Gezonde wijk

De sociale omgeving, fysieke omgeving en iemands sociaaleconomische positie, hebben invloed op gezondheid, gezond gedrag en of iemand kan meedoen in de samenleving.

Een gezonde leefomgeving is actueel én belangrijk. Voor de inwoners van een regio, stad, dorp en wijk. Het is een speerpunt voor beleidsmakers in het fysieke en sociale domein. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

ZonMw signaleert aan welke kennis gemeenten behoefte hebben en wat er nodig is om deze kennis goed te implementeren. Samenwerking en kennisuitwisseling zijn hierbij belangrijke sleutelwoorden. Met als doel: ervoor zorgen dat professionals bij gemeenten, GGD’en en in de wijk de juiste tools in handen hebben om aan de slag te gaan met gezondheidsbevordering in de wijk.

Werkt u bij een gemeente in het sociaal of ruimtelijk domein? Of bij een GGD? Als u samenwerkt over de domeinen heen, komt u tot betere, meer duurzame resultaten. En vergroot u de kans van slagen van het beleid.

In de kennisbundel Samenwerken aan de gezonde leefomgeving  vindt u praktische hulpmiddelen en handreikingen om aan de slag te gaan met integraal en domeinoverstijgend samenwerken. De kennis komt uit meer dan 50 projecten waarin gemeenten en GGD’en samen werkten aan een gezonde leefomgeving.

In 3 living labs werkten het fysiek en sociaal domein nauw met elkaar samen om kennis te benutten en toe te passen in de praktijk. De eindresultaten (en tips!) vindt u in onze video publicatie  over domeinoverstijgend samenwerken aan een gezonde leefomgeving. 
 

Bij een gezonde leefomgeving gaat het om verschillende thema’s. Met welk thema bent u aan de slag? Het kan gaan om: bewegen, vergroenen, ontmoeten, hitte en bijvoorbeeld de voedselomgeving. Het kan interessant zijn om verschillende thema’s te verbinden en tegelijkertijd aan te pakken. In onze kennisbundel Samenwerken aan de gezonde leefomgeving kunt u eenvoudig zoeken naar aanpakken op deze thema’s.

In onze kennisbundel Gezond leven in gemeente en regio  (2024) vindt u aanpakken op gezondheidsthema’s, zoals gezondheidsverschillen, mentaal en fysiek gezond, vitaal ouder.

Het is krachtig om inwoners te betrekken bij uw plannen en aanpak voor een gezonde wijk en gezonde leefomgeving. Een duurzame gezonde leefomgeving maakt u samen met bewo¬ners. In hun wijk, straat of dorp. Door mensen echt te betrekken bij het denken én doen, versterkt u hun regie, veerkracht en welbevinden. Zodat iedereen mee kan doen en zich welkom voelt.

In onze kennisbundel Samenwerken aan de gezonde leefomgeving (2026) vindt u op pagina 14 handreikingen en praktische tools om samen aan de slag te gaan met bewoners. Ook in de kennisbundel Gezond leven in gemeente en regio (2024) vindt u verschillende praktische aanpakken op pagina 40.

Gemeenten spelen een essentiële rol in het bevorderen van de gezondheid van hun inwoners en in het verkleinen van gezondheidsverschillen. Kennis uit onderzoek kan gemeenten ondersteunen in de dagelijkse uitvoeringspraktijk. Onderzoekers ontwikkelen kennis om het gebruik van erkende interventies te stimuleren en zetten hierin het ‘samen leren’ centraal.

Hun geleerde lessen zijn gebundeld in het kennisdocument Samen leren. Ook vindt u modellen en werkmethoden in hoofdstuk ‘Plannen, leren en evalueren’ (pagina 55) in de kennisbundel Gezond leven in gemeente en regio  (2024). 

Gemeenten kunnen bij GGD’en terecht voor kennis en advies over preventie en gezondheidsbevordering. Met subsidie werken de GGD’en aan het versterken van hun kennis- en adviesfunctie. In deze projecten helpen GGD'en bijvoorbeeld bij het implementeren van de ketenaanpakken uit het GALA in de lokale of regionale context. En in een leernetwerk wisselen zij ervaringen, informatie en kennis uit. Dit gaat over onderwerpen als: 

• Het opstellen, uitvoeren en monitoren en evalueren van een lokale integrale aanpak gezondheidsbevordering en preventie met gebruik van kansrijke en erkende interventies.
• De implementatie van de ketenaanpakken in de lokale/regionale context
• En effectieve en efficiënte samenwerking tussen professionals uit de publieke gezondheid, het sociaal domein, zorgdomein en indien van toepassing ruimtelijk domein.

Bekijk de geleerde lessen uit het leernetwerk 

Bent u benieuwd naar de rol die GGD’en kunnen spelen bij de implementatie van de GALA ketenaanpakken? Bekijk dan hier een impressie.

Gemeenten werken aan verschillende trajecten rond gezondheidsbevordering en de gezonde leefomgeving. Hoe zorg je ervoor dat de implementatie van zo’n traject goed gaat? Onderzoekers ontwikkelen kennis om de kans van slagen te vergroten en om te komen tot veelbelovende aanpakken. Dit doen ze door (al ontwikkelde) veelbelovende aanpakken te versterken en verduurzamen, zowel in de beleidsinfrastructuur als in de uitvoeringspraktijk. De 10 recent afgeronde projecten van Gemeenten Samen Gezond stimuleren gezondheidsbevordering in de gemeentelijke praktijk. Zo is in Arnhem, Ede en Wageningen met inwonerinitiatieven gewerkt aan het beter faciliteren van de gezonde leefomgeving via domeinoverstijgend beleid. En werd in Utrecht en Amersfoort gewerkt aan het borgen en leren van de Gezonde Wijkaanpak.  

De projecten wisselden kennis met elkaar uit in een leernetwerk

Tussen groepen in de samenleving bestaan grote verschillen in gezondheid en (gezonde) levensverwachting. Dit hangt vaak samen met minder inkomen en een lagere opleiding. Mensen met een laag inkomen en basis- of mbo-opleiding leven gemiddeld korter en minder gezond dan mensen met een hoger inkomen en hbo/wo-opleiding. Daarom is er behoefte aan meer kennis om die verschillen te voorkomen en te verminderen. Zoals kennis over effectieve interventies.

Met subsidie uit het Preventieprogramma hebben projecten kennis en inzicht opgedaan om gezondheidsachterstanden  te verklaren, te voorkomen en te verkleinen. Denk aan integrale lokale aanpakken om gezondheidsachterstanden te verminderen, maar ook aan verklarend onderzoek om inzicht te geven in de mechanismen, dynamiek en interacties die een rol spelen bij het ontstaan en voortduren van verschillen. Enkele van deze resultaten vindt u op pagina 7 in de kennisbundel Gezond leven in gemeente en regio.

Met subsidie uit het ZonMw-programma GLIA hebben gemeenten, GGD’en en onderzoekers samenwerkt aan praktijkgerichte kennis over gezondheid in kwetsbare wijken. Ze hebben onder meer onderzocht wat werkt binnen kwetsbare wijken.

Ervaren gezondheidsklachten komen niet altijd voort uit een medisch probleem. Zorg kan in deze gevallen vaak voorkomen worden door ondersteuning vanuit andere domeinen. Daarom wordt vanuit het AZWA gewerkt aan een hechtere samenwerking tussen het medisch en sociaal domein. Het doel is dat mensen tijdig de juiste ondersteuning krijgen – dicht bij huis. Met meer aandacht voor leefstijl, welzijn, participatie en kwaliteit van leven. Zorg en welzijn zijn daarmee geen aparte werelden meer, maar onderdelen van één keten van ondersteuning.  Verschillende projecten werkten al aan onderzoek naar deze samenwerking.