en de kans op resistentie te verkleinen. Zo willen we nieuwe behandelingen ontwikkelen die kwetsbare kinderen beter beschermen.

  De grote lichaamsslagader als sleutel tot gepersonaliseerde behandeling van hoge bloeddruk
  Dr. ir. B. Spronck, Maastricht Universiteit
  Patiënten met een verhoogde bloeddruk worden vaak behandeld met medicijnen die de spiertjes in de kleinste slagaders laten ontspannen, waardoor deze verwijden en de bloeddruk daalt. Bij sommige patiënten slaan deze medicijnen slecht aan, mogelijk doordat ze ook de grote lichaamsslagader (aorta) verwijden. Dit project onderzoekt hoe aortaverwijding het bloeddrukdempende effect van de aorta beïnvloedt, en of dit kan verklaren waarom deze medicijnen in sommige patiënten slecht aanslaan. Met de verkregen meetgegevens wordt een computermodel ontwikkeld dat kan voorspellen of bloedvatverwijdende medicatie voordelige of nadelige gevolgen heeft voor de individuele hogebloeddrukpatiënt, zodat diens behandeling direct optimaal gestart kan worden.

  Een beter (t)huis: De beenmergomgeving als sleutel tot succesvolle stamceltransplantatie bij kinderen
  Dr. M.E. Belderbos, Prinses Máxima Centrum voor Kinderoncologie
  Stamceltransplantatie is een laatste redmiddel voor kinderen en volwassenen met bloedkanker, rode bloedcelziektes, stofwisselings- en afweerstoornissen. Helaas groeien de getransplanteerde stamcellen bij ongeveer een kwart van de patiënten onvoldoende uit, wat levensbedreigend is. Dit project onderzoekt hoe stamcellen de bloedaanmaak herstellen na transplantatie, en waarom dit soms mislukt. De onderzoekers vermoeden dat schade aan de stamcelomgeving in het beenmerg, veroorzaakt door voorafgaande medicatie, transplantatiefalen veroorzaakt. Met geavanceerde technieken brengen ze de stamcelomgeving bij kinderen na transplantatie in kaart. Door deze omgeving te verbeteren, willen de onderzoekers de uitgroei van stamcellen stimuleren en de overleving en kwaliteit van leven na stamceltransplantatie verhogen.

  Insuline-gerelateerde genetica voorop: heterogeniteit verminderen in de psychiatrie
  Dr. J. Bralten, Radboudumc
  Psychiatrische aandoeningen komen vaak voor en zijn in hoge mate erfelijk, toch mist het stellen van een diagnose een solide biologische basis. Hier stel ik voor om genetische data gerelateerd aan insulinesignalering — die consequent in verband worden gebracht met meerdere psychiatrische aandoeningen — te gebruiken om mensen met verschillende psychiatrische problemen te stratificeren. Met geavanceerde clustering methoden in enorme genetische datasets wil ik een genetisch onderbouwde stratificatie identificeren die de biologische heterogeniteit binnen de psychiatrie kan verminderen. Dit onderzoek kan leiden tot een meer biologisch geïnformeerde, gepersonaliseerde aanpak in de psychiatrie.

  Versterking van de Darmbarrière: De Kracht van Microben
  Dr. T.G.J. de Meij, Amsterdam UMC
  Dit project onderzoekt hoe vroege veranderingen in darmbacteriën en hun metabolieten bijdragen aan het ontstaan van necrotiserende enterocolitis (NEC) en late-onset sepsis (LOS), twee levensbedreigende aandoeningen bij premature baby’s. Het doel is om veilige, preventieve behandelingen te ontwikkelen met steriele fecale filtraten die de darmbarrière versterken, en om niet-invasieve, op het microbioom gebaseerde biomarkers te vinden voor vroege detectie, ter verbetering van de uitkomsten voor deze kwetsbare groep.

  Ieder z’n ding: Op maat gemaakte behandeling na ernstige knieblessures om artrose te voorkomen.
  Dr. M.H.J. van den Bosch, Radboudumc
  Artrose is de meest voorkomende gewrichtsziekte en veroorzaakt pijn, stijfheid en immobiliteit door kraakbeenafbraak en gewrichtsontsteking. Ernstige knieblessures verhogen het risico op artrose sterk en zijn verantwoordelijk voor 12% van alle artrosegevallen. In dit project gaan onderzoekers bestuderen welke ontstekingsprocessen actief zijn in de knie na een beschadiging en of deze worden geremd met veelgebruikte medicijnen om ontstekingen te verminderen. De resultaten helpen bij het ontwikkelen van een methode om de juiste behandeling aan patiënten met ernstige knieblessures te koppelen om de ontwikkeling van artrose te voorkomen.

  Manifesteren van Mendeliaanse vormen van Myopie (M3) 
  Dr. V.J.M. Verhoeven, Erasmus MC
  Erfelijke bijziendheid met een brilsterkte -10 of meer (Mendeliaanse myopie genoemd) is niet alleen het ongemak van een sterke bril: Veel patiënten worden blind. Het wordt veroorzaakt door een doorslaggevende genetische factor betrokken bij een netvlies- of bindweefselaandoening. Dit komt frequenter voor dan gedacht. Het is onduidelijk of behandelingen voor gewone myopie ook effectief zijn voor Mendeliaanse myopie. Patiënten missen duidelijke prognoses en behandelplannen. Mijn doel is Mendeliaanse myopie te begrijpen, de prognose duidelijk te krijgen, en het effect van de behandeling met atropine oogdruppels te onderzoeken. Met mijn onderzoek wil ik de vooruitzichten voor patiënten met Mendeliaanse myopie verbeteren.

  Als ademhaling en hersenen elkaar kwijtraken: de schaduwzijde van beademing op de IC
  Dr. J. Doorduin, Radboudumc
  Patiënten op de intensive care (IC) worden kunstmatig beademd. Dit is levensreddend, maar veel van deze patiënten ontwikkelen hersenschade en ervaren langdurige geheugenproblemen. In dit project onderzoeken wetenschappers hoe kunstmatige beademing het functioneren van de hersenen beïnvloedt. Daarbij kijken ze naar de mogelijke verstoring van de koppeling tussen ademhaling en hersenactiviteit. Het natuurlijke ritme van onze ademhaling is namelijk sterk verbonden met hersenritmes en speelt een belangrijke rol in de werking van de hersenen, waaronder geheugenfuncties. Met geavanceerde technieken om hersenactiviteit te meten, onderzoeken de wetenschappers of deze koppeling door kunstmatige beademing verstoord raakten hoe de verbinding herstelt kan worden.

  Slim gebruik van bloeddrukverlagende medicijnen om dementie te voorkomen
  Dr. J. van Dalen, Amsterdam UMC
  Een te hoge bloeddruk vergroot de kans op dementie. Bloeddrukverlagende medicijnen verkleinen dit risico. Studies suggereren dat mensen die bepaalde soorten bloeddrukverlagende medicijnen gebruiken 10-35% minder vaak dementie krijgen dan gebruikers van andere soorten. Al deze verschillende soorten worden veel gebruikt. Als voortaan alleen nog maar dementie-verlagende soorten worden voorgeschreven, zou dit veel dementiegevallen kunnen voorkomen. Helaas is dit moeilijk te bewijzen met een klinische studie, omdat tienduizenden deelnemers velen jaren mee zouden moeten doen. Dit project maakt creatief gebruik van geavanceerde onderzoekstechnieken en grootschalige bestaande datasets om aan te tonen welke bloeddrukverlagende medicijnen het meest beschermen tegen dementie.

  Welke voorspelalgoritmes maken patiënten beter?
  Dr. ir. N. van Geloven, Leids UMC
  Dit project ontwikkelt statistische methoden om de impact van een medisch voorspelalgoritme te schatten vóór de implementatie, zonder nieuwe data te hoeven verzamelen. Deze nieuwe methode houdt rekening met de gevolgen van behandelkeuzes die zouden veranderen op basis van het algoritme, om zo een nauwkeuriger beeld te krijgen van het effect van het algoritme op gezondheidsuitkomsten. Dit helpt bij het selecteren van veelbelovende algoritmes voor implementatie in de praktijk en het bepalen welke individuen er het meeste baat bij zullen hebben.

  Vóór de Eerste Slok: Wat Brengt Jongeren tot Middelengebruik?
  Dr. R.L. Muetzel, Erasmus MC
  Middelengebruik brengt grote gezondheidsrisico’s met zich mee en heeft een aanzienlijke impact op zowel individuen als de samenleving. Vooral wanneer jongeren al op vroege leeftijd beginnen met gebruiken, vergroot dit de kans op problemen later in het leven. Onderzoekers van het Erasmus MC gebruiken grote datasets om beter te begrijpen hoe middelengebruik bij jongeren samenhangt met stress, familie- en vriendschapsrelaties, genetica, hersenontwikkeling en mentale gezondheid. Ze onderzoeken vooral of bepaalde hersen- of mentale gezondheidsfactoren al zichtbaar zijn vóórdat jongeren beginnen met gebruiken.

  Lever cellen: De eerste verdedigingslinie tegen malaria parasieten?
  Dr. A.S.P. Yang, Leids UMC
  Malaria is een verwoestende, door muggen overgedragen ziekte, die jaarlijks meer dan 0,5 miljoen mensen doodt en waartegen geen effectief vaccin bestaat. Publicaties tonen aan dat de eerste stap van de infectie, de zevendaagse ontwikkeling van parasieten in de lever, enorm belangrijk is voor de ontwikkeling van duurzame bescherming. Levercellen (hepatocyten) staan bekend om hun rol in de opname van voedingstoffen en het metabolisme. Dit voorstel concentreert zich op hun functie als gastheer voor de malariaparasieten; onderzocht zal worden hoe hepatocyten malariaparasieten herkennen, welke reacties worden opgewekt en de impact ervan op het succes van infectie bij herhaalde parasitaire blootstelling.

  Ontsteking van de hersenen bij dementie
  Dr. E.M. van de Giessen, Amsterdam UMC
  Ontsteking van de hersenen speelt een sleutelrol bij de ziekte van Alzheimer, de meest voorkomende vorm van dementie. Er is veel medicatie in ontwikkeling die gericht is tegen deze ontsteking. Het is alleen nog onbekend hoe het ontstekingsproces tijdens de ziekte verloopt en wanneer nieuwe medicatie het beste gegeven kan worden. De onderzoeker gaat dit onstekingsproces in kaart brengen en maten ontwikkelen waarmee de fase van het ontstekingsproces vastgesteld kan worden.

  Omdenken van intensieve zorg voor kinderen en tieners met ernstige mentale problemen
  Dr. J.L.P. van Gurp, Radboudumc
  Project RESCAPE onderzoekt hoe maatschappelijke opvattingen en normen over leven met en behandelen van psychische aandoeningen invloed hebben op het gebruik van verplichte zorg en dwangmaatregelen in de kinder- en jeugdpsychiatrie. Deze maatregelen, die meestal worden toegepast bij patiënten die in (levens)gevaar zijn, roepen morele stress op vanwege de mogelijke schade voor zowel patiënten als zorgverleners. RESCAPE combineert onderzoek naar persoonlijke verhalen, geschiedenis, media en theater om deze praktijken en hun culturele basis kritisch te onderzoeken. Het project heeft als doel alternatieve benaderingen te verkennen, betere besluitvorming met jongeren te bevorderen en trauma te verminderen.

  Beschermen van cardiovasculaire gezondheid door gepersonaliseerde behandeling van personen met stille herseninfarcten (SHINOBI-II)
  Dr. F.J. Wolters, Erasmus MC
  Eén op de vier oudere personen heeft ooit een herseninfarct doorgemaakt zonder dat dit tot acute verschijnselen leidde. Deze sitlle herseninfarcten verhogen het risico op een klinische beroerte, myocardinfarct en dementie, maar worden vaak genegeerd omdat de optimale behandeling onbekend is. Dit project zal haalbare en effectieve strategieën bepalen voor het detecteren van verborgen herseninfarcten en hun onderliggende oorzaken, door een combinatie van populatieonderzoek en klinisch onderzoek. Bevindingen zullen resulteren in aanbevelingen voor gepersonaliseerde behandeling van stille herseninfarcten, rekening houdend met voorkeuren van patiënten aangaande risicocommunicatie, de opbrengst van verschillende diagnostische onderzoeken, en de baat die zij potentieel hebben bij behandeling.

  Anatomie doet ertoe! Het Afstemmen van Immunotherapieën op de Tumormicro-omgeving bij Lymfomen
  Dr. J.S.P. Vermaat, Leids UMC
  Lymfeklierkanker kan zich in elk orgaan ontwikkelen, maar de huidige behandelingen houden vaak geen rekening met de orgaan-specifieke biologie, wat leidt tot suboptimale behandeling. Als hemato-oncoloog wil ik onderzoeken hoe orgaan-specifieke kenmerken de ziekteprogressie en behandelingseffecten beïnvloeden bij diffuus groot B-cel lymfoom (DLBCL). Ik wil nieuwe immuun-moleculaire subtypen identificeren die therapieresponsen voorspellen en met kunstmatige intelligentie, ORACLE, een instrument ontwikkelen om gepersonaliseerde behandelbeslissingen te ondersteunen. Door genetische, immuun- en cellulaire gegevens te integreren, zal ORACLE helpen om betere voorspellingen te doen voor chemo-immunotherapieën en vernieuwende immunotherapieën, en uiteindelijk de overlevingskansen van risicopatiënten verbeteren en de behandeling verder personaliseren.
  
  Hoe beïnvloeden genetische verschillen de hartslag? Het ontcijferen van de neuro-cardiale dialoog
  Dr. H.D. Devalla, Amsterdam UMC
  Een abnormale hartslag verhoogt het risico op hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden. Eerdere studies hebben honderden DNA-regio’s geïdentificeerd die verband houden met de hartslag, maar hun functie is nog onbekend. Dit onderzoek zal gebruik maken van innovatieve systemen waarin hartcellen en zenuwcellen, afgeleid van menselijke stamcellen, worden gecombineerd. Door hartpacemakercellen (die de hartslag genereren) en autonome zenuwcellen (die het ritme versnellen of vertragen) te combineren, willen onderzoekers ontdekken welke processen de elektrische activiteit van hartcellen beïnvloeden. Dit onderzoek helpt beter te begrijpen hoe genetica de hartfunctie bepaalt en draagt bij aan de ontwikkeling van effectieve behandelingen voor hartritmestoornissen.