Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Aanleiding

Veel patiënten worden in de laatste levensfase thuis verzorgd, waarbij vaak een grote rol is weggelegd voor de naasten van de patiënt. Dit is een zware verantwoordelijkheid en veel naasten voelen zich niet voldoende toegerust om de situatie goed op te vangen. Hierdoor lopen zij het risico om overbelast te raken. Hoe wijkverpleegkundigen naasten hierbij kunnen ondersteunen was onvoldoende bekend.

Onderzoek

Door literatuuronderzoek, interviews en dossieronderzoek hebben we de huidige situatie in kaart gebracht. We hebben een interventie geselecteerd: de COM, wat staat voor Communicatie over Ondersteuningsbehoeften van Mantelzorgers. Bovendien is een training ontwikkeld en geëvalueerd om verpleegkundigen te leren werken met deze benadering. Er is gestart met een grootschalig onderzoek naar de effecten maar dat hebben we vroegtijdig moeten afbreken.

Resultaten

We zagen dat wijkverpleegkundigen wel aandacht hebben voor naasten en hen proberen te ondersteunen. Ze doen dit echter niet systematisch en vooral vanuit hun eigen intuïtie. Bovendien wordt hun ondersteuning weinig concreet gemaakt, nauwelijks opgeschreven en niet geëvalueerd. De COM is een internationaal onderzochte benadering waarover deelnemers enthousiast zijn. Ze hebben de ervaring dat de training hen nieuwe inzichten en kennis heeft gegeven en dat het gebruik van de COM leidt tot meer speciale aandacht voor de naaste en diens vragen en behoeften.

Impact

De COM lijkt een goede en praktische methode voor wijkverpleegkundigen en misschien ook voor andere beroepskrachten. De training wordt omgezet naar een online-learning, waardoor ook in deze tijd verpleegkundigen met de COM kunnen leren werken. Deze online-learning wordt ingebed in de MantelzorgNL Academie.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Voor wijkverpleegkundigen en verzorgenden is de e-learning module gemaakt “Contact en Balans” die te vinden is in de MantelzorgNL Academie. Deze module is ontwikkeld in het LMS aNewSpring, waardoor de borging voor de toekomst ook gegarandeerd is, omdat zij het platform blijvend up-to-date houden. Deze module maakt onderdeel uit van de online-learning COM, die momenteel wordt ontwikkeld. Deze online-learning zal verder bestaan uit twee (online) groepsbijeenkomsten en twee extra e-learning modules over de COM en over implementatie van de COM. Dit pakket wordt samen ondergebracht bij de MantelzorgNL Academie. Op deze manier wordt het ingebed in een scholingspakket op het gebied van mantelzorg en mantelzorgondersteuning.

 

Daarnaast is kennis ontwikkeld die heeft geleid tot twee artikelen in internationale wetenschappelijke tijdschriften, een artikel in een vaktijdschrift, twee artikelen die momenteel voor publicatie worden beoordeeld door andere onderzoekers ("onder review") en presentaties op internationale congressen.

 

(Wetenschappelijke) publicaties

Becqué, Y. N., Rietjens, J. A., van Driel, A. G., van der Heide, A., & Witkamp, E. (2019). Nursing interventions to support family caregivers in end-of-life care at home: a systematic narrative review. International journal of nursing studies, 97, 28-39.

 

Becqué, Y. N., Rietjens, J. A., Van der Heide, A., & Witkamp, E. (2020). The effectiveness of a nurse‐led intervention to support family caregivers in end‐of‐life care: Study protocol for a cluster randomized controlled trial. Journal of advanced nursing, 76(5), 1266-1272.

 

Pasman, R., Francke, A., Kruijswijk, W., & Witkamp, E. (2020). Blended-learning in de wijk: Mantelzorgondersteuning in de laatste levensfase. Pallium, 22, 25-27.

 

Mondelinge presentaties:

Yvonne Becqué (invited speaker). InCaSu@home; Informal Caregiver Support at home. ESMO 2020 virtual congress, sept 2020.

Becqué Y (presenting author), Rietjens J, van Driel AG, van der Heide A, Witkamp E. Nursing Interventions to Support Family Caregivers in Palliative Home Care: A Systematic Review. 16th Congress of the European Association for Palliative Care, Berlin, Germany, May 23-25 2019.

 

 

Posterpresentaties:

Becqué, Y.N., Rietjens, J.A.C., van der Heide, A., Witkamp, F.E. How do nurses support family caregivers in end-of-life home care: a qualitative study. 11th World research Congress of the European Association for Palliative Care in Sicily, Italy, May 13-15, 2020 (replaced to online congress Oct. 8-9 2020).

van Driel AG, Becque Y, Rietjens J, van der Heide A, Witkamp FE Supportive Nursing Care for Informal Caregivers - A Retrospective File Study. 16th Congress of the European Association for Palliative Care, Berlin, Germany, May 23-25 2019.

 

Under review:

The complex context in which nursing support of family caregivers in end-of-life care takes place: a qualitative study. Becqué, Y.N., Rietjens, J.A., van der Heide, A., Witkamp, E.

 

Supportive nursing care for family caregivers – A retrospective nursing file study.

Anne Geert van Driel, Yvonne Becqué, Judith AC Rietjens, Agnes van der Heide , Frederika E Witkamp.

 

 

Te verwachten een promotie (vermoedelijk in 2022).

 

Het project heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van het lectoraat Zorg om Naasten bij Hogeschool Rotterdam. (2019)

 

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In het project InCaSu@home doen we onderzoek naar mogelijkheden voor wijkverpleegkundigen om naasten van patiënten die ernstig ziek zijn te kunnen ondersteunen. In de eerste fase van het project hebben we bekeken hoe dat nu gaat. Interviews met wijkverpleegkundigen en dossieronderzoek lieten zien aan dat de werkwijzen van wijkverpleegkundigen verschillen, zowel qua aandacht voor als qua aanpak van ondersteuningsbehoeften van naasten. In de dossiers wordt dat vaak beschreven als “overbelasting mantelzorg”. Uit literatuuronderzoek bleek dat er enkele effectieve interventies zijn die verpleegkundigen kunnen toepassen om naasten te ondersteunen. Voor dit project zijn we uitgekomen bij de ‘CSNAT-benadering’. Deze benadering is door onderzoekers van het Center for Family Care Research (CFCR) van de Cambridge University in Groot Brittannië ontwikkeld. Het bestaat uit de Carer Support Needs Assessment Tool (14 items waarmee de behoeften van naasten aan ondersteuning kunnen worden geïnventariseerd) en een bijbehorende systematiek voor gespreksvoering. Samen met naasten worden de behoeften aan steun besproken en worden afspraken gemaakt over doelen, acties en evaluatie. We hebben de materialen van deze benadering ontvangen en waar nodig omgezet naar de Nederlandse situatie. We hebben de CSNAT in het Nederlands de naam COM gegeven, wat staat voor Communicatie over Ondersteuningsbehoeften Mantelzorgers.

Een belangrijk element is verder dat we heel nauwe samenwerking zijn aangegaan met een ander project: “Op weg naar Mantelzorgondersteuning op Maat’ (projectnummer 844001301). Samen hebben we een zogeheten ‘blended learning’ programma opgezet. Dit is een trainingsprogramma dat bestaat uit een e-learning, gezamenlijke bijeenkomsten en casuistiekbespreking. De eerste wijkverpleegkundigen zijn inmiddels deels getraind; de casuistiekbesprekingen vinden in deze periode plaats. Ook hebben we afspraken gemaakt over de aanpak van onderzoek. We zijn nu in afwachting van toestemming van de medisch ethische commissie om te kunnen starten met ons onderzoek.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Wetenschappelijke resultaten 2018

- Y.N.Becqué et al. Systematische review ‘Nursing interventions to support family caregivers in home-based palliative care’ Submitted

- Y.N. Becqué. Oral Presentation ‘Nursing interventions to support family caregivers in home-based palliative care: a systematic review’The European Doctoral Conference in Nursing Science, Maastricht, juni 2018.

- Y.N. Becqué, Oral Presentation ‘InCaSu@home project: nursing interventions to support family caregivers in home-based palliative care’’ PhD Research Workshop, EONS, Cyprus juni 2018.

- Y.N.Becqué et al. Abstract EAPC 2019 Berlin, Nursing interventions to support family caregivers in palliative home care: a systematic review. Accepted for oral presentation.

- A.G. van Driel et al, Abstract EAPC 2019 Berlin, Supportive Nursing Care for Informal Caregivers - A Retrospective File Study. Accepted for poster presentation.

 

Professionele resultaten:

- Nederlandse vertaling van de CSNAT approach. In het Nederlands met de naam "COM" Communicatie Ondersteuningsbehoeften Mantelzorgers.

- Conceptversie van blended learning programma, in samenwerking met project Op weg naar Mantelzorgondersteuning op Maat (projectnr 844001301).

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Achtergrond

De meeste chronische patiënten worden gedurende de laatste levensfase enige tijd thuis verzorgd. De steun van naasten is dan cruciaal. Naasten verlenen in deze periode gemiddeld 25 uur per week zorg. Hun rol in deze fase is uitermate complex. Zorg verlenen voor een geliefde kan positieve ervaringen opleveren, maar naasten ervaren vaak ook een zware verantwoordelijkheid. Ze voelen zich vaak onvoldoende toegerust om de snel toenemende problemen en behoefte aan zorg op te vangen en er mee om te gaan. Daarnaast ervaren ze vaak eigen verdriet en problemen om de zorg te combineren met hun eigen werkzaamheden. Deze situatie bedreigt het lichamelijk en mentaal welbevinden van naasten en leidt tot een verhoogd risico op overbelasting. Overbelasting van naasten kan resulteren in meer spoedopnames van patiënten en ontevredenheid over de zorg. In Nederland wordt participatie van naasten in de zorg gestimuleerd, maar hoe overbelasting van naasten kan worden voorkomen is onvoldoende bekend.

In de zorg thuis is de wijkverpleegkundige een van de centrale zorgverleners. Sinds 2015 indiceren wijkverpleegkundigen (wvpk) verpleging en verzorging thuis, dat wil zeggen dat de wvpk de zorgvragen verhelderen en zorg toewijzen. Dit gebeurt met behulp van classificatiesystemen van verpleegkundige diagnoses. Hiermee kan ook ondersteuning voor naasten worden geïndiceerd. Hoe dit gebeurt is niet duidelijk en mogelijkheden lijken niet volledig te worden benut. Onderzoek wijst uit dat wvpk vaak onvoldoende weten wat de belastbaarheid is van naasten en welke behoeften aan ondersteuning ze hebben. Daarnaast zijn er weinig studies naar (verpleegkundige) interventies waarmee overbelasting van de naaste kan worden voorkomen. In een regionaal samenwerkingsverband van Universiteit, Hogeschool, (hbo-verpleegkunde en Kenniscentrum Zorginnovatie), thuiszorgorganisaties en landelijke vertegenwoordigers van mantelzorgers en professionals beogen we meer inzicht te krijgen in de effecten van verpleegkundige indicatiestelling en diagnostiek op ondersteuning van naasten bij patiënten die behoefte hebben aan palliatief terminale zorg.

Onderzoeksvraag:

Hoe diagnosticeert, indiceert en verleent de wvpk de zorg voor naasten van patiënten in de palliatief-terminale fase thuis om participatie van naasten bij de zorg en besluitvorming te bevorderen en overbelasting te voorkomen en wat zijn de effecten van een trainingsprogramma op participatie en overbelasting van naasten?

Deelvragen:

1.Hoe kan ondersteuning voor naasten bijdragen aan hun participatie bij zorg en besluitvorming en preventie van overbelasting en aan het voorkomen van spoedopnames?

2.Hoe kan de verpleegkundige participatie bij zorg en besluitvorming door naasten bevorderen en overbelasting voorkomen?

3.Welke diagnoses en interventies stelt de wvpk vast ter bevordering van participatie bij zorg en besluitvorming en ter preventie van overbelasting en wat zijn de ervaringen van wvpk met deze indicatiestelling?

4.Wat zijn de effecten van een trainingsprogramma voor wvpk op hun zorgverlening en op participatie bij zorg en besluitvorming door naasten en op overbelasting van naasten?

Methode

Voor dit onderzoek gebruiken we een mixed methods design. In studie 1 (deelvraag 1-3; maand 0-12) analyseren we de huidige situatie door literatuuronderzoek, retrospectieve inventarisatie van geïndiceerde zorg aan de hand van diagnoses en interviews met wvpk en stakeholders. In studie 2 (deelvraag 4; maand 6-36) ontwikkelen, implementeren en onderzoeken we een trainingsprogramma voor wvpk in Zuid-West Nederland. In een clustergerandomiseerde studie onderzoeken we het effect van de training op participatie en op overbelasting van naasten, door een vragenlijststudie bij naasten en dossieronderzoek van patiënten na overlijden. Analyse gebeurt met kwalitatieve en kwantitatieve methoden.

Resultaten

Het trainingsprogramma wordt ontwikkeld in samenwerking met landelijke partijen zoals MEZZO. Na dit programma zijn wvpk in staat behoeften van naasten te incorporeren in hun indicatiestelling, door behoeften te identificeren en te diagnosticeren, zorg te plannen en toe te wijzen, waardoor naar verwachting participatie van naasten bij zorg en besluitvorming wordt bevorderd en overbelasting wordt voorkomen. Het project levert een aantal producten op, zoals een handleiding voor het trainingsprogramma en een implementatiehandleiding. Na afloop van het project kan het programma worden uitgerold. Bij het project worden studenten en docenten van de hbo-verpleegkunde betrokken, worden (tussen-) resultaten met hen gedeeld en in het onderwijs verwerkt. Uitkomsten worden verder in relevante richtlijnen verwerkt en met professionals en wetenschappers gedeeld.

Relevantie

Preventie van overbelasting van naasten is zeer relevant voor patiënten en naasten. Onderzoek naar het verbeteren van de mogelijkheden van de wvpk is nieuw en voorkomt verdere versnippering van de zorg. Hierdoor past het binnen de doelstellingen van ZonMW.

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website