200 onderzoekers ontvangen Veni-beurs | 31 ZonMw projecten

Ketonen voor Nieren
Dr. A.H. Hulst, Amsterdam UMC - Afdeling Anesthesiologie
Als het lichaam onder stress staat, kan het vet en suiker omzetten in ketonen. Organen gebruiken ketonen als alternatieve energiebron, maar in tegenstelling tot gewone brandstoffen hebben deze minder zuurstof nodig om cellen van energie te voorzien. Een operatie aan het hart, de anesthesie en het gebruik van een hart-longmachine kunnen allemaal de bloedtoevoer en zuurstof naar vitale organen verminderen. Dit leidt vaak tot schade in vitale organen zoals de nieren - een ernstige complicatie. Dit onderzoek gaat testen of het toedienen van ketonen tijdens een hart operatie de nieren kan beschermen wanneer ze minder zuurstof krijgen dan normaal. Deze ontdekking zou artsen een eenvoudige manier kunnen bieden om nierschade te voorkomen bij patiënten die een operatie moeten ondergaan.

Ontsteking bij hersenziekte CAA beter begrijpen
Dr. E.S. van Etten, LUMC
Bij de hersenziekte Cerebrale Amyloïde Angiopathie (CAA) hopen schadelijke eiwitten zich op in de bloedvaten van de hersenen. Dit kan beroertes en dementie veroorzaken. Soms ontstaat er ook een heftige ontsteking, die zorgt voor extra schade, zoals zwelling en lekkende of gescheurde bloedvaten. Dit onderzoek kijkt hoe deze ontsteking precies schade veroorzaakt. Door patiëntgegevens te onderzoeken, speciale hersenscans te gebruiken en behandelingen te testen, hopen we een betere manieren te vinden om ouderen met deze ziekte te helpen en hun risico op beroertes en dementie te verkleinen.

Een helpende hand van macrofagen bij het behandelen van leverfibrose
Dr. Sabine Daemen, Universiteit Maastricht
Leverfibrose is de vorming van littekenweefsel in de lever. Dit kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen, maar er zijn nauwelijks behandelingen. Uit eerder onderzoek weten we dat bepaalde immuuncellen genaamd macrofagen kunnen helpen bij het herstellen van schade door littekenweefsel op te ruimen. Dit onderzoek richt zich op hoe deze cellen dat precies doen en welke signalen ze nodig hebben om deze herstellende functie uit te voeren. Met deze kennis kan een nieuwe therapie ontwikkeld worden die de kracht van macrofagen benut om leverfibrose te behandelen.

Vasculaire dysfunctie na een herseninfarct: op zoek naar nieuwe therapeutische targets
Dr. I.A. Mulder, Amsterdam UMC
Ondanks beschikbare behandelingen voor een herseninfarct, herstelt het overgrote deel van de patiënten niet volledig. Mijn doel is om het herstel na een herseninfarct te verbeteren door onze fundamentele kennis over de functie van bloedvaten na een herseninfarct te vergroten. Hierbij richt ik me op slecht herstel van de doorbloeding als gevolg van vernauwing en verstopping van kleine bloedvaten in de hersenen, stroomafwaarts van de obstructie van het grote bloedvat. Door infarct modellen in muizen en cellen te integreren met geavanceerde beeldvorming technieken, probeer ik nieuwe behandelingsdoelen te identificeren en nieuwe therapeutische mogelijkheden te verkennen.

Te grote hersenen: puzzelen op DNA-mozaïeken
Dr. M.R.F. Reijnders, Klinische Genetica, Erasmus MC
Kinderen met te snel groeiende hersenen hebben hier veel last van: zijn ontwikkelen zich trager en hebben vaak epilepsie. Om de kinderen goed te kunnen behandelen en uiteindelijk te genezen, is het belangrijk om de onderliggende oorzaak te vinden: een fout in het erfelijkheidsmateriaal, het DNA. Dit is tot op heden lastig gebleken. Veel van deze fouten zijn namelijk speciale mozaïek DNA fouten die moeilijk op te sporen zijn. Dit onderzoek zorgt ervoor dat deze fouten met de nieuwste technieken beter op te sporen zijn. Hierdoor kunnen diagnoses gevonden worden bij kinderen die hier vaak al jaren op wachten. Dit zorgt niet alleen voor een toekomstperspectief voor de kinderen, maar ook voor een duidelijkheid over herhalingsrisico's voor de ouders die nog een kinderwens hebben.

Kleine beschermers: kunnen microben in de natuur allergieën voorkomen?
Dr. N van Best, Maastricht University, Microbiology
Onderzoekers hebben misschien een verrassende bondgenoot gevonden tegen kinderallergieën: bodem- en bosmicroben. Ondanks hun kleine formaat hebben deze natuurlijke microben een grote impact. Als baby's en peuters buiten in de natuur spelen, krijgen ze elke dag tot 60 mg grond binnen, vol met deze nuttige microben. Moderne levensstijlen houden kinderen echter vaak binnen, weg van deze natuurlijke beschermende blootstelling. Door te bestuderen hoe deze natuurlijke microben het immuunsysteem van baby's versterken, proberen onderzoekers nieuwe strategieën te vinden om allergieën zoals astma en eczeem te bestrijden. Dit werpt een licht op de onverwachte gezondheidsvoordelen van een beetje modder en buiten spelen.

Eerlijke CVD-preventie door meenemen etniciteit en sociaaleconomische factoren in risicomodellen
Dr. S.H.J. Hageman, UMC Utrecht
Momenteel gebruiken artsen voorspellingsmodellen om te bepalen wie baat kan hebben bij preventieve behandelingen, maar deze modellen zijn niet voor iedereen even accuraat. Ze onderschatten vaak het risico bij etnische minderheden en mensen met een lagere sociaaleconomische status, waardoor zij onterecht niet preventief behandeld worden. Dit vergroot de gezondheidsverschillen tussen bepaalde etnische en sociaaleconomische groepen in Nederland. Mijn onderzoek zal deze modellen verbeteren door gebruik te maken van geavanceerde statistische methoden en grote, diverse Nederlandse datasets. Hierdoor kunnen artsen eerlijkere en nauwkeurigere voorspellingen maken over hart- en vaatziekten. Daarnaast zal ik beleidsmakers helpen om oorzaken van de huidige gezondheidsverschillen te identificeren, waardoor verdere inspanningen op het verkleinen van de gezondheidsverschillen effectief kunnen worden ingezet.

Rechterhartfalen na een steunhart: begrijpen, voorspellen en eerder herkennen
Dr. J.C.C.M. van Wezenbeek
Rechterhartfalen komt vaak voor na het plaatsen van een steunhart (LVAD) bij patiënten met eindstadium hartfalen. Dit leidt tot complicaties, langere ziekenhuisopnames en hoge sterfte. Dit onderzoek richt zich op het beter begrijpen, voorspellen en eerder herkennen van rechterhartfalen na een steunhart. Hierbij zullen de rechterhartfunctie, het rechterhartweefsel en de rol van ontsteking in detail worden onderzocht. Dit onderzoek draagt bij aan een betere selectie van patiënten voor een steunhart en verbetert de zorg en overleving voor patiënten met hartfalen.

Immuuntherapie met checkpointremmers bij kanker: wel de baten niet de lasten?
Dr. M.E. Joosse, Erasmus MC
Checkpointremmers versterken het afweersysteem om kankercellen te vernietigen. Bij tot wel 50% van de patiënten veroorzaakt deze behandeling echter ernstige ontstekingsbijwerkingen doordat het afweersysteem om nog onduidelijke redenen ook gezond weefsel aanvalt. Ik heb recent resultaten verkregen van patiënten en diermodellen die aantonen dat een overschot aan een specifieke signaalstof, IL12p40 genaamd, waarschijnlijk deze bijwerkingen veroorzaakt kort na de start van de behandeling. In dit project wil ik de rol van deze signaalstof begrijpen en deze blokkeren om checkpointremmer-therapie veiliger te maken, terwijl de effectiviteit behouden blijft.

Computergestuurde transformatie van het gezicht
R. Schreurs, Amsterdam UMC
Genderbevestigende gezichtschirurgie heeft als doel het gezicht van een transgender of gender-diverse persoon meer overeen te laten komen met de genderidentiteit. Computergestuurde chirurgie helpt een nauwkeurig resultaat te verkrijgen, maar staat momenteel nog in de kinderschoenen. Dit project beoogt de virtuele planning en evaluatie van genderbevestigende gezichtsoperaties te verbeteren. Er wordt onderzocht hoe een objectief en gepersonaliseerd  behandelplan kan worden gemaakt, waarbij de verandering van weke delen door botchirurgie kan worden gesimuleerd. Het doel van de evaluatie is om een standaard voor vergelijking te ontwikkelen en zo de behandeling te optimaliseren.

Doorbreken van Barrières in hersentumoren bij kinderen: myeloïde cellen als doelwit
Dr. T. Ferreira Carvalheiro, Prinses Máxima Centrum
Hersentumoren bij kinderen zijn de meest voorkomende en dodelijke solide tumoren. Immunotherapie is veelbelovend, maar werkt nog niet goed voor hersentumoren. Dit komt waarschijnlijk omdat deze therapieën te weinig rekening houden met myeloïde cellen, die andere afweercellen, zoals T-cellen, onderdrukken. Myeloïde cellen verschillen in functie, afhankelijk van hun type en hun locatie in de tumor. Om dit te begrijpen, onderzoeken we waar de verschillende type cellen precies zitten en hoe verschillend ze werken. Door de remmende werking van de cellen te doorbreken, hopen we nieuwe immunotherapieën te ontwikkelen die beter werken tegen hersentumoren bij kinderen.

De zoute darm: over de interactie tussen natriumhuishouding en darmflora
Dr. B.J.H. Verhaar, Amsterdam UMC
Hoge bloeddruk is wereldwijd een belangrijke oorzaak van hart- en vaatziekten, waarbij een te hoge zoutinname een grote rol speelt. Toch reageert niet iedereen hetzelfde op een hoge zoutinname, en de redenen hiervoor zijn nog niet goed bekend. Dit project onderzoekt hoe zouttolerante bacteriën in de darm de opname van natrium en de regulatie van de bloeddruk beïnvloeden.

Te zoet en te zuur
Dr. I. Attaye, Erasmus MC
Chronische nierziekte en suikerziekte zijn veelvoorkomende ziektes en treffen bepaalde etnische groepen harder. De rol van voeding, met name de zuurgraad, is hierin belangrijk en dit project onderzoekt hoe dieet aanpassingen  "zuurstress" van het lichaam kunnen verminderen bij mensen met chronische nierziekte en suikerziekte. Wij willen ook onderzoeken of mensen van bepaalde etnische groepen anders reageren op het verlagen van zuurstress via voeding. Dit project draagt bij aan gepersonaliseerde dieet strategieën om mensen met suikerziekte en nierschade minder zoet en minder zuur te maken. Hiermee hopen wij de ziektes beter onder controle te krijgen.

Gebruik van het bloed om nieuwe therapie voor prostaatkanker te begrijpen 
Dr. N. Beije, Erasmus MC Kanker Instituut, Afdeling Interne Oncologie
Uitgezaaide prostaatkanker is een dodelijke ziekte. Nieuwe behandelingen voor uitgezaaide prostaatkanker richten zich op specifieke eiwitten op de prostaatkankercellen zoals het prostaatspecifiek membraan antigeen (PSMA) eiwit. Het is echter lastig om te bepalen of PSMA aanwezig is op de agressiefste prostaatkankercellen. Ook is het onbekend hoe tumoren resistent worden tegen PSMA-gerichte behandelingen. Gebruikmakend van prostaat tumorcellen in het bloed van patiënten onderzoek ik de variatie in het PSMA eiwit, en waarom tumoren ongevoelig raken voor PSMA-gerichte behandelingen.

De ziekte van Graves: welke rol spelen de darmbacteriën? 
Dr. A.H. van der Spek, Stichting Amsterdam UMC
De ziekte van Graves is een auto-immuunziekte die een overactieve schildklier veroorzaakt. De symptomen zijn al lang bekend, maar de onderliggende oorzaak niet. Dit onderzoek gaat met een computermodel zoeken naar darmbacteriën bij Graves-patiënten die het immuunsysteem in de war brengen en niet, zoals eerder gedacht, een gevolg zijn van de ziekte maar de oorzaak. Ook wordt er met een gevoelige nieuwe meetmethode onderzocht of de darmbacteriën schildklierhormoon recyclen en zo de ziekte erger maken. Daarna wordt in immuuncellen van Graves-patiënten en in grote gegevensbanken met patiëntenmateriaal gekeken of de gevonden darmbacteriën inderdaad de ziekte veroorzaken of verergeren.

Verbeteren van de kwaliteit van operaties middels video analyse: het OUTPERFORM project
Dr. F.T.W.E. van Workum, Radboud UMC
Hoe een chirurg een operatie uitvoert is essentieel voor de uitkomst. Dit wordt in de huidige praktijk echter niet gemeten en chirurgen krijgen geen structurele feedback op hun technische handelen. 
In de OUTPERFORM studie wordt door middel van video analyse gescoord hoe goed endeldarmoperaties zijn uitgevoerd en dit wordt gecorreleerd aan uitkomsten van de operaties in Nederland. Daarnaast wordt onderzocht in hoeverre video sessies, waarin chirurgen aan de hand van operatievideo’s elkaar beoordelen en leren van elkaars ervaringen, effectief zijn en leiden tot betere uitvoer van operaties en betere uitkomsten voor patiënten.

Gepersonaliseerde behandeling voor problemen in het denkvermogen bij Parkinson
Tim van Balkom, Amsterdam UMC, afdeling Psychiatrie
Veel mensen met de ziekte van Parkinson ervaren problemen in het denkvermogen. Behandeling van deze problemen is echter vaak onvoldoende effectief. In dit onderzoek zal ik magnetische stimulatie gebruiken als behandeling voor deze problemen. De behandeling zal worden gepersonaliseerd door het gebruik van geavanceerde hersenscantechnieken. Het doel is om hiermee een effectieve behandeling op maat te ontwikkelen.

Variabiliteit in Vaccinreacties: Zijn Stromale Cellen Onschuldige Toeschouwers of Cruciale Spelers?
Dr. M.Coppola, LUMC
Vaccins trainen afweercellen om ons te beschermen tegen infecties. Toch reageren afweercellen bij sommige mensen minder goed op vaccins, wat leidt tot minder bescherming tegen infecties. Wat veroorzaakt deze variatie in mensen? Dit project onderzoekt of stromale cellen, weinig bestudeerde niet-afweercellen die ondersteunend zijn voor de afweercellen, hierin een cruciale rol spelen. Door verschillen in stromale cellen te bestuderen bij mensen met sterke of zwakke vaccinreacties, wil ik ontdekken hoe we deze cellen kunnen “coachen” om afweerreacties te verbeteren. Deze kennis kan helpen bij de ontwikkeling van vaccins die voor iedereen effectief zijn.

Herprogrammeren van witte bloedcellen om ziekten te bestrijden
Dr. ing. K. Bresser, Amsterdam UMC
T-cellen zijn cruciale witte bloedcellen en vormen een belangrijk onderdeel van het immuunsysteem. Problemen in de “programmering” van T-cellen kan echter leiden tot ernstige ziekten. Bij kanker verliezen T-cellen hun vermogen om schadelijke cellen aan te vallen, terwijl overactieve T-cellen per ongeluk het lichaam kunnen aanvallen en auto-immuunziekten veroorzaken. In dit project vergelijken onderzoekers de programmering van deze typen T-cellen om verschillen te vinden. Deze inzichten kunnen helpen om zieke T-cellen te “herprogrammeren”, bijvoorbeeld door ze te activeren om kanker te bestrijden of juist te remmen bij auto-immuunziekten.

Plaatjes productie in de beenmerg niche 
Dr. J. Tilburg, Amsterdam UMC
Donor bloedplaatjes worden gebruikt bij een te laag aantal bloedplaatjes, echter zouden we deze bloedplaatjes ook in het lab kunnen maken. Dit onderzoek richt zich op de rol van de beenmergomgeving bij het maken van bloedplaatjes en hoe interacties met omliggende cellen dit proces beïnvloeden. De inzichten moeten bijdragen aan de productie van bloedplaatjes in het laboratorium voor klinische toepassingen.

De gevolgen van schizofrenie mutaties op de ontwikkeling van humane neuronen.
Dr. B. Lendemeijer, Erasmus MC
Bepaalde genetische mutaties verhogen sterk de kans op schizofrenie, maar waarom is tot nu toe onbekend. Wetenschappers gaan onderzoeken wat de effecten van deze mutaties zijn op het functioneren van humane neuronen. Dit doen ze door humane stamcellen om te zetten in neuronen en die vervolgens te transplanteren in de hersenen van muizen. Op deze manier kan het functioneren van humane neuronen in levende hersenen bestudeerd worden. Uiteindelijk zal potentiële medicatie worden getest om het functioneren van deze cellen te herstellen.

De gevolgen van littekenweefsel in de hartspier op pacemakertherapie voor hartfalen 
Dr. V.U.C. Nguyen, Maastricht UMC
Hartfalen is een ernstige aandoening dat gepaard gaat met kortademigheid en vermoeidheid, ziekenhuisopnames en overlijden. In Nederland leven ruim 241,300 mensen met hartfalen en het aantal patiënten neemt door de vergrijzing alleen maar toe. Een op de vier patiënten met hartfalen komt in aanmerking pacemakertherapie, dat door elektrische stimulatie van de hartkamers de pompkracht van het hart weer kan verbeteren en daardoor hartfalen kan genezen. Het merendeel van patiënten met hartfalen hebben echter littekenweefsel in de hartspier ten gevolge van aderverkalking en/of doorgemaakt hartinfarct. Deze patiënten reageren doorgaans minder goed op de pacemakertherapie. In dit project zullen cardiologen samen met ingenieurs onderzoeken hoe littekenweefsel de pacemakertherapie beïnvloedt en hoe we de behandeling van de patiënten met hartfalen en littekenweefsel en/of aderverkalking kunnen verbeteren.

Wel bepalen, maar niet betalen: moeten dokters weten hoe duur de kuur is? 
Dr. A.T.L. Fiolet, UMC Utrecht
Geneesmiddelenuitgaven zijn hoog, maar Nederlandse dokters weten meestal niet wat de medicijnen die ze voorschrijven kosten. Welke redenen gebruiken dokters eigenlijk om geneesmiddelen voor te schrijven, en wordt de zorg beter en beheersbaarder als ze weten wat we betalen voor de behandeling?

Iedereen is uniek: het begrijpen van heterogeniteit bij de ziekte van Alzheimer
Dr. Lyduine E. Collij, Amsterdam UMC, afdeling Radiologie en Nucleaire Geneeskunde
De ziekte van Alzheimer is een complexe aandoening die vaak gepaard gaat met andere gezondheidsproblemen, meestal vaatschade schade in de hersenen. De manieren waarop Alzheimer en vaatschade elkaar beïnvloeden lijkt te verschillen tussen patiënten en begrijpen we nog niet goed. Deze studie maakt gebruik van geavanceerde hersenscans en machine learning-technieken om verschillende ziekteprocessen te ontrafelen en te werken aan meer gepersonaliseerde behandelingen.

Van Hersenbeelden naar Uitkomsten: Nieuwe Kunstmatige Intelligentiemodellen voor Geïndividualiseerde Klinische Voorspelling bij Multiple Sclerose
Dr. G.P. Pontillo, Amsterdam UMC
Bij multiple sclerose (MS) wordt de heterogeniteit van de klinische symptomen en progressie nog steeds slecht begrepen en moeilijk te voorspellen. Dit project maakt gebruik van geavanceerde hersenbeeldvorming en een nieuw kunstmatige intelligentie paradigma om hersenpatronen te onthullen die verband houden met MS-symptomen en patiënten met een hoger risico op verslechtering te identificeren. Door duizenden hersenscans te onderzoeken, streven onderzoekers ernaar een instrument te ontwikkelen om nauwkeurig te voorspellen hoe MS zich bij individuele patiënten kan manifesteren en ontwikkelen. Deze aanpak zou ons begrip van MS kunnen verbeteren en leiden tot meer gepersonaliseerde behandelingen.

Kinderkanker genezen met CRISPR
Dr. M.H.G. Geurts, Prinses Máxima Centrum
Kinderkanker is de grootste ziekte-gerelateerde doodsoorzaak bij kinderen. Agressieve vormen, zoals rhabdoïde tumoren, hebben exceptioneel lage overlevingskansen. Deze tumoren worden veroorzaakt door een enkele genetische fout. Dit project ontwikkelt een veilige en nauwkeurige CRISPR-therapie om deze zogenaamde driver mutatie te herstellen. De veiligheid en effectiviteit van deze therapie worden getest in tumororganoïden en muizen. Door de genetische oorzaak van kanker aan te pakken, biedt dit onderzoek hoop op minder schadelijke, levensreddende behandelingen en opent het nieuwe mogelijkheden voor vergelijkbare therapieën bij andere vormen van kinderkanker.

Neurochirurgie voor traumatisch hersenletsel: innovatie door personalisatie
Dr. T.A. van Essen, Leiden UMC
Neurochirurgische interventies bij traumatisch hersenletsel zijn vaak nodig maar de effectiviteit varieert van patiënt tot patiënt en hebben bovendien risico’s. Ik zal onderzoeken welke patiënten met een hersenbloeding baat hebben van neurochirurgische verwijdering van de bloeding en welke zonder operatie behandeld kunnen worden. Daarnaast zal ik nagaan welke patiënten een drukmeter in de hersenen nodig hebben. Ik zal daarvoor studies uit Europa, China, India, Amerika en Engeland combineren. Vervolgens zal ik innovatieve analysemethodes ontwikkelen en de interventies toespitsen op iedere individuele patiënt. Mijn onderzoek zal clinici wereldwijd helpen elk individu met deze verschrikkelijke aandoening gericht te behandelen.

Hoe onze afweer de verkeerde kant op wordt gestuurd bij ernstige virale infecties
Dr. H.J. Chen, Amsterdam UMC
Patiënten met ernstige COVID-19 wordt gekarakteriseerd door overmatige ontstekingen en verminderde antivirale afweer, waarbij obesitas een grote risicofactor is. Ze maken antistoffen tegen het virus die hun afweercellen de verkeerde kant opsturen, namelijk het verminderen van de antivirale afweer, en het versterken van ontstekingen. Dit onderzoek richt zich op het begrijpen van hoe deze afwijkende antistoffen afweercellen, zoals macrofagen, verstoren. Het doel is het onderliggende mechanisme te ontrafelen van ontregelde afweer in mensen met overgewicht, om zo nieuwe medicijnen te identificeren. Dit onderzoek kan ons begrip van virale infecties en obesitas verbeteren en bijdragen aan betere pandemische paraatheid.

Herprogrammering van urinecontinentie
Dr. M.M. de Rijk, Faculty of Health, Medicine and Life Sciences, Maastricht University
Onvrijwillig verlies van urine (incontinentie) is een veel voorkomend probleem met een grote impact op de kwaliteit van leven van patiënten en verzorgenden. Dit onderzoek leert ons welke hersenprocessen ervoor zorgen dat we geen urine verliezen voordat we vrijwillig het plassen starten. Daarbij wordt met name ook gekeken wat er fout gaat in mensen die last hebben van incontinentie en hoe deze processen hersteld kunnen worden om incontinentie te genezen.

Determinanten van infectie en verspreiding van zoonotische flavivirussen in wilde vogel reservoirs
Dr. R.S. Sikkema, Erasmus MC
Dit voorstel heeft tot doel de belangrijkste vogelsoorten te identificeren die als reservoirs dienen voor het Westnijlvirus (WNV) en het Usutuvirus (USUV), beide overgedragen door muggen en verspreid over Europa. Door te begrijpen hoe deze vogelsoorten bijdragen aan de verspreiding van deze virussen, zal het onderzoek ons vermogen verbeteren om uitbraken te voorspellen en te beheersen. De bevindingen zullen gerichte bewakings- en controlemaatregelen informeren, uiteindelijk het risico op infecties bij mensen en dieren verminderen en ons begrip van de ecologische dynamiek van deze zoönotische pathogenen verbeteren.

Preventie op maat
Dr. S. Licher, Erasmus MC, Epidemiology & General Practice Department - Epidemiology/General Practice
Wij leven steeds langer, maar helaas steeds korter in goede gezondheid. Het gat tussen onze levensverwachting en de jaren die wij zonder ziekte doorbrengen groeit, met name onder kwetsbaren in de samenleving. Kleine aanpassingen in onze levensstijl dichten dit gat, maar hoe dit precies uitpakt op de algehele gezondheid voor een individu is onduidelijk. Dit onderzoek berekent hoe verbeteringen in leefstijl en/of preventieve therapie leiden tot een toename in levensjaren zonder ziekte voor individuele patiënten.