Professionals en Onderwijs
‘Professionaliteit en onderwijs was het onderwerp van de vierde talkshow van 22 april 2021. Wat betekent het omgaan met mensen met een kwetsbaarheid in de praktijk voor professionals? En hoe kom je tot een domeinoverstijgende, integrale aanpak die de leefwereld centraal stelt. Daarvoor is ‘scharrelruimte’ nodig. Plus kennis van andere domeinen.
Als actieonderzoeker bij het Instituut voor Publieke Waarden (IPW) werkt Marit Lüschen met concrete, vastgelopen situaties van inwoners. In haar woorden is actieonderzoek ‘dingen doen, merken of het werkt en op basis daarvan verbeteren’. Vanuit het IPW doet ze dat bijvoorbeeld in het zogeheten Sociaal Hospitaal. ‘We zijn ooit begonnen door gewoon in gesprek te gaan met huishoudens die overal op waren gestrand. Ze hadden problemen waar hulpverleners of de gemeente maar geen oplossing voor konden bedenken. We zijn met deze mensen gaan bespreken wat zij zelf als toekomstperspectief zagen. Om vervolgens samen een maatwerkplan daarvoor te maken.’ In de aanpak gaat het erom slimme uitzonderingen te verzinnen, zegt Lüschen. ‘Onze verzorgingsstaat werkt prima voor de meeste mensen. Maar er is altijd een groep waarbij door een ongelukkige samenloop van omstandigheden niets lijkt te passen. Maar zelfs die mensen kun je helpen, door te bekijken waar een doorbraak nodig is.’
Achterop raken
Met de gemeenten die het Sociaal Hospitaal inschakelen, wordt een ‘doorbraakbudget’ afgesproken, waarmee ook onconventionele dingen mogelijk zijn. Bijvoorbeeld een huurschuld aflossen. En dat levert veel op, ook letterlijk. Volgens berekeningen van EY is de netto opbrengst van maatwerk per huishouden gemiddeld maar liefst 13.000 euro, aldus Lüschen. Als adviseur leefomgeving herkent Erik Patist de complexe problematiek waar Lüschen over spreekt. Bij de Utrechtse woningcorporatie Portaal ontwikkelt hij woonconcepten voor kwetsbare mensen. ’Je ziet mensen die uit de maatschappelijke opvang uitstromen soms achterop raken. Vooral hun sociaal isolement breekt ze vaak op. Dan kan een gemengd woonproject een uitkomst zijn.’ Patist vertelt over Meanderpark in Nieuwegein, een omgebouwd kantoorgebouw dat ooit dienst deed als gemeentehuis. ‘Nu kunnen er starters terecht, maar ook statushouders en mensen met een psychische kwetsbaarheid. Bewoners zijn automatisch lid van de woonvereniging, een levendige community waarin iedereen meetelt. Het is een minidorp op zich. Het concept slaat enorm aan. Binnen twee weken hadden we 500 aanmeldingen, alleen via een oproep op Facebook.’
Leren samenwerken
Zowel binnen de oplossingen van het Sociaal Hospitaal als rondom woonconcepten als Meanderpark spelen uiteenlopende professionals een rol. Als opleider ziet Marieke Geers hoe belangrijk de onderlinge verbinding tussen de betrokken beroepen is. De Hogeschool Rotterdam leert studenten al vroeg samenwerken, onder meer binnen de minor Verward Gedrag. ‘Studenten uit verschillende opleidingen werken samen aan opdrachten. Aan de minor doen vooral de mensen uit de sociale opleidingen mee, maar er ontstaat wel degelijk ook een vermenging. In elk blok zitten kennis, vaardigheden én praktijk. Studenten krijgen in groepjes van vier of vijf een casus voorgelegd, waarin ze samen een sluitende aanpak moeten zien te bedenken.’ Veel ruimte is er ook voor gastsprekers uit verschillende werkvelden. Studenten zijn erg enthousiast, vertelt Geers. ‘Ze zeggen: ik heb zoveel geleerd en zoveel gehoord van verschillende kanten. En je ontdekt dat er dilemma’s zijn waar iedereen tegenaan loopt.’
Verbinden als kerncompetentie
In de praktijk leren professionals publieke vraagstukken het beste op te lossen. Lüschen vertelt over de School voor Publieke Waarden, een plek waar professionals zelf leren om actieonderzoek te doen en problemen aan te pakken. Een ander hulpmiddel is een online tool die gemeenten kunnen inzetten om zelf de doorbraakmethode uit actieonderzoek te kunnen inzetten. Intussen wordt de aanpak steeds breder gebruikt. ‘Met Kansfonds doen we een groot actieonderzoek met 30 initiatieven die dak- en thuisloosheid onder jongeren terugdringen. We gaan vijf jaar pionieren. Het idee: samen sta je sterker, we verbinden mensen met goede oplossingen en laten de rest van de wereld zien wat wél kan.’ Verbinden is volgens Patist een kerncompetentie van alle betrokkenen in complexe situaties. De huismeester kan bijvoorbeeld veel doen door gewoon een praatje te maken, maar hij moet ook tijdig weten te schakelen met mensen die ergens veel van weten. ‘De wereld is veranderd en er komen steeds meer kwetsbare mensen in de wijk. Daar heb je ook professionals voor nodig met kennis van psychiatrische aandoeningen, bijvoorbeeld. Onze sociaal beheerders zijn gewend met mensen met psychiatrische problemen om te gaan, ze hebben een schat aan ervaring. In onze projecten helpen ook de bewoners elkaar, maar we vragen niet van ze om ook hulpverlener te zijn.’
Inspirerende praktijk
De concrete aanpak waarin mensen met veel verschillende achtergronden gewoon in één project samenwonen, sluit aan bij een ontwikkeling waarin ook professionals veel meer gaan samenwerken, vervolgt Patist. ‘Jarenlang hadden we voor elk probleem een specialist. Daardoor is een hoop samenhang verdwenen, Nu is de inzet anders: hoe gaan we samen een goed ondersteunend netwerk opbouwen? Je wilt jezelf als hulpverlener uiteindelijk als het ware misbaar maken.’ Ook Geers ziet dat het samenwerken steeds meer gebeurt. ‘Je moet elkaars taal leren spreken en anderen leren begrijpen. Wat zijn de dilemma’s waar zij tegenaan lopen?’ Bij woningcorporaties is veel belangstelling voor de woonconcepten van Portaal. Patist: ‘We zijn alweer aan de vijfde Leergang gemengd wonen toe, waar beleidsmakers én uitvoerders over de aanpak leren. Dat gebeurt heel concreet op locatie. Want het is vooral de praktijk die inspireert.’
'Keuzedeel' Verward Gedrag
Over dit project
In veel opleidingen komt verward gedrag in het curriculum voor, maar de sociaal werker leert niet hoe de verpleegkundige met verward gedrag omgaat en de verpleegkundige weet niet wat voor rol de sociaal werker in de buurt heeft. Daarom ontwikkelt het Summa College in samenwerking met Markieza een keuzedeel ‘verward gedrag’.
-
Omgaan met verward gedrag is een complex probleem, dat vaak wordt bekeken vanuit de context vanuit het eigen beroep. Het aansluiten bij kwaliteiten van mensen, gericht zijn op zingeving en persoonlijk perspectief, actief gebruikmaken van ervaringsdeskundigheid, de mate waarin de mens zich geholpen voelt centraal stellen en het creëren van experimenteerruimte worden op nog onvoldoende gezien en geoefend in het huidige scholingsaanbod, maar zijn essentieel voor de ondersteuning van mensen met verward gedrag. Om mensen met verward gedrag de best mogelijke zorg en ondersteuning te kunnen bieden, is het belangrijk dat de kennis op dit gebied wordt geïntegreerd in de opleiding van professionals.
Resultaten
Sociaal Werkers (SW) en Medewerkers in de Maatschappelijke Zorg (MZ) krijgen in toenemende mate te maken met ‘verwarde personen’. In het keuzedeel ‘verward gedrag’ leren studenten hoe zij het beste kunnen omgaan met verwarde personen in de wijk. Voor het uitvoeren van het keuzedeel is een speciale gratis toolbox ontwikkeld.
-
Verwarde personen hebben te maken met (veelal) complexe problemen, waardoor ze vaak niet op eigen kracht kunnen meedraaien in de maatschappij en niet altijd (meer) zelf om hulp vragen. Als er niet tijdig de juiste opvang, zorg en ondersteuning wordt geboden kunnen mensen met verward gedrag een grotere bedreiging zijn voor zichzelf en/of voor de directe omgeving en omwonenden. Door het volgen van het keuzedeel ‘verward gedrag’ is de beginnende beroepsbeoefenaar beter in staat om personen met verward gedrag (in de wijk) te signaleren en ondersteunen. Een gratis toolbox is een middel om het keuzedeel verward gedrag uit te kunnen voeren. Het uiteindelijke doel is om burgers en studenten om te leren gaan met de brede scoop van mensen met verward gedrag en de inzet van ervaringsdeskundigheid hierbij. In maart vond een eerste traject plaats waarbij 35 conciërges/huismeesters gebruik maakten van de toolbox om beter te leren omgaan met verward gedrag van studenten/ouders/gebouwgebruikers.
Meer informatie
Projectleider: T.W.C.M. van Riel
Organisatie: Summa College
Samen opleiden, samen werken
Over dit project
In Arnhem wordt voor professionals werkzaam in de acute zorgketen en veiligheidsdiensten een onderwijsmodule ontwikkeld gericht op kennis, vaardigheden, attitude en samenwerking in de zorg en veiligheid voor mensen met verward gedrag. In een pilot wordt met de module proefgedraaid. Na evaluatie en aanpassing wordt de onderwijsmodule geschikt gemaakt voor scholing in de regio.
-
Politie, ambulancedienst, acute psychiatrische diensten beveiligingspersoneel en de Spoedeisende Hulp van ziekenhuizen hebben steeds vaker te maken met verwarde personen. Ziekenhuis Rijnstate, de AZO (Acute Zorgregio Oost) en de HAN (Hogeschool Arnhem Nijmegen) nam het initiatief om samen met de politie Arnhem een onderwijsmodule voor bij- en nascholing te ontwikkelen voor deze professionals. Ook professionals uit de zorg en veiligheid en ervaringsdeskundigen (inclusief naasten) hebben hun expertise ingebracht. Voor duurzame inbedding in het onderwijsaanbod, wordt de module gedeeld met die van de HAN en zal voor AZO de module met regelmaat worden aangeboden in het al bestaande scholingsaanbod.
Resultaten
Rijnstate Ziekenhuis, AZO (als vertegenwoordiger van de partijen in de acute zorg) en de HAN (als onderwijspartner) ontwikkelden samen met de politie Arnhem de tweedaagse onderwijsmodule ‘Samen opleiden, samen werken’ voor professionals in de acute zorgketen en veiligheidsdiensten. De module is uitgetest in een pilot en daarna geschikt gemaakt voor scholing in de regio.
-
De module is gericht op kennis, vaardigheden, attitude en samenwerking in de zorg en veiligheid voor personen met verward gedrag. Professionals uit de zorg en veiligheid en ervaringsdeskundigen (inclusief naasten) brachten ervaringen uit eigen expertisegebied in. Ketenscenario’s, multidisciplinair samenwerken en patiënten casuïstiek staan in de scholing centraal, evenals kennis van wet- en regelgeving. Voor de scholing zijn vijf filmfragmenten over verward gedrag gemaakt. Ook is er een flyer met informatie over de scholing en informatie voor deelnemers. De docenten ontwikkelden presentaties en materiaal die het interactieve aspect zowel bij de voorbereiding als tijdens de scholing bevordert. Daarnaast wordt getraind met acteurs. De scholing is uitgetest in een pilot met professionals. Aan de hand van feedback werd het programma aangepast. Twee docenten, een ervaringsdeskundige en een acteur werkten mee aan de pilot. Dankzij een implementatieplan kreeg de onderwijsmodule een plaats in het onderwijsaanbod. Een communicatieplan zorgt voor het bereiken van de beoogde doelgroepen.
Meer informatie
Projectleider: Dr. B. Verweij
Organisatie: Rijnstate Ziekenhuis