Geneesmiddelen ontwikkelen voor een transparante prijs

‘Veelbelovende nieuwe medicijnen zijn extreem duur. Daar moeten we echt grip op krijgen. Door samen te kijken naar een goed verdienmodel voor de bedrijven, bij een reële prijs voor de samenleving.’ Minister Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) had een duidelijke boodschap in haar openingstoespraak tijdens het vierde jaarlijkse ZonMw-congres Goed Gebruik Geneesmiddelen (GGG) op 7 april 2016. Als we ook in de toekomst geneesmiddelen voor iedereen toegankelijk willen houden moet er nú wat gebeuren, hield zij de ruim vierhonderd aanwezigen voor.

Kansrijk model

Met haar openingswoorden haakte Schippers aan bij de Kamerbrief ‘Visie op geneesmiddelen’ van 29 januari 2016. Daarin staat dat het kabinet ruimte wil scheppen voor nieuwe ideeën, samenwerkingsverbanden en modellen om geneesmiddelen tegen een maatschappelijk aanvaardbare prijs op de markt te brengen. In de brief noemt de minister Stichting Fair Medicine als goed voorbeeld. Ook ZonMw is er enthousiast over en overhandigde mede-initiatiefnemer Hans Büller tijdens het congres een Parel. Dick Dees, voorzitter van de GGG-raad: ‘Met Fair Medicine wordt de minister op haar wenken bediend. Dit initiatief is echt vernieuwend. Het stimuleert de samenwerking tussen alle relevante actoren en omvat de gehele keten; van onderzoek en ontwikkeling tot en met de toepassing. Met de ZonMw-Parel willen we hier een aanmoedigingsprijs voor geven.’

Reële kosten

Na afloop licht Büller de aanpak van Fair Medicine toe: ‘Het klassieke model van geneesmiddelenontwikkeling is lineair, waarbij het initiatief bij de farmaceutische industrie ligt. Fair Medicine organiseert coalities waarin alle partijen vanaf het begin betrokken zijn. Patiënt, behandelaar, kliniek, uitvinder, producent en investeerder werken dus met elkaar samen.’ In tegenstelling tot de huidige situatie gaan de partijen in het Fair Medicine-proces pas verdienen zodra een middel op de markt komt, vervolgt Büller. ‘Iedereen doet mee naar vermogen en draagt bij in tijd of in euro’s. De deelnemers zijn open over de kosten die zij daadwerkelijk maken of de bijdrage die ze leveren.’ Volgens Büller kan door deze nieuwe manier van medicijnontwikkeling de prijs van medicijnen uiteindelijk lager zijn dan in de gangbare situatie. De prijsstelling wordt namelijk bepaald door de reële ontwikkel- en productiekosten plus een duidelijk omschreven marge. ‘Ik verwacht dat we zo met 40 tot 50 miljoen uit kunnen komen. In de huidige situatie, waarin er veel lucht in het systeem zit, is dat vaak vijf tot zes keer zo veel.’

Inbreng van patiënten

Uiteraard moet de praktijk het nog uitwijzen, maar Büller heeft er veel vertrouwen in. Namen kan hij nog niet noemen, maar er zijn inmiddels al twee farmabedrijven die willen meedoen. ‘Zij vinden het interessant, al was het maar omdat ze niet meer zoveel geld hoeven te investeren. Dat betekent meteen een lager risico.’ Ook kunnen kleinere, innovatieve bedrijven zo aan tafel blijven, terwijl ze het in de huidige situatie vaak niet op eigen kracht volhouden en al snel worden opgekocht door de grote jongens. Wat is het belang voor de andere deelnemers in de coalitie? Büller: ‘Voor patiënten betekent het een duidelijke inbreng in het gehele proces en een versterking van hun positie. Artsen raken sterker betrokken bij ontwikkeling en evaluatie van geneesmiddelen en therapieën. De universitaire medische centra verzekeren zich van een voortdurende bijdrage in innovatie. En investeerders kunnen inzetten op zowel maatschappelijke impact als een goed rendement.’

Onafhankelijk dataregister

Overigens doet Fair Medicine meer dan het ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen. Bijvoorbeeld het opzetten van een onafhankelijk Europees patiëntendataregister voor mensen met Gaucher, een zeldzame stofwisselingsziekte. Dat gebeurt in het ZonMw-project EuroGo, waarin het brede samenwerkingsmodel van Fair Medicine wordt uitgeprobeerd. Een betrouwbaar en compleet dataregister – een van de vier kernprincipes van Fair Medicine (zie kader, red.) – vergroot de kennis over langetermijneffecten van een behandeling. Büller: ‘Zowel Gaucher-patiënten als behandelaars genereren data, waarbij de patiënt zijn eigen dossier beheert. Dat levert goed bruikbare gegevens op over effecten en bijwerkingen, belangrijk voor de verdere ontwikkeling van de therapie. En de kennis en ervaring die we zo opdoen, is straks ook bruikbaar voor andere zeldzame chronische aandoeningen.’

Gedeeld eigenaarschap

Volgens minister Schippers laat Fair Medicine zien dat helderheid over de opbouw van de kosten van medicijnontwikkeling wel degelijk mogelijk is. Büller kan dat uiteraard alleen maar beamen. ‘In ons model hebben alle partijen hetzelfde doel. Er is sprake van gedeeld eigenaarschap, dus vindt er ook een evenredige verdeling plaats van reële opbrengsten en risico’s. In de tweeënhalf jaar van ons bestaan hebben we al laten zien dat het coalitiemodel aanslaat. Naast farmabedrijven en kennisinstituten doet bijvoorbeeld ook zorgverzekeraar DSW mee. Die vindt het een spannend idee dat partijen zich willen verbinden, zonder al meteen een rekening te sturen.’ Als het nieuwe verdienmodel echt gaat werken, zijn bedragen als 250.000 euro per patiënt per jaar straks verleden tijd, hoopt Büller. ‘Nu de prijzen van nieuwe middelen niet transparant zijn, is het toch een beetje wat de gek ervoor geeft. Dat kan echt anders.’

Tekst: Marc van Bijsterveldt (mei 2016)
Foto: Robert Tjalondo