Verpleegkundige terminologie: het Zwitsers zakmes voor zorgverlening

Om de bijdrage van verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten zichtbaar, meetbaar en toekomstbestendig te maken, hebben we een krachtig instrument nodig. De werkdruk is hoog en de ervaren registratielast blijft al jaren een hardnekkig probleem. Verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten zitten dan ook niet te wachten op nóg meer vragenlijsten of checklists. Tegelijkertijd blijft het een uitdaging om binnen beleid en onderzoek voldoende aandacht en middelen te verkrijgen voor het verpleegkundig vakgebied. 

Daarom zoeken we naar een Zwitsers zakmes: 1 instrument dat meerdere doelen tegelijk dient. Dat instrument hebben we al in handen: de standaard verpleegkundige terminologieën.

Afbeelding

Friso Raemaekers is deskundige verpleegkundige verslaglegging bij het Haaglanden Medisch Centrum. Hij is Fellow van NANDA International en Fellow van het Center for Nursing Classification and Clinical Effectiveness, waar de verpleegkundige classificaties NIC en NOC worden ontwikkeld. 

Vanuit zijn klinische achtergrond is hij actief betrokken bij (inter)nationale netwerken en initiatieven op het gebied van verpleegkundige terminologie, interoperabiliteit en datagedreven zorg. 

Afbeelding

Kim de Groot is senior onderzoeker bij het Nivel en de Academische Werkplaats Wijkverpleging Limburg. 

Vanuit verschillende rollen, zoals wijkverpleegkundige, onderzoeker, bestuurslid van (inter)nationale stichtingen of adviseur is zij betrokken bij (inter)nationale ontwikkelingen rondom verslaglegging door verpleegkundigen en verzorgenden, zoals interoperabiliteit en het hergebruiken van zorggegevens voor het leren en verbeteren. 

In de dagelijkse zorgpraktijk vervullen verpleegkundige terminologieën meerdere functies. In Nederland worden vooral het Omaha System en de combinatie van NANDA-I (diagnoses), NIC (interventies) en NOC (zorgdoelen) gebruikt. Het Omaha System wordt met name gebruikt in de wijkverpleging en verpleeghuiszorg, terwijl NANDA-I, NIC en NOC veel worden gebruikt in ziekenhuizen en revalidatiecentra. 

Deze terminologieën delen een belangrijke basis: ze volgen de stappen van het verpleegkundig proces. Door ze consequent te gebruiken in de verslaglegging voldoen verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten aan de beroepsnormen uit de professionele richtlijn Verpleegkundigen en Verzorgende Verslaglegging van V&VN. Ook helpen de terminologieën verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten om in de praktijk te leren van de interventies die zij inzetten bij patiënten, wat ten goede komt aan de kwaliteit van zorg. Bovendien dragen ze bij aan het verminderen van de registratielast. Tijdens de ZonMw-netwerkbijeenkomst verpleging en verzorging op dinsdag 2 juni 2026 laten we zien hoe dit er in de praktijk uitziet.

Verpleegkundige terminologieën fungeren ook als een schroevendraaier die uiteenlopende beleidsontwikkelingen stevig met elkaar verbindt. Tijdens de netwerkbijeenkomst staan we stil bij nationale en Europese wetgeving rondom digitale gegevensuitwisseling in de zorg - oftewel het streven naar ‘eenheid van taal’. 

Deze wet- en regelgeving stelt duidelijke eisen aan elektronische dossiers en aan de manier waarop zorgprofessionals gegevens vastleggen. Dankzij NANDA-I, NIC, NOC en Omaha System kunnen verpleegkundigen en verzorgenden hun vertrouwde vaktaal blijven gebruiken, terwijl zij tegelijkertijd voldoen aan de wettelijke en beleidsmatige kaders.

Tot slot staan we in de netwerkbijeenkomst stil bij dat verpleegkundige terminologieën een sleutelrol spelen in de toekomst van de verplegingswetenschap. We willen de bijdragen van verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten zichtbaar en meetbaar maken, zonder hen extra te belasten met nieuwe registraties. Doordat zorgprofessionals met deze terminologieën gegevens over de zorgverlening al gestandaardiseerd vastleggen, ontstaan waardevolle data die hergebruikt kunnen worden voor onderzoek. 

Deze data maken het onder meer mogelijk om inzicht te krijgen in welke zorg patiënten ontvangen en wat de effecten daarvan zijn, bijvoorbeeld op verpleegsensitieve uitkomsten. Met verpleegkundige terminologieën als kurkentrekker trekken we een fles aan informatie open, die gebruikt kan worden om te bewegen naar data-geïnformeerde zorg en de verpleegkundige zorg verder te onderbouwen.

Met verpleegkundige terminologieën als Zwitsers zakmes hebben we een instrument voor handen om de verpleegkundige zorg zichtbaar, meetbaar én toekomstbestendig te maken. En dat zonder extra - juist vaak met minder – registratielast en met behoud van de vertrouwde vaktaal van verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten.