'De buurrrt draait door!'
Samenwerken in de buurt, wat komt daar zoal bij kijken? Welke rol is er voor professionals en lokaal bestuur? En hebben burgers misschien ook nog wat te zeggen? Daarover voerde Inge Diepman op het congres Kennis in de Buurt een openbaar groepsinterview.
Een buurtpark, een huisartsenpraktijk, een kantoortje van het sociale wijkteam en een huiselijk uitgedoste keukentafel. Het is het toneel voor 'De buurrrt draait door!', de opening van het ZonMw-congres Kennis in de Buurt, dat 1 december 2014 gehouden werd in Utrecht. Op de bankjes in het park schuift dagvoorzitter Inge Diepman aan bij buurtbewoners met een mooi initiatief. Zorgcoöperatie Austerlitz Zorgt bijvoorbeeld, waarvan inmiddels twee derde van het dorp lid is. Of ‘Om U’, waarin kwetsbare ouderen goed afgestemde zorg krijgen volgens een persoonlijk zorgplan. Negentig huisartsen en 10 praktijkverpleegkundigen ouderenzorg hebben zo al 5.000 ouderen in de regio Utrecht onder de hoede. En ‘Even Buurten’, dat informele netwerken in Rotterdam versterkt. Professionals gaan als ‘Spil’ op zoek naar ‘Sleutelfiguren’, burgers die de wijk goed kennen. Een huismeester bijvoorbeeld, of een buurtwinkelier.
Niet even een traininkje
Concrete projecten, die duidelijk maken dat er veel mogelijk is in de buurt. Zeker als je professionele ondersteuning weet te koppelen aan de inzet van wijkbewoners. Maar, zo waarschuwt Karin van der Plas van het Limburgse burgerinitiatief Naoberzorg meteen, het rekruteren van vrijwilligers is niet dé makkelijke oplossing voor alles. ‘Als je het goed wilt doen, moet je echt de tijd nemen. Wij hebben na 5 jaar hard werken een stabiele kerngroep van 22 mensen. Die gaan we nu inzetten voor een wijkteam. Zo’n groep moet je goed begeleiden en scholen, en dan bedoel ik niet even een traininkje aan het begin.’
Durven aankloppen
Eén voor één noodt Diepman allerlei betrokkenen aan haar keukentafel. Bijvoorbeeld Catelijne Akkermans van Meldpunt Voorkoming Huisuitzettingen. Zij benadrukt hoe vaak sociale en financiële problemen vervlochten zijn met iemands welbevinden en gezondheid. Wat begint bij kleine betalingsachterstanden, kan uitdraaien op een kluwen van problemen. Akkermans: ‘Iets doen aan een gezondheidsprobleem kan in dit soort gevallen niet zonder hulp bij betalingsproblemen en schulden.’ Ingrid Horstik van het sociale wijkteam Overvecht beaamt het direct: ‘Zonder integrale aanpak kom je nergens. En je moet letterlijk durven aankloppen als je zo’n kluwen vermoedt. Bijvoorbeeld als de woningbouwvereniging jou vertelt dat iemand een huurachterstand heeft. Daar zit vaak veel meer achter dan een puur financieel probleem.’
‘Zorg in de buurt is een mooi concept, maar laten we niet blind zijn voor de risico’s’
Ook de Nijmeegse huisarts Henk Schers ziet veel schrijnende gevallen in zijn wijk. Niet alleen de persoon in kwestie lijdt, ook de directe omgeving is vaak de pineut. Bijvoorbeeld door overlast die mensen met forse psychiatrische problemen kunnen veroorzaken. Schers is enthousiast over integrale zorg in de wijk, maar waarschuwt tegelijk voor ‘bureaucratisering’. We verwachten inmiddels zóveel van de sociale wijkteams, stelt hij vast, dat ze soms een wel érg zware caseload op hun bordje krijgen. ‘Voor je het weet moeten de teams barrières opwerpen; wie krijgt snel hulp en wie nog even niet? Een riskante ontwikkeling, want straks gaat elke wijk tegen wil en dank z’n eigen indicatieorgaan oprichten. Dan zijn we weer terug bij af.’
Zorgvuldig omgaan met privacy
Het antwoord op al dit soort problemen moet komen van de gemeente. Die kent haar burgers én de lokale situatie immers het beste, is de veronderstelling. De Nieuwkoopse wethouder Annette Pietersen vindt dat de gemeente ‘leiderschap’ kan tonen door partijen bij elkaar te brengen. Haar grootste uitdaging: de verbinding tussen het sociale domein en zorg, met name de eerste lijn. Pietersen gaat daar zeker voor, maar wijst op een vaak vergeten punt: respect voor ieders persoonlijke levenssfeer. ‘We willen zorg verlenen aan “de hele mens in zijn sociale context”. Dat is nogal wat. Het gaat om meer dan de zaken slim organiseren. We moeten ook goed nadenken hoe je relevante informatie effectief deelt, zonder daarbij de privacy te schenden. Zorg in de buurt is een mooi concept, maar laten we niet blind zijn voor de risico’s.’
Weten wat werkt
Een ander groot probleem blijft de structurele financiering van integrale zorg. De vingers wijzen al snel naar de zorgverzekeraars. Erik Kramer van Zorg en Zekerheid, voor wie nog nét een keukenstoeltje vrij is: ‘Het is zonneklaar dat vroegsignalering en preventie goed zijn voor de gezondheid. Je kunt alleen heel lastig aantonen dat het ook de zorgkosten verlaagt. En voor ons is dat nu eenmaal een belangrijke maat. We investeren in preventie via onze innovatiegelden, maar het kan dus niet zomaar vanuit de premies.’ Wethouder Pietersen herkent het dilemma: ‘Ik kreeg een ondernemende fysiopraktijk op bezoek. Zij wilden alle 65-jarigen screenen en met beweegactiviteiten mobieler houden. Dat zou mij veel Wmo-geld kunnen schelen. Een goed verhaal, dat zeker, maar ik kan mijn budget maar één keer besteden. Het is dus belangrijk te blijven zoeken naar bewijzen van wat werkt.’
Tekst: Marc van Bijsterveldt
Foto: Marijn van Zanten