Academische werkplaatsen bundelen krachten met gezamenlijk onderzoeksprogramma
Mensen met een verstandelijke beperking hebben niet altijd dezelfde kansen als mensen zonder beperking. Om daar verandering in te brengen bundelen 8 academische werkplaatsen verstandelijke beperkingen hun krachten. Dat leidde tot een gezamenlijk onderzoeksprogramma: Samen en Uniek. Hierin staat welke kennisvragen de werkplaatsen samen oppakken.
De samenwerking tussen de academische werkplaatsen is niet nieuw. Al sinds 2018 werken zij met elkaar samen in de Associatie van Academische Werkplaatsen Verstandelijke Beperkingen. Een gezamenlijk onderzoeksprogramma was er eerder nog niet, vertelt prof. Petri Embregts. Zij geeft als hoogleraar leiding aan de Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking (AWVB; Tranzo Tilburg University) in Tilburg en is daarnaast voorzitter van de Associatie. Embregts: ‘Met goed wetenschappelijk onderzoek kunnen we richting geven en de sector ondersteunen in het maken van de juiste keuzes. Zo krijgen mensen met een verstandelijke beperking de zorg en ondersteuning die zij nodig hebben.’
Academische werkplaatsen zijn samenwerkingsverbanden tussen (zorg)professionals, onderzoek, onderwijs en beleid. Daardoor zijn zij bij uitstek geschikt om praktijkgerichte wetenschappelijke kennis te ontwikkelen én te delen. In Nederland zijn er 8 academische werkplaatsen verstandelijke beperkingen. Op dit moment krijgen 6 van deze werkplaatsen financiering vanuit ZonMw.
Krachtig en aanvullend op elkaar
Van oudsher heeft elke academische werkplaats een eigen inhoudelijke focus, vertelt Embregts. Gezamenlijk bestrijken de werkplaatsen een breed palet aan thema’s, zoals ouder wordende mensen met een verstandelijke beperking, mensen met (zeer) ernstige en meervoudige beperkingen, participatie en eigen regie, en samenwerking met naasten. Embregts: ‘Veel mensen met een verstandelijke beperking hebben levenslang ondersteuning nodig op verschillende levensdomeinen. Ook loopt de doelgroep uiteen: van mensen met een zeer ernstige verstandelijke beperking tot mensen met een licht verstandelijke beperking, al dan niet in combinatie met gedragsproblemen en/of psychiatrische problematiek. Juist daarom is het van groot belang om binnen de Associatie samen op te trekken, zodat kennis over levensdomeinen krachtig, aanvullend op elkaar en in samenhang wordt ontwikkeld en gedeeld.’
Het is van groot belang om binnen de Associatie samen op te trekken, zodat kennis over levensdomeinen krachtig, aanvullend op elkaar en in samenhang wordt ontwikkeld en gedeeld.’
Dat samen optrekken gebeurt niet alleen tussen de academische werkplaatsen onderling, maar ook met andere partijen. Embregts: ‘Het onderzoeksprogramma is afgestemd op de in 2024 ontwikkelde Kennisagenda van de Kenniscoalitie. Zo proberen we versnippering van kennisontwikkeling te voorkomen en onze gezamenlijke impact te vergroten’.
3 inhoudelijke thema's
Het onderzoeksprogramma ‘Samen en Uniek’ werd in 2025 gepubliceerd en richt zich op 3 inhoudelijke onderwerpen (domeinen). Iedere werkplaats draagt bij aan meerdere deelgebieden.
Thema's uit het onderzoeksprogramma
Ervaringsdeskundigheid als belangrijke bron van kennis
In het onderzoeksprogramma wordt ervaringsdeskundigheid gezien als een belangrijke bron van kennis voor zorg, onderwijs en onderzoek. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen vanuit hun eigen ervaringen bijdragen als co-onderzoeker, co-docent en adviseur. Embregts: ‘Er liggen nog veel kansen om de talenten van mensen met een verstandelijke beperking beter te benutten in onderwijs, onderzoek én praktijk. Bij de Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking (AWVB, Tilburg University) hebben we bijvoorbeeld een adviesraad en een training Ervaringsdeskundigheid in onderzoek om mensen met een verstandelijke beperking een volwaardige rol te geven in wetenschappelijk onderzoek. Hun ervaringskennis draagt bij aan onderzoek dat relevanter, inclusiever en beter toepasbaar is in de praktijk.
Ik kan met mijn ervaringskennis bijdragen en mag zijn wie ik ben. Ik word hier écht gezien.
Mireille de Beer is 1 van die ervaringsdeskundigen en werkt als co-onderzoeker bij de AWVB in Tilburg. ‘Ik kan met mijn ervaringskennis bijdragen en mag zijn wie ik ben. Ik word hier écht gezien.’ De Beer maakt onder andere makkelijk lezen samenvattingen en videovlogs, waarin zij met onderzoekers in gesprek gaat over hun werk.
Basis voor verdere samenwerking
Prof. Petri Embregts ziet het programma ‘Samen en Uniek’ als een startpunt voor langdurige kennisontwikkeling en als een belangrijke basis voor verdere samenwerking. ‘Het geeft richting en is wat mij betreft een aanmoediging om gezamenlijk maatschappelijke uitdagingen aan te gaan.
Mireille de Beer over haar rol als co-onderzoeker
‘Ik ben als co-onderzoeker betrokken bij alle fases van onderzoek. Bij de start verdiep ik me samen met de onderzoeker in het onderwerp door te kijken welke artikelen er al zijn. Daarna maken we samen de vragenlijst of interviewguide. Dat gaat steeds heen en weer, totdat we tevreden zijn. Interviews nemen we vervolgens samen met de onderzoeker af. We spreken vooraf af wie wat doet.
‘Na een interview halen de onderzoeker en ik allebei de kern uit een interview. Ik doe dat bijvoorbeeld met een reflectieverslag waarin ik de vragen beantwoord: ‘wat viel me op’, ‘wat is het belangrijkste uit het gesprek’ en ‘hoe verliep de samenwerking tijdens het interview’. Daarna bespreken we of we dezelfde kern uit het interview halen.
‘Aan het eind van een onderzoek denk ik mee over hoe de kennis het beste gedeeld kan worden. De onderzoeker maakt dan bijvoorbeeld een factsheet. Ik kijk dan of alle belangrijke informatie uit de interviews daarin terugkomt en het begrijpelijk is. Ook help ik soms mee met de werving van deelnemers voor een onderzoek. De samenwerking met onderzoekers is gelijkwaardig en we nemen de tijd om samen na te bespreken.’