Wat kunnen we leren van duurzame zorg in het buitenland?

Groene zorg

Klimaatverandering creëert problemen voor de volksgezondheid. De zorgt kampt echter met nog een probleem. Naast dat de werkdruk op de zorg door de gevolgen van klimaatverandering toeneemt, draagt de zorg namelijk ook bij aan klimaatverandering. Bij de Ostrava-conferentie zijn lidstaten van de Europese regio van de Wereldgezondheidsorganisatie overeengekomen om aan een Nationaal Actieplan om het gebied van gezondheid en milieu te werken. De Nederlandse overheid heeft erkend dat zorg aan klimaatverandering bijdraagt en probeert deze impact te verminderen met de Green Deal Duurzame Zorg voor gezonde toekomst. Andere Europese landen treffen ook maatregelen om de CO2-uitstoot in de zorg terug te dingen. Een aantal landen heeft een kennisplatform op het gebied van verduurzaming.

Verkenning ZonMw en VWS

We hebben samen met VWS een eerste verkenning laten uitvoeren naar zinvolle programmering over duurzame zorg. In de verkenning is gekeken hoe Nederland de klimaatvoetafdruk van onze zorg kan verminderen door te onderzoeken wat Nederland van buitenlands beleid en beleidsuitkomsten op het gebied van groene duurzame zorg kan leren. Er zijn zowel dossiers geanalyseerd als interviews gehouden met experts in andere Europese landen die zich bezighouden met duurzame zorg. Deze experts waren actief op het gebied van beleid, onderzoek, implementatie, en duurzaam bouwen. Alhoewel er verschillen zijn in de vooruitgang van elk land, kunnen wij van elk land interessante lessen opsteken.

Bereidheid voor verduurzaming van de zorg

Uit de interviews blijkt dat Denemarken, Zweden, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk bereid zijn om internationaal intensiever samen te werken. Bovendien zouden landen die voorop lopen, samen moeten pleiten voor een internationale agenda over duurzame zorg. Duurzame zorg zie je vooral terug in lokale initiatieven. Wat ontbreekt, is een internationale onderzoeksagenda. Tevens zou het terugdringen van het gebruik van grondstoffen samen met andere sectoren aangepakt moeten worden, en meerdere experts vinden een sterke governance structuur belangrijk.  

Barrières voor verduurzaming

Uit de verkenning komt naar voren dat financiering wordt gezien als een barrière voor het implementeren van groene oplossingen. Er zijn echter volgens buitenlandse experts tegenwoordig veel financieringsmogelijkheden. Een gebrek aan landelijke sturing leidt tot lokale initiatieven. Zorgprofessionals lijken over het algemeen niet betrokken bij het beleid of zich bewust van het klimaatprobleem binnen de zorg. Tenslotte heeft de COVID-19 pandemie een grote impact op de voortgang van de agenda over duurzame zorg gehad, maar ook nieuwe inzichten opgeleverd in hoe de zorg duurzamer kan.

Aanbevelingen

Deze eerste internationale verkenning levert de volgende aanbevelingen op:

• Nederland dient samen met andere landen te pleiten voor een internationale agenda voor duurzame zorg en op thema’s internationaal samen te werken
• Nederland kan leren van de Scandinavische landen, zoals de Deense gebouwontwerpen, het DGNB gebouwcertificaat, en Grønnköpingkið van de Nordic Center for Sustainable Healthcare
• Nederland kan zich laten inspireren door het enthousiasme  van de Engelse National Health Service op het gebied van duurzame zorg
• Deze verkenning beveelt ook aan om te kijken hoe nieuwe initiatieven nationaal opgeschaald kunnen worden
• Financieringsmogelijkheden voor duurzame zorg moeten geïnventariseerd worden
• Het beleggen van een rondetafelbespreking met ministeries en de farmaceutische industrie lijkt zinvol om te kijken hoe er beter circulair gewerkt kan worden. Dit werd aanbevolen door het Fraunhofer Institute for Systems and Innovation research ISI in Duitsland
• De ontwikkelingen in Duitsland zijn interessant om te blijven volgen, aangezien het Duitse Ministerie van Gezondheid binnenkort gaat bepalen wat op nationaal vlak gedaan gaat worden om de zorg duurzamer te maken
• Grondiger onderzoek naar het duurzamezorgbeleid van de onderzochte landen met een grotere tijdshorizon levert een schat aan informatie op. De resultaten van deze internationale verkenning naar het verduurzamen van zorg daar toe uit

Nederlandse aanpak via kennisplatforms

Nederland heeft een aantal kennisplatforms om de zorg te verduurzamen, zoals Milieuplatform Zorgsector en het landelijke netwerk Groene OK. Verder is er een rijksbreed programma om een circulaire economie in Nederland te realiseren. Een landelijke bestuursstructuur is lastiger te realiseren voor duurzame zorg. Reden hiervoor is dat de uitvoering van de zorg is belegd bij zorgorganisaties. De bemoeienis van de Nederlandse overheid beperkt zich tot de kwaliteit, toegankelijkheid en bekostiging van de zorg,

Green Deal Duurzame Zorg voor gezonde toekomst

Wij hebben in 2018 deze Green Deal ondertekend omdat we de 4 doelen ondersteunen:

• Verminderen van de CO2-uitstoot met 49% in 2030
• Meer circulair werken in de zorg
• Verminderen van hoeveelheid medicijnresten in het oppervlaktewater
• Realiseren van een gezonde leefomgeving in en rondom zorginstellingen

Duurzame zorg, klimaat en gezonde leefomgeving

Duurzame zorg is van de onderwerpen van het programma Klimaat en gezondheid. Met de eerste subsidieoproep van dit onderzoeksprogramma wilden we netwerkvorming stimuleren en een basis leggen voor (vervolg)onderzoek naar de relatie tussen klimaat en gezondheid. In de subsidieoproep was klimaatvriendelijke en klimaatbestendige zorg (hier samen genoemd als duurzame zorg) een van de 3 pijlers. Deze oproep was gebaseerd op de kennisagenda Klimaat en Gezondheid en de afspraken van de Green Deal Duurzame Zorg. Het budget was beperkt en beschikbaar voor pilotonderzoek in samenwerkingsverband.

Duurzame zorg is onderdeel van het ZonMw-brede onderwerp Gezonde leefomgeving. Lees in onze publicatie over gezonde leefomgeving hoe, door mensen te beschermen tegen risico's zoals klimaateffecten en zoönosen, de leefomgeving op een positieve manier kan bijdragen aan de gezondheid van mensen. Ook het bevorderen van gezond gedrag speelt hierbij een rol. Als u interesse heeft in het rapport over de verkenning naar zinvolle programmering over duurzame zorg, kunt u een mail sturen aan glo [at] zonmw.nl (glo[at]zonmw[dot]nl).