ZonMw tijdlijn Translationeel onderzoek https://www.zonmw.nl/ Het laatste nieuws van de tijdlijn van Translationeel onderzoek nl-nl Wed, 28 Jul 2021 12:18:22 +0200 Wed, 28 Jul 2021 12:18:22 +0200 TYPO3 news-7522 Mon, 19 Jul 2021 09:20:15 +0200 NWO lanceert nieuwe NWA-call over acceptatie van proefdiervrije modellen https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/nwo-lanceert-nieuwe-nwa-call-over-acceptatie-van-proefdiervrije-modellen/ Hoe stimuleren we acceptatie en implementatie van bestaande proefdiervrije modellen? Deze vraag staat centraal in de nieuwe call die de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) heeft gepubliceerd, waarmee bijna 2,9 miljoen euro beschikbaar komt voor onderzoek door brede consortia van onderzoekers en maatschappelijke partners. ZonMw voert deze call for proposals in samenwerking met NWO uit. Blootstelling chemische stoffen

De mens wordt dagelijks aan tal van chemische stoffen blootgesteld, die voorkomen in bijvoorbeeld geneesmiddelen, cosmetica en het milieu. Om de mens te beschermen tegen de mogelijke gevaren van deze stoffen, is een goede beoordeling van de veiligheid van een stof noodzakelijk.

Transitie naar proefdiervrije modellen

Tot op heden worden hierbij veelal proefdieren gebruikt. Dit proefdiergebruik ondervindt steeds meer kritiek, zowel vanuit een maatschappelijk als wetenschappelijk oogpunt. Denk hierbij aan dierenwelzijn en de vertaalbaarheid van dier op mens. Meerdere partijen zetten zich in om de transitie naar proefdiervrije modellen voor de veiligheidsbeoordeling van stoffen te versnellen. Ook zijn er al talloze bestaande proefdiervrije modellen.

Desondanks blijft het brede gebruik van proefdiervrije modellen achter. Er zijn namelijk veel actoren betrokken rondom dit thema, zoals de maatschappij, de wetenschap, wet- en regelgeving en het bedrijfsleven. Elk van hen brengt eigen motieven, overtuigingen en belangen met zich mee. Daarom vraagt het accepteren en het implementeren van proefdiervrije modellen om extra inzet, flexibiliteit en vertrouwen. Door al deze partijen uit te nodigen om deel te nemen in consortia, stimuleren we dat bestaande proefdiervrije modellen worden ingezet voor een betrouwbare voorspelling van effecten op de gezondheid van de mens.

Meer informatie over de NWA-call 'acceptatie van proefdiervrije modellen'

]]>
news-7484 Thu, 08 Jul 2021 17:22:00 +0200 Zeven consortia over stamcellen, genetische zieken en embryomodellen van start binnen PSIDER programma https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/zeven-consortia-over-stamcellen-genetische-zieken-en-embryomodellen-van-start-binnen-psider-program/ In juni 2021 maakte ZonMw bekend welke 7 consortia zullen starten binnen het programma PSIDER. Met een budget van 3,5 tot 4 miljoen gaan de consortia de komende 5 tot 6 jaar in multidisciplinair verband samenwerken. Ze zullen bijdragen aan ofwel de vorming van alternatieven voor embryo’s ofwel de ontwikkeling van kennis over ziektemechanismen en de behandeling van ernstige erfelijke aandoeningen. Onderzoek met pluripotente stamcellen

Alle onderzoekers van de 7 gehonoreerde projecten, doen onderzoek met geïnduceerde pluripotente stamcellen (iPSCs). Dit zijn cellen die vanuit een normale lichaamscel terug gevormd zijn tot stamcel, een cel die elk weefseltype kan vormen. Met deze stamcellen kunnen de onderzoekers bijvoorbeeld op embryo lijkende modellen of mini-organen vormen om zo de vroege ontwikkeling of erfelijke aandoeningen beter te begrijpen.

Consortia met oog voor maatschappelijk verantwoord onderzoek

Het onderzoek naar stamcellen, genetische zieken en embryomodellen brengt maatschappelijke vragen met zich mee. Want hoe denken mensen in Nederland over deze ontwikkelingen? Zijn de innovaties ethisch acceptabel en wenselijk? Welke wettelijke kaders zijn van toepassing? In de consortia werken biomedisch onderzoekers samen met ethici, juristen en/of sociaal wetenschappers. Zo zorgen de consortia ervoor dat de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van stamcelonderzoek maatschappelijk verantwoord zijn.

Versteviging van de internationale positie

De internationale ontwikkelingen op dit onderzoeksgebied gaan snel. Stimulering van dit onderzoek zorgt ervoor dat Nederland een leidende rol kan spelen in dit competitieve, internationale wetenschappelijke veld.

Benieuwd naar de gehonoreerde projecten?

Lees hieronder een korte samenvatting per project.

 

Hoofdlijn 1: De ontwikkeling van kennis over ziektemechanismen en de behandeling van ernstige erfelijke aandoeningen

1) TRACER: Erfelijke bloedarmoedes ontrafelen met iPSC’s: van fundamentele kennis naar nieuwe behandelingen  

Ziekten van rode bloedcellen
Bij sommige aangeboren ziekten is het maken van gezonde rode bloedcellen een probleem. Standaardbehandelingen zijn bloedtransfusies of beenmergtransplantatie, maar geschikte donors zijn schaars.

IPSC’s inzetten
We gaan iPSC’s van patiënten in te zetten om: 1) ziektemechanismen te bestuderen, 2) patiënt-specifieke bloedvormende stamcellen te maken en 3) betere behandelingen te ontwikkelen. We zullen onderzoeken of de nieuwe behandelingen beschikbaar, acceptabel, toegankelijk en betaalbaar zijn voor patiënten, clinici en beleidsmakers.

Nieuwe behandelingen
De bloedvormende stamcellen willen we geschikt maken voor de individuele patiënt, of om kweekbloed te maken voor vele patiënten. Omdat afstotingsreacties zo voorkomen worden is een passende donor niet meer nodig. Zo kunnen dit genezende behandelingen worden voor patiënten met erfelijke bloedarmoedes.

Meer informatie
Titel: Using iPSCs to unravel hereditary anemias: from fundamental knowledge towards novel therapies
Projectleider: Prof. dr. J.N.J. (Sjaak) Philipsen (Erasmus MC)
Consortiumpartners: Erasmus MC, Sanquin Research, UMC Utrecht, LUMC, UMC Groningen, TU Delft, University of Oxford
Projectnummer: 10250022110001

 

2) Een neuronaal iPS platform voor onderzoek en behandeling van genetische ontwikkelingsstoornissen

Genetische oorzaak repareren
Kinderen met een genetische ontwikkelingsstoornis hebben vaak levenslange zorg nodig, wat een grote impact heeft op het leven van patiënten, naasten en op de maatschappij. We proberen een oplossing te vinden door het genetische mutatie te repareren met behulp van zogenaamde ‘antisense oligonucleotiden’.

Platform ontwikkelen
Ons doel is om een platform te ontwikkelen voor de identificatie van een succesvolle behandeling van ontwikkelingsstoornissen. Dit doen we door iPSCs van patiënten te vergelijken met de controle groep. De iPSCs zijn menselijke hersencellen met dezelfde genetische opmaak als die van de patiënt, gemaakt uit bloedcellen van de patiënt zelf. Ook zullen we de ethische aspecten onderzoeken die verband houden met de technologie.

Succesvolle therapie
Uiteindelijk is onze wens om ons platform in te zetten om zo te komen tot een succesvolle therapie.

Meer informatie
Titel: Towards a human iPSC neuronal platform for neurodevelopmental disorder therapeutic discovery
Projectleider: Prof. dr. Y. (Ype) Elgersma (Erasmus MC)
Consortiumpartners: Erasmus MC, LUMC, Radboudumc, UMC Utrecht
Projectnummer: 10250022110002

 

3) BRAINMODEL: stamcel-gebaseerde precisiegeneeskunde voor monogene ontwikkelingsstoornissen

Kennis koppelen
Voor neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (NOS) ontbreekt een goede benadering om kennis van genetica en onderliggende biologische mechanismen te koppelen aan klinische behandelmogelijkheden. BRAINMODEL gaat dit in multidisciplinair consortiumverband aanpakken. Bovendien neemt het ethische en maatschappelijke vragen mee die IPSC-onderzoek oproept.

Medicatie-ontwikkeling
Ons doel is om afwijkende metingen aan zenuwcellen gekweekt uit IPSCs van patiënten te koppelen aan klinische metingen voor twee verschillende typen NOS. Ook onderzoeken we of we afwijkende metingen met bestaande off-label medicatie kunnen corrigeren of dat we nieuwe medicatie moeten ontwikkelen. Bij het vinden van medicatie zullen wij advies uitbrengen aan behandelend artsen. Zo hopen we de optimale behandeling te vinden voor individuele patiënten.

Beschikbaar stellen van kennis
Gedurende en na het BRAINMODEL project, stellen wij onze benadering beschikbaar voor andere (inter)nationale behandelcentra.

Meer informatie
Titel: BRAINMODEL: standardized, IPSC-based medicine for immediate application in monogenic neurodevelopmental disorders
Projectleider: Dr. N. (Nael) Nadif Kasri (Radboud Universiteit)
Consortiumpartners: Radboud Universiteit, Vrije Universiteit Amsterdam, Amsterdam UMC, Erasmus MC, Radboudumc, Universiteit Twente
Projectnummer: 10250022110003

 

4) Van pluripotente stamcellen naar gentherapie voor erfelijke hartspierziekten

Prime editing
Voor erfelijke hartspierziekten zijn geen genezende behandelingen beschikbaar. Een potentiële behandeling is prime editing, de nieuwste vorm van gentherapie. Hiermee kan de ziekmakende fout in het DNA hersteld worden.

Therapie ontwikkelen
Het doel van dit project is om gentherapieën voor erfelijke hartspierziekten te ontwikkelen. Dit zullen we doen door prime editing toe te passen op hart cellen afkomstig van pluripotente stamcellen (iPSCs) van patiënten met specifieke genetische fouten. Anderzijds zullen we de ethische kwesties en maatschappelijke voorkeuren omtrent gentherapie in kaart brengen. Vervolgens zullen we deze resultaten integreren in het biomedische onderzoek om zo een maatschappelijk verantwoorde genezende behandeling te ontwikkelen voor erfelijke hartspierziekten.

Opzetten vervolgonderzoek
De PLN Stichting en het Nederlands Hartinstituut zullen vervolgonderzoek opzetten en met betrokken partijen praten, om een vervolg van de behaalde resultaten te garanderen.

Meer informatie
Titel: From pluripotent stem cells to prime editing gene therapy for inherited cardiomyopathies
Projectleider: Dr. E. (Eva) van Rooij (Hubrecht Instituut)
Consortiumpartners: Hubrecht Instituut, Nederlands Hart Instituut, UMC Utrecht, Stichting Genetische Hartspierziekte PLN, LUMC, Amsterdam UMC
Projectnummer: 10250022110004

 

Hoofdlijn 2: de vorming van alternatieven voor embryo’s

 

1) Gekweekte menselijke geslachtscellen voor het ontwikkelen van een niet-levensvatbaar menselijk embryomodel

Embryo ontwikkeling
Tijdens de eerste stappen van de ontwikkeling van een embryo kan veel misgaan en erfelijke aandoeningen kunnen al vroeg een rol spelen. Hier weten we nog weinig over, omdat het in Nederland verboden is om menselijke embryo’s tot stand te brengen voor wetenschappelijk onderzoek. Het is daarom van groot belang om betere menselijke embryomodellen te ontwikkelen.

Geslachtscellen vormen
Dit project heeft twee doelen. 1) Het ontwikkelen van methoden om mannelijke en vrouwelijke geslachtscellen te vormen uit iPSCs. De geslachtscellen hebben een ingebouwd genetisch defect, waardoor embryo’s die zouden kunnen ontstaan niet levensvatbaar zijn. 2) Het onderzoeken van de ethische, juridische en maatschappelijke aspecten van deze methode.

Toepassingsmogelijkheden
De modellen zijn zeer geschikt voor het bestuderen van oorzaken van onvruchtbaarheid door erfelijke factoren, omgevingsfactoren of leefstijl, en voor toxiciteitsonderzoek, waarvoor nu nog uitsluitend diermodellen zijn.

Meer informatie
Titel: HipGametes: In vitro generation of human induced pluripotent stem cell-derived gametes to model human embryogenesis
Projectleider: Prof. dr. S.M. (Susana) Chuva de Sousa Lopes (LUMC)
Consortiumpartners: LUMC, Erasmus MC, Universiteit Maastricht, Amsterdam UMC, Rathenau Instituut
Projectnummer: 10250022120001

 

2) GREAT: 3D gastruloïde modellen ter bestudering van de menselijke ontwikkeling  

Gastrulatie
Gastrulatie is de periode vroeg in de embryonale ontwikkeling, waarin de verschillende celtypen van het embryo worden gevormd. Wanneer dit proces fout gaat, ontstaan ontwikkelingsstoornissen die ernstige effecten kunnen hebben. Onderzoek naar gastrulatie is ingewikkeld, omdat dit proces plaatsvindt voordat men zich bewust is van de zwangerschap en daardoor niet onderzocht kan worden. Het is daarom cruciaal om nieuwe methoden te ontwikkelen om deze stap in de menselijke ontwikkeling te bestuderen.

Een nieuw modelsysteem
Het GREAT consortium heeft als doel een 3D menselijk gastruloïde modelsysteem te ontwikkelen uit pluripotente stamcellen. Met dit model zullen we de vroege ontwikkeling van hart-, spier- en bloedweefsel bestuderen. Tegelijkertijd zal GREAT de ethische en sociale kwesties van deze technologie onderzoeken.

Impact
In de toekomst kunnen deze modellen mogelijk worden gebruikt om nieuwe medicijnen te screenen of nieuwe behandelingen te testen.

Meer informatie
Titel: GREAT: 3D gastruloid cultures to model normal and pathogenic human development
Projectleider: Prof. dr. N. (Niels) Geijsen (LUMC)
Consortiumpartners: LUMC, UMC Utrecht, UMC Groningen, Erasmus MC, Hubrecht Instituut, NEMO Kennislink
Projectnummer: 10250022120002

 

3) Kunnen we leren hoe een menselijk embryo zich ontwikkelt en het succes van IVF vergroten?

Niet zwanger na IVF
De helft van de vrouwen wordt na een in-vitro fertilisatie (IVF) behandeling niet zwanger. Dit heeft te maken met een afwijkend aantal chromosomen. We gaan dit probleem onderzoeken met een model voor menselijke embryo’s, dat voldoet aan onze wettelijke, ethische en maatschappelijke standaarden.

Embryomodel ontwikkelen
Wij gaan een embryomodel ontwikkelen uit menselijke stamcellen. We gaan dit model gebruiken om implantatie zo goed mogelijk na te bootsen, zodat we kunnen ontrafelen hoe weefsels ontwikkelen. Daarna kijken we hoe cellen met een afwijkend aantal chromosomen de ontwikkeling beïnvloeden. De volgende stap is om te kijken of we hierop in kunnen grijpen om afwijkende cellen sneller uit te schakelen, of de gezonde cellen meer kans te geven.

Betere begripsvorming en IVF behandeling
Dit project zal een belangrijke bijdrage leveren aan zowel het begrip van de vroege embryonale ontwikkeling als de verbetering van de kansen op een positieve IVF zwangerschap.

Meer informatie
Titel: Beyond the blastocyst: modeling human embryology with stem cells
Projectleider: Dr. D. (Derk) ten Berge (Erasmus MC)
Consortiumpartners: Erasmus MC, Hubrecht Instituut, Radboud Universiteit, IMBA - Institute of molecular biotechnology
Projectnummer: 10250022120003

]]>
news-7417 Tue, 22 Jun 2021 14:39:45 +0200 Nieuwe subsidieronde voor PSIDER Doorbraakprojecten gestart https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/nieuwe-subsidieronde-voor-psider-doorbraakprojecten-gestart/ Deze subsidieronde is gericht op Doorbraakprojecten op het gebied van (de behandeling van) ernstige erfelijke aandoeningen en op de ontwikkeling van humane embryo-achtige structuren met behulp van pluripotente stamcellen volgens de doelstellingen van het onderzoeksprogramma PSIDER van ZonMw. De focus in deze ronde PSIDER Doorbraakprojecten ligt op het ontwikkelen van een innovatief idee dat eventueel een baanbrekende ontdekking kan opleveren. Uiteindelijk kan dit leiden tot nieuwe onderzoekslijnen en oplossingsrichtingen met potentieel grote klinische impact. Projecten in deze ronde worden ingediend en geleid door jonge onderzoekers in een vroeg stadium van hun wetenschappelijke carrière.

Onderwerpen waarop projecten aangevraagd kunnen worden zijn o.a. ernstige erfelijke ziekten, embryo-achtige structuren, geïnduceerde pluripotente stamcellen, embryonale stamcellen, organoïden en gameten. De deadline voor het indienen van een projectidee is 14 september 2021.

Klik hier voor meer informatie

 

]]>
news-7371 Thu, 10 Jun 2021 14:43:59 +0200 De volgende stap in kosteneffectieve en innovatieve therapieontwikkeling https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/de-volgende-stap-in-kosteneffectieve-en-innovatieve-therapieontwikkeling/ In de reactie van het kabinet aan de Tweede Kamer over het FAST-rapport geven de ministeries van VWS en EZK aan een start te willen maken met de oprichting van “Future Affordable Sustainable Therapies” (FAST). Een initiatief vanuit ZonMw dat is gericht op duurzame, efficiënte therapieontwikkeling van morgen. FAST is een initiatief dat overzicht gaat bieden op het gehele veld van therapieontwikkeling - van (academische) kennisontwikkeling tot en met de ontwikkeling van het eindproduct door bedrijven - waarin wegwijs wordt gemaakt wie op welke terreinen beschikt over kennis, infrastructuur en financieringsmogelijkheden. Publieke middelen kunnen zo gerichter en in betere samenhang met initiatieven uit het bedrijfsleven ingezet worden, waardoor innovatie én betaalbaarheid van therapieën hand in hand kunnen gaan met ondernemerschap. Nederland heeft de potentie om op dit gebied toonaangevend te zijn.

Met beleid investeren

Het is goed te realiseren dat de benodigde bedragen voor geneesmiddelenontwikkeling dermate hoog kunnen zijn, dat zelfs met cofinanciering een nationale publieke investering hoogstens impact kan hebben op een zeer klein deel van de geneesmiddelenmarkt. Daarom is het verstandig keuzes te maken en in te zetten waar de markt faalt bij “unmet medical needs” of waar Nederland voorop wil lopen als het gaat om betaalbaarheid en innovatie. Er is behoefte aan gefundeerde besluitvorming over investering, waar FAST in kan voorzien. Daarnaast moet er een optimaal klimaat worden gerealiseerd voor innovatief ondernemerschap vanuit academie en bedrijfsleven met een gezamenlijk doel: toegankelijke en betaalbare zorg. In de kamerbrief geeft het kabinet aan dat, gezien de demissionaire status, een besluit tot additionele investering aan een volgend kabinet wordt gelaten. Lees hier de kamerbrief.

Ecosysteem

FAST richt zich op het ontsluiten van wat we kunnen in Nederland op het gebied van therapieontwikkeling. We zorgen ervoor dat de route geplaveid is. We willen onderwijs en infrastructuur stimuleren. Op speerpunten kan FAST kansrijk onderzoek doorfinancieren met publieke middelen -ook na exploratief, vaak academisch onderzoek. Daarbij zal samenwerking met bedrijven belangrijk blijven om te zorgen dat de therapieën van morgen ook echt de patiënt bereiken. Zo kan Nederland internationaal als voorbeeld dienen op deze onderwerpen. Saco de Visser, kwartiermaker FAST: 'We gaan toe naar zeer complexe, integrale behandelstrategieën die vaak erg kostbaar zijn. Samen zoek je naar manieren om innovatie niet alleen effectief te laten zijn, maar ook betaalbaar te houden. We zien dat private investeerders soms onvoldoende bereid zijn om de ontwikkeling van een gewenst geneesmiddel geheel te financieren omdat de maatschappelijke opbrengst onvoldoende bij hen neerslaat, zoals bij antibiotica. Soms willen private investeerders graag investeren, maar dreigt het geneesmiddel veel te duur te worden door monopolie en marktmacht. Om echt het verschil in Nederland te kunnen maken is het noodzakelijk in ieder geval de publieke investeringen in therapieontwikkeling goed af te stemmen en keuzes te maken waar inzet wenselijk of zelfs noodzakelijk is om innovatie en betaalbaarheid optimaal samen te laten gaan. Denk daarbij bijvoorbeeld het aan bestrijden van infectieziekten of behandelingen voor zeldzame ziekten’.

Gefaseerde aanpak

De brief aan de Tweede Kamer beschrijft; “Aangezien het organiseren van meer samenhang een no regret is, er meerdere proposities naast elkaar lopen, is het verstandig nu te besluiten tot het opstarten van de FAST-organisatie waarin de verdere processen worden uitgewerkt met een beperkt budget. Dit betekent ook dat we geen tijd verloren laten gaan als er in de nieuwe kabinetsperiode inhoudelijk en financieel besluiten over het vervolgtraject worden genomen.” In de opstartfase wil de FAST-organisatie bezien hoe we de wegwijsfunctie gaan organiseren, knelpunten in de regelgeving verzamelen en beginnen met het uitwerken van processen hoe samen met partnerorganisaties zoals ZonMw, Health~Holland, Invest-NL en RVO de samenhang tussen de financiële stromen en daarmee financiering door de ontwikkelketen heen georganiseerd kan worden. FAST moet tenslotte zo worden ingericht dat als het volgende kabinet besluit tot additionele investeringen de FAST-organisatie kan meegroeien met die ambitie.

Leer meer over FAST

]]>
news-7276 Wed, 19 May 2021 15:44:00 +0200 Proefdiervrije innovaties versnellen en kansen verzilveren https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/proefdiervrije-innovaties-versnellen-en-kansen-verzilveren/ Vandaag ontving minister Carola Schouten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van Jeroen Geurts, voorzitter van ZonMw, een verkenning voor een Nederlands onderzoeksprogramma voor proefdiervrije innovaties. Jeroen Geurts benadrukte de conclusie uit de verkenning dat meer coördinatie en investeringen in onderzoek zullen helpen de transitie naar proefdiervrije innovatie te versnellen. De verkenning is een initiatief van ZonMw en het NCad. ZonMw en het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad) voerden de verkenning uit. Zij zijn beiden partners in het programma Transitie naar Proefdiervrije Innovatie (TPI). Dit TPI-programma wordt geregisseerd en gefaciliteerd door het ministerie van LNV.

Minister Schouten: ‘De afgelopen 2,5 jaar is door TPI de transitie naar proefdiervrije innovatie een flinke stap verder gebracht. Onderzoekers, financiers, beoordelaars, NGO’s, ondernemers én beleidsmakers met hetzelfde doel, weten elkaar al steeds beter te vinden. Tegelijkertijd begrijp ik dat de ambitie hoog is en dat we sneller vooruit willen. Het is daarom goed dat ZonMw en NCad nadenken over hoe we TPI verder kunnen vormgeven in de toekomst. Ook de komende jaren blijft ieders inzet nodig om uiteindelijk zoveel als verantwoord is, proefdiervrij te kunnen zijn, en deze verkenning helpt daarbij.’

Meer coördinatie en investeringen in de keten van proefdiervrije innovatie

De aanleiding voor de verkenning was de constatering van ZonMw en het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad) dat met het huidige tempo de transitie naar proefdiervrij onderzoek langzaam gaat. Ondanks dat er op veel plekken in Nederland gewerkt wordt aan organen-op-een chip en andere proefdiervrije modellen, is daadwerkelijk toepassing daarvan nog niet altijd mogelijk. Wil Nederland de ingezette transitie naar proefdiervrij onderzoek versnellen, dan zijn er extra coördinatie tussen en investeringen van alle betrokken partijen in de keten nodig: overheden, onderzoeksinstellingen en bedrijven.

Een cruciale rol voor de nieuwe generatie

ZonMw en NCad adviseren om extra in te zetten op innovatie, toepassing en onderwijs.
‘Om de transitie naar dierproefvrije wetenschap succesvol te maken, is een forse investering in de wetenschap nodig’ stelt Henk Smid (voorzitter NCad) als mede-initiatiefnemer. Dan versnelt de ontwikkeling van nieuwe proefdiervrije modellen. De implementatie van bestaande proefdiervrije methoden vraagt ook om extra aandacht. Een van de belangrijke fasen daarin is inzicht krijgen in hoe innovaties zonder proefdieren geïmplementeerd kunnen worden: hoe zijn ze te valideren of kwalificeren als werkzaam of veilig? Daarmee kunnen de kansen die er liggen sneller verzilverd worden. De nieuwe generaties onderzoekers spelen een cruciale rol in de versnelling van de transitie. Onderwijs in het gedachtengoed en de methoden van proefdiervrij onderzoek helpt hen om verantwoorde keuzes te maken voor hun onderzoeksopzet. Zij kunnen zo de kwaliteit en relevantie van hun onderzoek verhogen, én vertaling van hun resultaten naar de mens verbeteren.

Een toekomst met zo min mogelijk proefdieronderzoek?

De komende maanden zal ZonMw gebruiken om de adviezen uit de verkenning verder uit te werken tot een strategische agenda en een strategie voor financiering waarbij ZonMw streeft naar breed gedragen onderzoeks- en innovatieconsortia. Ook zullen ZonMw en NCad inzetten op een sterkere positionering en profilering van proefdiervrij onderzoek, om kennis sneller te delen en initiatieven beter met elkaar te verbinden.
Jeroen Geurts en Henk Smid hopen dat de aanbieding van de verkenning aan minister Carola Schouten voor een verdere versnelling van de ingezette transitie naar onderzoek zonder proefdieren. En ze hopen dat een nieuw kabinet overweegt daar ook haar bijdrage aan te leveren. ‘ZonMw ziet uit naar een toekomst waarin het werken met proefdieren is geminimaliseerd, zonder dat er onverantwoordelijke risico’s worden genomen ten aanzien van de kwaliteit van het onderzoek. ‘We hebben snel meer kennis nodig om goede alternatieven te creëren’ benadrukt Jeroen Geurts.

Meer informatie

  • Verkenning naar de wenselijkheid en haalbaarheid van een Nederlands onderzoeksconsortium ter bevordering van dierproefvrije innovaties.
  • Transitie Proefdiervrije Innovatie TPI, het programma voor de Transitie Proefdiervrije Innovatie, wil de transitie naar proefdiervrije innovatie versnellen. Het TPI programma wordt gedragen door partners uit de publieke en private sector en maatschappelijke organisaties.
  • Meer Kennis met Minder Dieren ZonMw stimuleert al 20 jaar innovaties die bijdragen aan het beantwoorden van wetenschappelijke vragen zonder dierproeven en zet in op het 3V-beleid (Vervangen, Verminderen en Verfijnen). We doen dit onder andere met het programma Meer Kennis met Minder Dieren.
  • Nationaal Comite advies dierproevenbeleid (NCad) Het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad) is ingesteld voor de bescherming van dieren die worden gebruikt voor wetenschappelijke doeleinden en voor onderwijs.

De verkenning is tot stand gekomen met de medewerking van deskundigen die werkzaam zijn bij: RIVM, VUmc / ACTA, Stichting Proefdiervrij, Leids Universitair Medisch Centrum, ministerie van Economische Zaken en Klimaat, ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij, Francis Crick Institute, TNO, KNAW, Biomedical Primate Research Centre (BPRC), Institute for human Organ and Disease Model Technologies (hDMT), de Nierstichting, Hoge School Utrecht, Health~Holland, Universiteit Maastricht, Radboud UMC, Erasmus MC en Universiteit Utrecht.

]]>
news-7230 Mon, 03 May 2021 15:18:16 +0200 Implementatie special van Kwaliteit in Zorg (KiZ) verschenen https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/implementatie-special-van-kwaliteit-in-zorg-kiz-verschenen/ De nieuwste special van Kwaliteit in Zorg (KiZ) staat in het teken van implementatie en biedt een vooruitblik op het European Implementation Event 2021. Effectieve interventies vinden vaak niet vanzelf hun weg naar de zorgpraktijk. We weten inmiddels dat actieve implementatie met kennis van zaken nodig is om praktijkverbetering tot stand te brengen of te versnellen. Implementatie zelf is een vakgebied geworden met een groeiende kennisbasis. En met steeds meer in implementatie gespecialiseerde professionals. 

Sneak preview

Vandaag is er een speciaal nummer van het blad Kwaliteit in Zorg (KiZ) verschenen dat geheel in het teken staat van implementatie. Het nummer is een sneak preview van het European Implementation Event op 27 en 28 mei 2021. De EIE2021 biedt een rijk en veelzijdig programma waarin implementatieonderzoek en praktijkervaringen uit meerdere landen, sectoren, omgeving en disciplines aan bod komen. Maar liefst drie keynote speakers waaronder Dr. Erik Gerritsen en professor Jet Bussemaker geven inzicht in de ontwikkelingen rondom implementatie.

Verder bevat het blad een artikel over het Nederlands Implementatie Collectief (NIC) en een artikel over jonge implementatieprofessionals (early career) en hun situatie en behoeften. Ook schrijft KiZ-lid Barbara van der Linden in haar blog over de sessies waar zij naar uit kijkt tijdens de EIE. Tenslotte is er ook een artikel opgenomen over het Zorg Evaluatie en Gepast Gebruik programma in Nederland. De organisatoren vertellen hoe dit belangrijk, op implementatie gerichte, programma is opgezet. Interessant voor iedereen die Implementatie een warm hart toedraagt.

Meer informatie, lezen en inschrijven

]]>
news-7195 Fri, 23 Apr 2021 10:45:00 +0200 Industrie en wetenschap gaan samen proefdiervrije innovaties ontwikkelen https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/industrie-en-wetenschap-gaan-samen-proefdiervrije-innovaties-ontwikkelen/ Twee Nederlandse onderzoeksgroepen gaan samen met de industrie proefdiervrije innovaties ontwikkelen via de ZonMw-subsidieoproep Create2Solve. De projecten richten zich de komende vijf jaar op een 3D-model van menselijke hersencellen en op een betere testmethode voor de toxische dosis van stoffen. De projecten dragen bij aan het beperken van proefdiergebruik in zowel de industrie als de wetenschap. De geselecteerde projecten: een betere testmethode voor de toxische dosis van stoffen


Een van de onder voorbehoud gehonoreerde projecten is van dr. Nynke (N.I.) Kramer (Universiteit Utrecht, Institute for Risk Assessment Sciences), in samenwerking met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de private partners Vivaltes en Toxys. Dit project richt zich op het ontwikkelen van een robuuste proefdiervrije testmethode om de toxische dosis van moeilijk oplosbare stoffen vast te stellen. ‘’Door het meer betrouwbaar maken van proefdiervrije testmethodes, zullen eindgebruikers hier ook meer vertrouwen in krijgen en dit toepassen als alternatief voor dierproeven’’ zegt Nynke Kramer.

Het project gaat een oplossing bieden voor Challenge 1, de probleemstelling die eerder is opgesteld door het consortium bestaande uit Shell, Sabic en LyondellBasell. De vraagstellingen zijn daarmee door de eindgebruikers zelf opgesteld. ‘’Hierdoor zijn de uitkomsten van het project ook echt iets waar de eindgebruikers wat aan hebben’’ zegt Nynke Kramer. ‘’Zo zouden we sneller kunnen komen tot een proefdiervrij tijdperk in de toxicologie’’. Ook zal het project het aantal dierproeven aanzienlijk beperken door niet alleen de focus op de wetenschap te leggen. James Wheeler, Senior Eco-Toxicologist bij Shell, zegt: ‘’Het samenbrengen van meerdere partijen schept een ideale situatie voor succes en implementatie van proefdiervrije innovaties in zowel de praktijk als op internationaal beleidsniveau.’’  

Een 3D-model van menselijke hersencellen


Het tweede onder voorbehoud gehonoreerde project is van dr. Femke (F.M.S.) de Vrij (Erasmus MC) in samenwerking met de private partner Core Life Analytics. Het richt zich op het ontwikkelen van een proefdiervrij 3D-model met menselijke hersencellen dat zal bijdragen aan medicijnontwikkeling en onderzoek. ‘’Zeker voor complexe hersenaandoeningen die moeilijk in proefdiermodellen te onderzoeken zijn, is het van groot belang om onderzoek te doen met menselijk materiaal’’ zegt Femke de Vrij.

Hiermee gaat dit project een oplossing bieden voor Challenge 2, de probleemstelling die is opgesteld door het consortium bestaande uit Charles River Laboratories en Danone Nutricia Research. De opzet van het project wordt gezien als hoopgevend voor medische toepassingen. Het combineren van de diepgaande academische kennis met de input van de toepassingsgerichte industrie, zal leiden tot modellen die gebruikt kunnen worden voor de succesvolle ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. Daarnaast opent de samenwerking met de industrie nieuwe deuren. ‘’Opschaling van experimenten en grootschalige data-analyse is nu mogelijk, waar een academische onderzoeksgroep doorgaans zelf geen capaciteit voor heeft’’ zegt Femke de Vrij.

Create2Solve


Met de subsidieoproep Create2Solve, onderdeel van het programma ‘Meer Kennis Met Minder Dieren’, organiseert ZonMw, samen met het bedrijfsleven, vraag gestuurd onderzoek naar proefdiervrije innovaties. Hiermee ondersteunt ZonMw de ontwikkeling van impactvolle, proefdiervrije innovaties die moeten leiden tot verkoopbare methoden, modellen en/of diensten. De financiering voor Create2Solve is afkomstig van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en de Stichting Proefdiervrij.

In juli 2019 eindigde fase 0 van Create2Solve. In deze fase werden twee vraagstukken, de zogeheten Challenges, van twee consortia van bedrijven geformuleerd tot een subsidieoproep. Kennisinstellingen konden in samenwerking met een private partner een projectvoorstel indienen voor de challenges. Drie ‘proof-of-concept’-projecten gingen door naar fase 1 in december 2019. In de huidige fase 2, zijn er twee van deze projecten, één per challenge, geselecteerd om hun voorstellen te ontwikkelen tot een proefdiervrije innovatie, samen met de betrokken private partijen. De projectgroepen ontvangen ieder één miljoen euro en krijgen maximaal vijf jaar de tijd om hun project uit te voeren.

Samenvattingen van de projecten

Project Challenge 1: Better in-vitro Dosing (BID): Framework and technology development for improving the quality of in vitro data - dr. Nynke (N.I.) Kramer (Universiteit Utrecht, Institute for Risk Assessment Sciences)

(Private) partners: Vivaltes, Toxys en RIVM
Challenge-houders: Shell, Sabic en LyondellBasell

Om dierproeven te verminderen, worden in vitro celsystemen ingezet om de toxische dosis van een test stof vast te stellen. Normaal wordt de nominale concentratie (de hoeveelheid toegevoegde stof gedeeld door het volume medium) gebruikt om concentratie-effect relaties vast te stellen. Dit leidt echter tot slechte voorspellingen van de toxische dosis in dier en mens van vluchtige, lipofiele en instabiele stoffen omdat maar een kleine fractie van deze stoffen bij de cellen komen. Om verdamping, afbraak en binding aan plastic en plasma eiwitten in vitro van deze stoffen onder controle te houden, willen we in dit project gebruik maken van gesloten glazen potjes en welplaten die gedoseerd worden middels een polymeer (genaamd ‘partition-controlled dosing’). We hebben een beslisboom ontwikkeld die aanduidt onder welke omstandigheden het verstandig is om deze technieken te gebruiken.

Project Challenge 2: 3D MICro-brains: An animal-free human 3D cortical network platform for screening myelination and inflammation phenotypes. 3D Myelination & Inflammation Cortical network platform (3D MICro-brains) - dr. Femke (F.M.S.) de Vrij (Erasmus MC)

Private partner: Core Life Analytics
Challenge-houders: Charles River Laboratories en Danone Nutricia Research

Recente ontwikkelingen in geïnduceerde pluripotente stamcel (iPSC) technologie maken het mogelijk om celtype-specifieke humane celkweekmodellen te implementeren voor onderzoek en medicijnontwikkeling. In dit project ontwikkelen onderzoekers een 3D-model met menselijke hersencellen die de complexe structuur van de hersenen in vroege ontwikkeling nabootsen. Deze micro-hersenen (3D MICro-brains) brengen het modeleren van de frontale cortex terug tot de essentie in een formaat van letterlijk een miljoenste van het normale hersenvolume. Het platform bevat alle relevante hersenceltypen: functionele neuronen en glia in gelaagde radiale structuren, inclusief astrocyten, myeline-producerende oligodendrocyten en microglia die een cruciale rol spelen bij ontstekingsprocessen in de hersenen. Bovendien is dit model volledig diervrij en draagt zo bij aan de transitie naar proefdiervrij onderzoek. Door de reproduceerbaarheid en schaal van dit platform leent het zich bij uitstek voor geautomatiseerde toepassingen in medicijnontwikkeling en onderzoek, die verder zullen worden uitgewerkt met een bedrijf dat geautomatiseerde hoge-resolutie beeldverwerking toevoegt aan dit project.

Meer informatie:

]]>
news-7146 Mon, 19 Apr 2021 12:00:00 +0200 Parel voor data-goudmijn https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/parel-voor-data-goudmijn/ Welke patiënten met hart- en vaatziekten lopen (opnieuw) risico op een hartinfarct, hartfalen of een beroerte? Wat is de optimale individuele behandeling? Cardioloog prof. dr. Folkert Asselbergs (UMCU) ontving op 15 april de ZonMw Parel voor een dataverzameling die bijdraagt aan het beantwoorden van deze vragen en voor het ontwikkelen van een zelfmanagementplatform. In de afgelopen decennia is veel winst geboekt in de behandeling van hartinfarcten en beroertes. Er komen steeds meer mensen die zo’n ernstige gebeurtenis overleefd hebben. Sommigen krijgen hartfalen of andere problemen, terwijl anderen nog jaren in redelijke gezondheid leven. Om meer zicht te krijgen op de risicofactoren voor toekomstige gezondheidsproblemen, zijn gegevens nodig van zeer veel verschillende mensen met uiteenlopende achtergronden. Asselbergs kreeg in 2011 subsidie uit het ZonMw programma Klinische Fellows om zo’n dataverzameling op te zetten.

Bruggenbouwer

De commissie die de Parel toekent, noemt Asselbergs een ‘bruggenbouwer’ die heeft bijgedragen aan een unieke internationale samenwerking. Inmiddels zijn genetische en klinische gegevens van zo’n 260.000 mensen uit 64 ziekenhuizen gestandaardiseerd opgeslagen en toegankelijk voor onderzoek. Het internationale samenwerkingsverband werkt met zogeheten gefedereerde data-analyses, die de gegevens in het oorspronkelijke ziekenhuis laten. Het analyseprogramma gaat als het ware langs bij alle lokale dataverzamelingen en rapporteert alleen de conclusies. De privacy van patiënten is daardoor gegarandeerd en internationale samenwerking wordt ook juridisch vergemakkelijkt. Er gaan immers geen patiëntgegevens het ziekenhuis uit.

Eerste resultaten

Gebleken is dat niet alle genetische risicofactoren voor het ontstaan van hart- en vaatziekten ook bijdragen aan een verhoogd risico op hernieuwde problemen. Er komt meer zicht op individuele verschillen in de reactie op geneesmiddelen en andere behandelingen, waardoor de behandeling steeds verder geïndividualiseerd kan worden.

Meer informatie

]]>
news-7158 Mon, 19 Apr 2021 08:43:00 +0200 Coronaonderzoek: een jaar wetenschappelijke topsport in feiten en cijfers https://covid19.zonmw.nl Vandaag lanceert ZonMw een themawebsite over haar werk in de coronacrisis. Bestuursvoorzitter Jeroen Geurts en directeur Véronique Timmerhuis vertellen over een jaar wetenschappelijke topsport. De website bevat ook feiten en cijfers en drie cases van projectleiders van ons COVID-19 programma. news-7116 Tue, 06 Apr 2021 15:11:20 +0200 Samen alzheimer stoppen vóór het start https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/samen-alzheimer-stoppen-voor-het-start/ Deze week is het startschot gegeven voor het landelijk project ABOARD (A personalized medicine approach for Alzheimer’s disease), een samenwerking van meer dan dertig partners om de ziekte van Alzheimer te stoppen. ABOARD is daarmee het eerste onderzoeksproject dat van start gaat als onderdeel van de Nationale Dementiestrategie 2021-2030 van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het geeft tevens invulling aan de Kennis- en Innovatieagenda 2020-2023 van Health~Holland, waarbij publieke en private partners in Missie IV werken aan het verbeteren van de kwaliteit van leven voor mensen met dementie. Het doel van ABOARD is om voorbereidingen te treffen voor een toekomst waarin we de ziekte van Alzheimer stoppen vóór het start. Onder andere door: mogelijk maken van verbeterde diagnostiek, ontwikkelen van risicoprofielen op maat en focus op preventie door het vergroten van het bewustzijn rondom dementie en hersengezondheid.

In Nederland hebben bijna 300.000 mensen dementie en jaarlijks komen daar ongeveer 20.000 mensen bij. Het is de meest voorkomende doodsoorzaak in Nederland en daarmee een van de grootste uitdagingen van deze eeuw. Dementie wordt voor een groot deel veroorzaakt door de ziekte van Alzheimer. Een ziekte waar helaas nog geen medicijn voor is. Om de stijging van het aantal mensen met dementie te verkleinen richt ABOARD zich op de fase vóór dementie.

Preventie is de sleutel

Wiesje van der Flier, projectleider van ABOARD en wetenschappelijk directeur van Alzheimercentrum Amsterdam: “Onderzoek heeft aangetoond dat alzheimer zich ontwikkelt gedurende een periode van twintig tot dertig jaar. En daar ligt de sleutel. Ingrijpen voordat de ziekte zich openbaart. We moeten mensen bereiken die het risico lopen om de ziekte te krijgen. En die mensen zijn we eigenlijk allemaal. Daarom willen we het bewustzijn rondom alzheimer bij een groot publiek vergroten. Ook zetten we de benodigde stappen naar een toekomst waarin behandeling op maat mogelijk is. Kennis delen over hoe je je hersengezondheid kunt versterken en mensen met alzheimer kunt ondersteunen is ook een onderdeel van dit project. Er is nog veel nodig om Nederland klaar te stomen voor een toekomst met behandeling op maat.”

Ziekteverloop voorspellen

Onderzoekers van ABOARD gaan testen ontwikkelen om de diagnose alzheimer snel en nauwkeurig te stellen. Deze testen moeten de eerste hersenveranderingen kunnen herkennen, maar ook verschillen tussen patiënten zichtbaar maken. Zo kunnen individuele alzheimerrisicoprofielen worden ontwikkeld om het persoonlijk verloop van de ziekte te voorspellen.

Behandeling op maat

Behandelaars krijgen na het stellen van de diagnose alzheimer vaak de vraag: ‘Wat kan ik zelf doen om het ziekteproces vertragen?’ Van der Flier: “Preventie door het aanpassen van leefstijl kan nut hebben, maar leefstijlinterventies worden op dit moment nog niet aangeboden in de geheugenpoli’s. Tegelijkertijd wordt er keihard gewerkt aan medicijnen. Maar is het Nederlandse zorgsysteem hier al klaar voor? Een belangrijk aandachtspunt is dat er een gepersonaliseerde aanpak komt en dat we de patiënt betrekken bij alle aspecten van zijn/haar ziekte en de behandeling daarvan. Omdat geen mens hetzelfde is.”

Samen alzheimer stoppen voor het start

In het ABOARD-project bundelen meer dan dertig partners hun krachten, waaronder de vijf Nederlandse alzheimercentra en Alzheimer Nederland. Zowel publieke als private partijen uit de gehele kennisketen werken samen: van universiteiten tot zorg- en kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en bedrijven.

Eerste onderzoeksproject Nationale Dementiestrategie

ABOARD is een mooi voorbeeld van hoe zowel publieke als private partijen uit de gehele kennisketen samenwerken. Zoals benoemd in de Nationale Dementiestrategie gaat ZonMw van 2021 tot 2030 een dementieonderzoeksprogramma uitvoeren. Dit programma gaat meer focus en synergie binnen het dementieonderzoek realiseren door baanbrekend onderzoek te financieren van topcentra en door consortia te financieren waarin diverse discipline samenwerken.

Meer weten?

  • Een overzicht van alle partners en meer informatie over ABOARD is te vinden op www.aboard-project.nl
  • Ook is er een ABOARD animatie gemaakt.
  • ABOARD is het eerste onderzoeksproject dat van start gaat als onderdeel van de Nationale Dementiestrategie 2021-2030 van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het geeft invulling aan een belangrijk deel van Missie IV: In 2030 is de kwaliteit van leven van mensen met dementie met 25% toegenomen. Missie IV is een van de vijf missies opgesteld voor het maatschappelijk thema gezondheid en zorg en staat beschreven in de Kennis- en Innovatieagenda 2020-2023 van Health~Holland.

 

]]>
news-7113 Tue, 06 Apr 2021 13:13:11 +0200 'Publiek-private samenwerking is essentieel voor medicijnontwikkeling' https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/publiek-private-samenwerking-is-essentieel-voor-medicijnontwikkeling/ Hoe ontwikkel je een medicijn? Twee excellente wetenschappers vertelden over hun successen en uitdagingen van geneesmiddelenontwikkeling tijdens het webinar op dinsdag 30 maart. Webinar gastheer emeritus hoogleraar Bert Leufkens: ‘Met het enthousiasme van deze onderzoekers krijg ik een positief gevoel over de toekomst’.  

Webinar Geneesmiddelen gemist? Kijk hier  terug.

Zeldzame ziekte
Schildklier specialist Edward Visser ontwikkelde het nieuwe medicijn Triac voor mensen met een zeldzame schildklieraandoening. Het medicijn verlaagt het schildklierhormoonniveau, vertraagt het hartritme en verhoogt het lichaamsgewicht van de ernstig zieke kinderen. De enorme investering gedurende 44 jaar heeft uiteindelijk zijn vruchten afgeworpen. Het medicijn is namelijk al beschikbaar voor patiënten.

Alzheimer
Ook neurobioloog Jos Prickaerts is bezig met een veelbelovend traject. Hij heeft een nieuw doel gevonden voor het medicijn Roflumilast, ook wel drug repurposing genoemd. Het medicijn blijkt, naast het verhelpen van longklachten, ook het geheugen van mensen met Alzheimer te verbeteren. Onlangs is de fase II studie gestart waarbij het medicijn wordt getest op mensen die naar verwachting binnen 5 jaar Alzheimer krijgen. De onderzoekers gaan het geheugen, de kwaliteit van leven en Alzheimer-eiwitten meten en hopen op een belangrijke stap richting goedkeuring van het medicijn.

Publiek-private samenwerking
Beide sprekers benoemden het belang van publiek-private samenwerking voor de ontwikkeling van geneesmiddelen. Ondanks de risico’s voor de academische vrijheid, zijn private partijen onmisbaar, aldus Edward Visser en Jos Prickaerts.

Webinarreeks
Al meer dan 15 jaar stimuleert ZonMw via verschillende subsidieprogramma’s translationeel onderzoek. Rondom de evaluatie van deze programma’s organiseren we een serie webinars over ontwikkelingen in translationeel onderzoek, zoals ATMP’s, vaccins, genomics, leefstijlgeneeskunde en medische technologie. Kijk de webinars terug via onderstaande links.

Webinar Geneesmiddelen (30 maart)
Webinar Medische Technologie (1 februari)
Webinar Placebo of no-cebo (8 december)
Webinar Genomics (23 november)
Webinar ATMP's (26 oktober)

]]>
news-7111 Tue, 06 Apr 2021 09:26:15 +0200 Nieuwe opdracht voor aanpak antimicrobiële resistentie https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/nieuwe-opdracht-voor-aanpak-antimicrobiele-resistentie/ Het ministerie van VWS heeft ons opdracht gegeven voor het formuleren van een vervolg op het programma Antibioticaresistentie voor de periode 2022-2025. De komende tijd zullen wij belangrijke stakeholders consulteren over:

  • de toepassing van de opgedane kennis tot nu toe
  • onderzoeksvragen uit de praktijk van onder andere de curatieve en de langdurige zorg

Het programma zal ook open staan voor onderzoeken naar resistentie tegen antimicrobiële middelen en heeft dus een bredere scope dan het huidige programma Antibiotica Resistentie. VWS zal een budget van 9,6 miljoen euro beschikbaar stellen voor zowel een nationale als internationale aanpak.

Internationaal

Ook de Nederlandse bijdrage aan het Joint Programming Initiative on Antimicrobial Resistance (JPIAMR) en/of aan het One Health AMR Partnership onder Horizon Europe zal voortgezet worden in het nieuwe programma. Een snelle, internationale en multidisciplinaire aanpak van antimicrobiële resistentie draagt bij aan een optimale gezondheid van mens, dier en milieu (OneHealth).

Antimicrobiële resistentie

Het tegengaan van antimicrobiële resistentie en de ontwikkeling van nieuwe middelen en methoden om resistentie te voorkomen, is wereldwijd van groot belang. Onze programma's Priority Medicines Antimicrobiële Resistentie (AMR) en Antibioticaresistentie (ABR) hebben als doel een bijdrage te leveren aan het beheersen en oplossen van de problematiek van antimicrobiële resistentie. Vanuit verschillende aandachtsgebieden is hieraan gewerkt. Binnen beide programma's en onze bijdrage aan JPIAMR zijn in totaal 93 projecten gehonoreerd.

Micro-organismen (zoals bacteriën, schimmels, virussen en parasieten) veranderen en worden resistent als zij worden blootgesteld aan medicijnen. Het risico bestaat dat mensen overlijden aan een onschuldige infectieziekte als een blaasontsteking omdat de bacterie niet gevoelig is voor antibiotica. Wij financieren onderzoek, verspreiden de kennis die onderzoek oplevert en stimuleren de toepassing van die kennis.

Succesvolle aanpak

Een mooi voorbeeld van een succesvolle aanpak is het project RAPDIF, gefinancierd door onder andere het programma AMR. Onderzoekers uit Nederland en Burkina Faso ontwikkelden een nieuwe malariatest. Zij zochten uit welke bacteriën, naast de malariaparasiet, koorts uitlokken. Het RAPDIF-onderzoek werd uitgevoerd bij jonge kinderen in Burkina Faso die koorts hebben.

Onderzoekscoördinator dr. Henk Schallig en zijn internationale team ontdekten dat deze kinderen vaak antibiotica én malariamedicijnen krijgen, ook als niet duidelijk is wat de achterliggende oorzaak van de koorts is. ‘Uit ons onderzoek blijkt dat in 50 tot 90% van de gevallen antibiotica-behandeling niet helpt bij die kinderen'. Dankzij hun nieuwe malariasneltest krijgen zieke kinderen met koorts in Afrika de juiste diagnose en de juiste medicatie. Hierdoor helpen we antimicrobiële resistentie een halt toe te roepen. Henk Schallig ontving daarvoor een ZonMw Parel.

Meer informatie

]]>
news-7071 Tue, 23 Mar 2021 16:00:00 +0100 Minister Van Ark neemt aanbevelingen uit onderzoeksagenda ME/CVS over en geeft opdracht voor onderzoeksprogramma https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/minister-van-ark-neemt-aanbevelingen-uit-onderzoeksagenda-mecvs-over-en-geeft-opdracht-voor-onderzo/ De minister van Medische Zorg en Sport, Tamara van Ark, wil ZonMw een opdracht geven voor het uitvoeren van een onderzoeksprogramma over ME/CVS. Dat staat in de Kamerbrief die Van Ark op 23 maart heeft verstuurd. Voor het programma is € 28,5 miljoen euro beschikbaar. De beoogde looptijd van het programma is 10 jaar. View this page in English

Hiermee neemt de minister de belangrijkste adviezen uit de onderzoeksagenda ME/CVS over. Deze agenda werd op 23 december 2020 bij de minister van Medische Zorg en Sport (VWS) aangeboden. De onderzoeksagenda is opgesteld door een stuurgroep bestaande uit vertegenwoordigers van patiëntenorganisaties, behandelaren en wetenschappers. ZonMw faciliteerde de stuurgroep en gebruikte haar kennis, ervaring en netwerk om het proces in goede banen te leiden.

Terugblik

Vertegenwoordigers van patiëntenorganisaties speelden een belangrijke rol in de totstandkoming van de onderzoeksagenda. In een interviewreeks vertellen de 4 patiëntenvertegenwoordigers hoe zij het proces hebben ervaren. Ook stuurgroepvoorzitter Jan van Wijngaarden blikt terug op het traject.

]]>
news-7058 Thu, 18 Mar 2021 11:49:50 +0100 Saco de Visser (FAST) bij Health Valley 2021 https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/saco-de-visser-fast-bij-health-valley-2021/ Tijdens Health Valley 2021 nam Saco de Visser (Kwartiermaker FAST) deel aan een expertdiscussie over kostbare personalised medicine. Vragen als: Hoe gaan innovatie en betaalbare medicijnen samen? En hoe moet deze innovatie worden gefinancierd?, werden besproken. Expertpanel
Het panel bestond uit een interessante mix van sprekers uit industrie en overheid, onder leiding van Alain van Gool, Professor Personalized Healthcare en head Translational Metabolic Laboratory van het Radboud UMC. Saco schetste met een aansprekend, persoonlijk voorbeeld de noodzaak van personalised medicine, de betaalbaarheid daarvan en de rollen van de stakeholders. Bekijk hier het fragment.

Betaalbare innovatie
De tijd is rijp voor een gezamenlijke aanpak en investering. Immers, de inzet van publieke middelen biedt mogelijkheden om de cost of capital bij therapieontwikkeling te matigen of de cost of failure in sommige gevallen op zich te nemen. Bovendien kunnen voorwaarden worden ingebouwd om geneesmiddelen en behandelingen van de toekomst optimaal beschikbaar en betaalbaar te houden voor patiënten.

FAST
De ontwikkeling van nieuwe therapieën is kostbaar en kennis­intensief. Om de kans op slagen van innovatie te optimaliseren, is het noodzakelijk om over het gehele ontwikkelingsproces bij te dragen aan samenhang en wisselwerkingen tussen de verschillende fasen in ontwikkeling (fundamenteel onderzoek, translationeel onderzoek, bedrijfsmatige ontwikkeling, klinische toetsing, evaluatie na markttoelating). FAST, Future Affordable Sustainable Therapies, schept overzicht en richt zich op het doorfinancieren van daadwerkelijke innovaties, binnen de speerpunten personalised medicine, regeneratieve therapieën en zeldzame ziekten, in nauwe samenspraak met de samenwerkingspartners.

FAST is erop gericht om de juiste balans te houden tussen innovatief ondernemerschap en toegankelijke, betaalbare zorg.

Over Health Valley 2021
De uitdagingen in de zorg zijn groter dan ooit. Er is meer dan voorheen behoefte aan innovaties en samenwerking in Health & Life Sciences. Om nog beter met problemen om te kunnen gaan en onze zorg en gezondheid te verbeteren. Op het gebied van eHealth, Robotics, Personalized Medicine & Pharma, Preventie en nog veel meer. Deze uitdagingen vormde de rode draad in het programma van 2021 rond een CO-FIT Future. Health Valley is een tweejaarlijks event voor professionals in de Life Sciences en Health sector.

 

]]>
news-7041 Wed, 17 Mar 2021 08:58:00 +0100 Derde evaluatie Embryowet https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/derde-evaluatie-embryowet/ De Embryowet - die een evenwicht beoogt tussen bescherming van beginnend menselijk leven enerzijds en het belang van medisch wetenschappelijk onderzoek anderzijds- is voor de derde keer geëvalueerd. Met als centrale vraag: ‘Bereikt de wet haar doel en is zij voldoende toekomstbestendig?’ Hoofdconclusie van het onderzoek is dat de Embryowet naar behoren functioneert, maar tegelijkertijd steeds verder uit de pas loopt met de medisch-wetenschappelijke ontwikkelingen. De evaluatie werd uitgevoerd door onderzoekers van het Amsterdam UMC, de Universiteit Maastricht en het Leids Universitair Medisch Centrum, en stond onder leiding van Corrette Ploem en Wybo Dondorp.

Definiëring embryo

De huidige definitie voor embryo’s is destijds gekozen om ook anders dan door bevruchting ontstane embryo’s onder de wet te kunnen brengen. De onderzoekers geven aan dat de definitie juist in dat opzicht tekort schiet. Op het nieuwe terrein van uit stamcellen gekweekte ‘embryo-achtige structuren’ is ze namelijk niet in staat aan te geven wat wel en niet als embryo moet worden beschouwd. Ook impliceert de definitie dat niet-levensvatbare embryo’s (en dito foetussen) voor de wet niet bestaan. Aanbevolen wordt om te komen tot een nieuwe definitie om te zorgen dat vormen van menselijk leven die wettelijke bescherming verdienen die ook krijgen. En om te voorkomen dat aan belangrijk wetenschappelijk onderzoek beperkingen worden opgelegd die niet goed te verantwoorden zijn.

Embryo’s voor onderzoek

Ook stellen de onderzoekers dat het in de Embryowet beoogde evenwicht gediend is met opheffing van het als tijdelijk bedoelde verbod op het doen ontstaan van embryo’s voor onderzoek. Het verbod staat haaks op het streven naar verantwoorde toepassing van nieuwe en al bestaande voortplantingstechnieken. De onderzoekers geven daarbij aan dat niet goed vol te houden valt dat onderzoek met speciaal tot stand gebrachte embryo’s in moreel opzicht van een andere orde is dan onderzoek met na IVF gedoneerde ‘restembryo’s’.

Onderzoek met foetussen

Een afzonderlijk thema van de evaluatie was onderzoek met foetussen. Er zijn op dit punt geen grote knelpunten gevonden. Wel geven de onderzoekers  enkele aanbevelingen. Waaronder de aanbeveling om bij onderzoek met zwangere vrouwen en foetussen eventuele gezondheidsgevolgen bij het toekomstige kind niet van verzekerbaarheid uit te sluiten.

Toekomstbestendigheid

Met de bepleite aanpassingen kan de Embryowet vooralsnog voldoende worden geactualiseerd. Op langere termijn lijkt het echter onvermijdelijk dat de wet grondiger op de schop moet worden genomen. De wet zal, gelet op het tempo van de medisch-wetenschappelijke ontwikkelingen, ‘flexibeler’ en minder ‘technologie-afhankelijk’ moeten worden gemaakt. Dit kan door deze wet het karakter te geven van een ‘kaderwet’ en door het systeem van toezicht en toetsing in de wet te versterken.

Meer weten?

Deze evaluatie is onderdeel van het ZonMw-programma Evaluatie Regelgeving.

]]>
news-7020 Tue, 09 Mar 2021 10:22:23 +0100 Veilig uit eten door online tool https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/veilig-uit-eten-door-online-tool/ Wetenschappers van Wageningen University & Research, de TU Delft en het Erasmus MC hebben een online tool ontwikkeld om vast te stellen hoe binnenruimtes coronaproof ingericht en gebruikt kunnen worden. Met de SamenSlimOpen-tool kunnen restauranthouders de risico’s op verspreiding van het coronavirus in hun restaurant beperken. Hoe starten we de samenleving straks weer verantwoord op na de lockdown? Dat is de grote vraag waar het kabinet en verschillende sectoren voor staan. ‘Tot nu toe was het beleid vooral een one size fits all aanpak, terwijl er ook tailormade oplossingen mogelijk zijn’, zegt projectleider Quirine ten Bosch, als infectieziektenmodelleur verbonden aan Wageningen University & Research. ‘De SamenSlimOpen-tool helpt om uit te vinden met welke combinatie van oplossingen en maatregelen de kans op verspreiding van het coronavirus in een specifieke binnenruimte zo laag mogelijk is.’

Testen

Deze maand gaan de onderzoekers de SamenSlimOpen-tool virtueel testen met restauranthouders die zich daarvoor hebben aangemeld. Restauranthouders die de SamenSlimOpen tool online willen testen, kunnen zich aanmelden voor de pilot via: www.samenslimopen.nl/demo-deelname/. Allerlei factoren zoals het aantal vierkante meters, de ventilatie, het aantal gasten en hoe lang die blijven zitten en het aantal shifts zijn meegenomen in de tool. ‘Dit zijn de factoren die we kunnen aanpassen om het uiteindelijke doel te realiseren: de risico’s op verspreiding van het coronavirus in binnenruimtes zo ver naar beneden te brengen dat mensen er verantwoord kunnen verblijven’, zegt Ten Bosch.

Kennis gecombineerd

Wageningen University & Research, Erasmus MC en TU Delft werken samen met partners aan initiatieven om beter voorbereid te zijn op toekomstige pandemieën. Dit project wordt gefinancierd door ZonMw en maakt onderdeel uit van het COVID-19 onderzoeksprogramma.

In de SamenSlimOpen-tool wordt virologische- en epidemiologische kennis gecombineerd met data uit crowd modelling onderzoek. Als alles volgens de planning verloopt, komt de tool in april online beschikbaar voor alle restauranteigenaars. Zodra de restaurants weer open mogen, kunnen restauranthouders dan met behulp van de tool zelf gericht maatregelen nemen die in hun specifieke situatie de kans op verspreiding van het virus zo klein mogelijk maakt. In de volgende fase wordt de tool doorontwikkeld voor andere binnenruimtes, zoals winkels en klaslokalen. ‘Met aanpassingen kan de tool in de toekomst ook gebruikt worden bij andere infectieziekten’, aldus Ten Bosch.

Meer informatie

]]>
news-6951 Mon, 08 Mar 2021 08:00:00 +0100 Professionalising data stewardship with competences, training and education https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/professionalising-data-stewardship-with-competences-training-and-education/ As part of the National Programme Open Science (NPOS), the 'Professionalising data stewardship in the Netherlands' report was recently published. This report provides arguments for urgent decisions and activities to ensure adequate data steward capacity in the Netherlands, in order to realise the ambitions for Open Science. How are Open Science and FAIR data connected?

The Dutch National Programme Open Science (NPOS) has defined 3 key areas:

  • Open Access: making all research output (articles etc.) accessible for everyone without costs
  • FAIR data: making all research data FAIR: Findable, Accessible, Interoperable and Reusable
  • citizen science: promoting the involvement of citizens in science programmes

Within the key area of ‘FAIR data’ the current report focuses on the people who can help to turn FAIR data into reality - namely data stewards.

What is a data steward?

Data stewardship is a catch-all term for numerous support functions, roles and activities with respect to creating, maintaining and using research data. The core responsibilities and tasks vary from policy advising and consultancy, to operational, and technical, ICT-related tasks. Unfortunately, a data steward is not yet uniformly defined as most descriptions originate from the fast evolving landscape of Open Science, research data management and FAIR data, and thus share its newness and fuzziness.

In this report data stewardship is defined as 'the responsible planning and executing of all actions on digital data before, during and after a research project, with the aim of optimising the usability, reusability and reproducibility of the resulting data' (definition put forward by DTL).

Why do we need more data stewards?

In the past years it has become clear that there is a large need for and shortage of individuals with data stewardship expertise. Furthermore, a lack of formal education and training, a lack of awareness and recognition amongst researchers and the absence of a coordinated approach all hamper the professionalisation and expansion of this profession.

How many data stewards do we need where in the organisation and with what competences?

Each research-performing institute should ask these questions. This report helps to build the foundation to answer them. It provides an overview of the current situation of data stewardship in the Netherlands. It gives specific recommendations to multiple stakeholders, so that they can move forward with advancing FAIR data stewardship in their organisation. Furthermore, it draws attention to the urgent need for nationally coordinated implementation.

What next steps can organisations take?

In the report it is recommended that:

  • the defined data stewardship and research software engineer competences will be consolidated and implemented
  • the corresponding job profiles should be formalised via national job classification systems
  • tailored training programmes matching the required competences should be defined, developed and delivered
  • a data steward skills tool should be built, which then serves as a single point of reference for up-to-date information on competences, job profiles, and training opportunities, and allows for (self-)assessment and identification of career development options

The recommendations in the report are specifically tailored to the following stakeholders in the Netherlands:

  • local research organisations, such as universities, university medical centres, universities of applied sciences, and their board members, deans and HR managers
  • umbrella organisations, such as VSNU, NFU and VH and similar representative organisations
  • research-funding organisations, such as ZonMw and NWO
  • representatives of the researcher communities, such as PNN, the networking organisation for PhD candidates, and the local Open Science communities
  • service-providing, networking and training organisations, such as DTL, SURF, LCRDM, Health-RI, and RDNL

Over 30 representatives from numerous organisations participated and endorse the report

The NPOS-F project team consisted of over 30 representatives of multiple Dutch universities, university medical centres, universities of applied sciences and service providers. In addition, major stakeholders speaking for diverse organisations such as VSNU, VH, NFU, PNN, SURF and ZonMw were involved in this project. Thanks to active involvement of these partners and the practical applicability of the recommendations, the team is convinced that the necessary decisions and activities to ensure adequate data steward capacity in the Netherlands will be implemented in the near future.

NPOS, ZonMw, Open Science and FAIR data

This end report of the NPOS-F project team ‘Professionalising data stewardship’ is part of the NPOS FAIR data programme line. Authors of the report are representatives of DTL (Dutch Techcentre for Lifesciences), DANS (Data Archiving and Networked Services), Maastricht University, GO FAIR Foundation, ZonMw and LCRDM (National Coordination Point Research Data Management).

ZonMw aims at improving the scientific and social impact of research output, including research data. To gain impact from research data, one must be able to reuse them for verification of research findings, or for future research. To this end, ZonMw requires researchers to perform research data management and stewardship (RDM), and to share their data to contribute to future, innovative research. ZonMw’s procedures for RDM aim at creating data that are findable, accessible, interoperable and reusable (FAIR), and high quality research projects.

More information

 

 

 

 

 

]]>
news-6956 Wed, 24 Feb 2021 13:20:49 +0100 Vijf mensen met een zeldzame aandoening vertellen hun verhaal https://vsop.nl/wat-doen-wij/zeldzameziektendag/zeldzameziektendag-2021/?fbclid=IwAR3FNe6iV16CHIcMgOcHHWcBstB5v1gvB-uOIZkg69nlq5f7ryovNLOrcKk Op 28 februari is het Zeldzame Ziektendag. De VSOP - de patiëntenkoepel voor zeldzame en genetische aandoeningen - vroeg vijf mensen die te maken hebben met een zeldzame aandoening om hun verhaal te vertellen. Over hoe hun leven eruit ziet, waar zij zich hard voor maken en hoe zij de toekomst tegemoet zien. Kijk en luister mee naar hun krachtige verhalen. news-6945 Fri, 19 Feb 2021 23:12:30 +0100 Interview Sonja van Weely: ‘Bij zeldzame ziekten heb je elkaar nodig’ https://publicaties.zonmw.nl/bij-zeldzame-ziekten-heb-je-elkaar-nodig/ In Nederland leven maar liefst 1 miljoen mensen met een zeldzame ziekte. Voor maar 5% van hen is een therapie beschikbaar. Dat is veel te weinig vindt Sonja van Weely, senior programmamanager bij ZonMw. Daarom focust ze zich al jaren op onderzoek naar zeldzame ziekten. Haar doel? Meer therapieën voor mensen met een zeldzame ziekte. news-6886 Mon, 08 Feb 2021 10:39:55 +0100 Hoe helpt technologie mensen met kanker, artrose en epilepsie? https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/hoe-helpt-technologie-mensen-met-kanker-artrose-en-epilepsie/ Tijdens het webinar op maandag 1 februari werd er teruggeblikt op 15 jaar medische technologie. Welke resultaten zijn er geboekt? En waar lopen onderzoekers nu tegenaan? Arts-onderzoeker dr. Martijn de Bruin, professor dr. Floris Lafeber en neuroloog dr. Roland Thijs vertelden over de nieuwste technologische ontwikkelingen om mensen met een niertumor, knieartrose en epilepsie te helpen.  

Voorzitter Evert van Leeuwen startte het webinar met een aantal maatschappelijke en ethische vragen. Hoe verandert technologie onze manier van leven? Wordt elke aandoening reparabel? Wat vinden mensen daarvan? Deze vragen zetten de kijker meteen aan het denken.

Uitdagingen
Vervolgens vertelde Martijn de Bruin over de uitdagingen gedurende een technologische ontwikkeling. In zijn geval was de ontwikkeling een optische biopsie, waarbij een laserlicht een kwaadaardige niertumor kan detecteren. Een lastige klus, aldus de Bruin. Een failliet bedrijf en het vertrek van het klinisch afdelingshoofd gooiden namelijk roet in eten. Ook belemmert nieuwe regelgeving een versnelde technologische ontwikkeling richting de patiënt. Toch adviseert de Bruin medeonderzoekers om gezond opportunistisch te blijven en samen te werken met clinici en bedrijven.

Gebruiksvriendelijke kniedistractor
Floris Lafeber richtte zijn verhaal op de ontwikkelde kniedistractor voor mensen met ernstige knieartrose. Deze distractor trekt de botten van boven- en onderbeen uit elkaar, zodat er ruimte ontstaat in het kniegewricht. Op deze manier wordt ergere slijtage in de knie voorkomen. Alleen was de distractor onnodig groot en zwaar. Het doel van het ZonMw project was om de distractor gebruiksvriendelijker te maken. En met succes. Niet alleen was er sprake van minder stijfheid en pijn, het kraakbeen kon zelfs herstellen. Inmiddels zijn 65 patiënten succesvol behandeld, dankzij het onderzoek van Lafeber.

Epilepsie horloge
Tot slot inspireerde Roland Thijs de kijker met een horloge dat epileptische aanvallen detecteert. Dit is handig voor 54% van de mensen met epilepsie die niet aanvalsvrij worden ondanks medicatie. Roland Thijs ging samen met artsen, onderzoekers, engineers, ontwerpers, ethici en patiënten aan de slag. Het resultaat? Een specifiek en gevoelig epilepsie horloge dat beschikbaar is voor zowel volwassenen als kinderen.

Kortom, het veld van de medische technologie kent uitdagingen en succes. Uiteindelijk zetten de drie onderzoekers stappen voor de patiënt van de toekomst.

Webinar Medische Technologie gemist? Kijk hier terug.

 

]]>
news-6858 Tue, 02 Feb 2021 13:49:59 +0100 Discussie over dierproeven is nodig, maar behoud wel de nuance https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/discussie-over-dierproeven-is-nodig-maar-behoud-wel-de-nuance/ Jeroen Geurts (voorzitter van het bestuur ZonMw) en Henk Smid (voorzitter van het NCad) benadrukken in de Volkskrant (31 januari 2021) het belang van een genuanceerde discussie over dierproeven. Ze wijzen daarbij op het belang van de ontwikkeling van nieuwe onderzoeksmethoden en duiden de transitie naar proefdiervrij onderzoek. Er wordt veel onderzoek gedaan naar het coronavirus en het behandelen en voorkomen van Covid-19. Deze ontwikkeling zet de discussie over proefdieronderzoek en de transitie naar proefdiervrije innovaties op scherp. De transitie behelst het ontwikkelen van nieuwe methoden van onderzoek waardoor dierproeven niet meer of in mindere mate nodig zijn en die betere resultaten opleveren voor mens en dier dan bestaande dierproeven. ZonMw zet al jaren in op de bekostiging van dierproefvrije innovaties, onder meer in het succesvolle programma Meer Kennis met Minder Dieren. Het transitiebeleid is gebaseerd op eerder uitgebrachte adviezen van een tijdelijke door de overheid ingestelde denktank en een rapport van het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad).

Meer informatie

]]>
news-6668 Mon, 14 Dec 2020 16:57:17 +0100 Je krijgt wat je verwacht https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/je-krijgt-wat-je-verwacht/ Het voelen van bijwerkingen waar je zojuist over hebt gelezen? Of het immuunsysteem aanwakkeren met enkel een milkshake? Door het placebo en nocebo effect is het mogelijk. Professor Andrea Evers vertelde hierover tijdens het webinar van Translationeel Onderzoek op dinsdag 8 december. Verwachting
Andrea Evers besprak haar fascinatie met het placebo effect. Enkel het hebben van een bepaalde verwachting, kan namelijk grote effecten hebben op het lichaam. Het placebo effect kan bijvoorbeeld pijn onderdrukken of een depressie verhelpen. Omgekeerd kan het nocebo effect, een negatief verwachtingseffect, zelfs de sterftecijfers verhogen. Het blijkt dat placebo en nocebo elk systeem in het lichaam kunnen beïnvloeden, inclusief het hart, de hersenen en het immuunsysteem. Evers benadrukte dus dat het placebo effect niet zomaar een gevoel is.

Klinische toepassing
Hoe is het placebo of nocebo effect klinisch toepasbaar? Evers benoemde dat een focus op het placebo effect de behandeling kan helpen. Zo kan de patiënt zich richten op een positief langetermijneffect om het herstel te bevorderen. Ook kan de hulpverlener uitleg geven over de werking van placebo en nocebo. Zo voorkom je dat een waarschuwing voor bijwerkingen, de kans op bijwerkingen vergroot. Tot slot pleitte Evers voor een open en transparante sfeer in de spreekkamer om het placebo effect te versterken.

Kortom, Evers overtuigde ons van de belangrijke rol van verwachtingen op lichaam en kliniek.

Webinar gemist? Kijk het terug via deze link.

 

]]>
news-6658 Thu, 10 Dec 2020 17:01:45 +0100 Webinar Medische Technologie https://zonmw.webinargeek.com/webinar-4-to De webinarserie van Translationeel Onderzoek wordt vervolgd met het thema Medische Technologie. Technologie maakt enorme stappen in alle gebieden en zo ook in de medische wereld. Hoe ontwikkelt onderzoek zich verder in dat gebied? Hoogleraar medisch ethiek Evert van Leeuwen is de gastheer van het webinar. news-6590 Tue, 01 Dec 2020 11:20:51 +0100 Met DNA en bacteriën een diagnose stellen https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/met-dna-en-bacterien-een-diagnose-stellen/ Op maandag 23 november 2020 organiseerde ZonMw het webinar ‘Translationeel Onderzoek: Genomics and Biomarkers’. Hoogleraar ontwikkelingsbiologie Christine Mummery stelde de twee sprekers aan ons voor. De eerste spreker Lisenka Vissers vertelde over de succesvolle ontcijfering van het menselijke DNA. Daarna sprak Dries Budding over de uitdagingen van het darmflora onderzoek. Zowel Vissers als Budding onthulden een robuuste en snelle techniek om artsen te helpen bij het stellen van een diagnose. Diagnose met DNA
Lisenka Vissers, het hoofd van Translational Genomics in het Radboudumc, nam ons mee in een tijdreis door het genomics onderzoek. Ze vertelde over de vele beloftes van de ontrafeling van het humane genoom rond de eeuwwisseling. En nu, 20 jaar later? Nu begrijpen onderzoekers de genetische achtergrond van vele (zeldzame) ziektes. Hierdoor krijgen patiënten veel vaker een diagnose. Vissers introduceerde een methode die zorgde voor 22% meer diagnoses bij kinderen met onbekende neurologische aandoeningen. En dat in minder tijd, met lagere kosten en minder onnodige onderzoeken. Een win-win situatie dus. Vissers concludeerde dat de beloftes van 20 jaar geleden zijn waargemaakt. Basale kennis is in twee decennia vertaald naar de patiënt.

Poeptest
De tweede spreker was Dries Budding, directeur van inBiome en IS-Diagnostics. Hij hoopt met DNA van poepbacteriën een chronische ontsteking van het maag-darmkanaal te gaan voorspellen. Hierdoor krijgen mensen sneller een diagnose, wat de kans op een opvlamming van de darmontsteking voorkomt. Budding vertelde dat hij momenteel een snelle voorspellende test voor artsen ontwerpt. Dat doet hij door de poepbacteriën van patiënten te onderzoeken. Alleen blijkt dat nog niet zo makkelijk. Budding benoemde de uitdagingen, zoals variatie in bacteriën, technieken en laboratoria. Daarom probeert Budding zoveel mogelijk variatie in zijn test te voorkomen. Dit is een noodzakelijke stap voor het maken van een robuuste voorspeltest, en daarmee de translatie naar de kliniek.

Klik hier om het webinar terug te kijken.

Volgende webinars
Al meer dan 15 jaar stimuleert ZonMw via verschillende subsidieprogramma’s translationeel onderzoek. Rondom de evaluatie van deze programma’s eind dit jaar organiseren we een serie webinars over ontwikkelingen in translationeel onderzoek, zoals ATMP’s, vaccins, genomics, leefstijlgeneeskunde en medtech. Het volgende webinar ‘Placebo of nocebo?’ vindt plaats op 8 december 2020. Daarna volgt het webinar over medische technologie op 17 december 2020.

Aanmelden voor het theminar: Placebo of nocebo?
Aanmelden voor het webinar: Medische technologie

 

]]>
news-6486 Wed, 11 Nov 2020 10:56:45 +0100 23 november: webinar genomics https://zonmw.webinargeek.com/webinar-3-to In een tijd waarin iedereen op een laagdrempelige manier zijn DNA kan laten onderzoeken, behoudt het menselijk genoom nog steeds vele technische, sociale en ethische dilemma's. Het tweede webinar van het cluster Translationeel Onderzoek van ZonMw gaat over genomics. Dr. Lisenka Vissers (RadboudUMC) gaat haar project behandelen waarin verschillende methoden van DNA-onderzoek in pediatrische neurologie werden vergeleken. Dit project neemt ook het sociale aspect mee: wat is de impact van een (nieuwe) diagnose? Daarnaast zal drs. Dries Budding (inBiome) vertellen over de ontwikkeling van IS-proTM (bacteriële profileringstechniek) en hoe darmflora mogelijk een voorspellende waarde heeft in inflammatoire darmziekten. In een tijd waarin iedereen op een laagdrempelige manier zijn DNA kan laten onderzoeken, behoudt het menselijk genoom nog steeds vele technische, sociale en ethische dilemma's. Het tweede webinar van het cluster Translationeel Onderzoek van ZonMw gaat over genomics. Dr. Lisenka Vissers (RadboudUMC) gaat haar project behandelen waarin verschillende methoden van DNA-onderzoek in pediatrische neurologie werden vergeleken. Dit project neemt ook het sociale aspect mee: wat is de impact van een (nieuwe) diagnose? Daarnaast zal drs. Dries Budding (inBiome) vertellen over de ontwikkeling van IS-proTM (bacteriële profileringstechniek) en hoe darmflora mogelijk een voorspellende waarde heeft in inflammatoire darmziekten.

]]>
news-6476 Tue, 10 Nov 2020 08:18:55 +0100 Systematisch literatuuronderzoek vervangt, vermindert en verfijnt proefdieronderzoek https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/systematisch-literatuuronderzoek-vervangt-vermindert-en-verfijnt-proefdieronderzoek/ Een systematische literatuuranalyse van eerder uitgevoerd proefdieronderzoek stelt onderzoekers in staat de kwaliteit en relevantie van hun eigen onderzoek te verbeteren. En dat is niet het enige voordeel. Uit een casestudie van ZonMw naar 8 jaar financiering voor systematic reviews, blijkt dat onderzoekers ook anders zijn gaan kijken naar proefdieronderzoek. En ze zijn zich bewuster geworden van de verantwoording en uitvoering van proefdieronderzoek. Een systematisch literatuuronderzoek of systematic review geeft onderzoekers een gedegen en volledig overzicht van alle literatuur op het terrein van hun onderwerp. Met die kennis kunnen ze een goede onderbouwde keuze maken voor het diermodel dat ze willen gaan toepassen in hun onderzoek, of dat ze kunnen kiezen voor een proefdiervrij alternatief. Door vooraf beter te inventariseren wat er al gedaan is en wat het beste model is voor het onderzoek, kan de medische wetenschap niet alleen onnodige herhaling van onderzoek voorkomen - ‘research waste’ -maar ook ‘animal waste’, het onnodig gebruik van proefdieren.

Proefdiervrije innovaties en kwaliteit en relevantie van proefdieronderzoek zijn belangrijke speerpunten van het ZonMw onderzoeksprogramma Meer Kennis met Minder Dieren (MKMD). In samenwerking met het expertisecentrum SYRCLE (Systematic Review Centre for Laboratory Experimention, Radboudumc) ondersteunt ZonMw sinds 2012 het gebruik van systematische literatuurstudies voor proefdieronderzoek. In de periode 2012 tot nu zijn met meer dan 1,4 miljoen euro 88 systematisch literatuurstudies gefinancierd en 21 workshops georganiseerd (ruim 385 deelnemers). SYRCLE verzorgde de workshops en ondersteunde de onderzoekers bij de opleiding en uitvoering. Na acht jaar was het tijd om de balans op te maken.

Impact op het proefdieronderzoek

Met de inzichten van de reviews maken onderzoekers andere en betere keuzen voor de opzet van hun onderzoek, de methoden en diermodellen die ze willen gaan gebruiken. Uit literatuuronderzoek blijkt namelijk dat er nog geregeld een verkeerd diermodel (bijvoorbeeld verkeerde stam) voor een onderzoeksvraag wordt gebruikt. De systematic reviews hebben ook invloed op de uitvoering en rapportage van het proefdieronderzoek. Onderzoekers die zo’n literatuuronderzoek uitvoerden, leggen bijvoorbeeld beter de kenmerken van dieren vast, rapporteren beter over de huisvesting, de gekozen behandeling en de rechtvaardiging van de keuze van het diermodel. Hoogwaardige tijdschriften zijn ook steeds meer bereid de reviews te publiceren en ze hebben steeds meer een hoge citatie-index.

Impact op de onderzoekers en hun vakgebieden

Onderzoekers die een systematic review uitvoeren met ondersteuning van SYRCLE kregen ook de kans om hun wetenschappelijke en interpersoonlijke vaardigheden verder te ontwikkelen. Ze keken na afloop vaak kritischer naar de kwaliteit en de ethische implicaties van hun eigen onderzoek en naar het preklinisch onderzoek in het algemeen. Ook collega’s en vakgenoten profiteerden van hun inzichten en kennis, zodat veranderingen in werkwijzen van onderzoeksteams mogelijk werden. In sommige gevallen leidde dit ertoe dat er geen diermodellen meer werden ingezet en was er meer oog voor proefdiervrije innovaties.
De meerwaarde van het uitvoeren van een systematisch literatuuronderzoek werd ook opgemerkt in de bredere onderzoekgemeenschap. Systematic reviews die door het programma MKMD waren gefinancierd hebben andere nationale en internationale onderzoekers aangezet om een systematisch literatuuronderzoek uit te gaan voeren en andere onderzoeksvragen te stellen.

Weerstand

Niet iedereen is overtuigd van het nut van systematic reviews. Er is hier en daar weerstand bij collega's, begeleiders, referenten en tijdschriftredacteuren. De huidige conventies en cultuur in de preklinische wetenschap lijken daarvoor de belangrijkste oorzaak te zijn. Meer voorlichting over het doel en de meerwaarde van deze reviews zou kunnen helpen. Toch zijn de meeste onderzoekers in het algemeen positief over hun literatuuronderzoek, hoewel een groot aantal zich niet had gerealiseerd hoeveel tijd zo'n project zou kosten. De steun die ze ontvingen van ZonMw en SYRCLE was daarom belangrijk.

Conclusie

Uit de casestudie naar 8 jaar financiering voor systematic reviews kunnen hoopvolle conclusies getrokken worden. Systematische literatuuranalyses voor proefdieronderzoek hebben een grote meerwaarde voor proefdieronderzoek en ander onderzoek. Ze dragen bij aan een grotere bewustwording rond betere kwaliteit van de opzet, uitvoering en rapportage van het onderzoek en de noodzaak tot grotere relevantie van onderzoek met proefdieren voor de mens. Onderzoekers die zo’n literatuuranalyse uitvoeren worden zich bewuster van de implicaties van proefdieronderzoek en proefdiervrije innovaties. Dit heeft bovendien een breder effect, naar bijvoorbeeld hun collega’s maar ook de vakgebieden waarin ze werken, zowel nationaal als internationaal.

Succes uitbouwen

Om dit succes verder uit te kunnen bouwen doen de betrokken onderzoekers een aantal aanbevelingen. Ze adviseren om ook afgestudeerden en promovendi toe te laten tot de financiering en de begeleiding door SYRCLE en kleine tot grote (met 10.000 of meer papers) systematic reviews mogelijk te maken. Met meer ondersteuning en financiering van ZonMw en SYRCLE zou de beschikbare financiering ook gerichter en efficiënter ingezet kunnen worden. En met meer voorlichting en bekendheid via workshops en in opleidingen kunnen systematic reviews een structureel onderdeel worden van onderzoek met proefdieren. De algemene conclusie is dat de module in de komende jaren voortgezet zou moeten worden met meer en meer diverse financieringsmogelijkheden.

Meer informatie

]]>
news-6435 Mon, 02 Nov 2020 14:18:46 +0100 Webinar over ATMP’s: de opbrengst van translationeel onderzoek https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/webinar-over-atmps-de-opbrengst-van-translationeel-onderzoek/ ZonMw organiseerde op 26 oktober een webinar over ATMP’s, Advanced Therapy Medicinal Products. Prof. Rob Hoeben (LUMC) praatte het webinar aan elkaar. Drie onderzoeken uit de translationele programma’s werden belicht. Dit betrof projecten over een levend geneesmiddel, over botvorming en over moleculaire pleisters voor zeldzame aandoeningen. De conclusie van Prof. Hoeben na de drie presentaties was dat de subsidie van de translationele programma’s onmisbaar is geweest en als vliegwiel heeft gefungeerd voor de projecten.

Als eerste kwam dr. Mirjam Heemskerk (Hematologie, LUMC) aan het woord. Zij vertelde meer over haar project TCR-gentherapie om kanker te bestrijden. Zoals zij het noemt, het levende geneesmiddel. De gentherapie wordt getest bij leukemie-patiënten. Heemskerk benadrukte het belang van patenten. Voor de laatste fase van een onderzoek naar een geneesmiddel is samenwerking met een bedrijf namelijk onmisbaar.

Botvorming
De tweede spreker was dr. Jeroen van den Beucken (Radboud umc). In zijn presentatie ging hij in op botvorming door het gebruik van ATMP’s. Hij liet zien dat botvorming gebaat is bij het toevoegen van verschillende typen cellen aan botvervangende materialen. Het maakt het verkrijgen van goedkeuring wel ingewikkelder. Hij gaf de kijker mee dat het belangrijk is om artsen vanaf het begin te betrekken bij het project en om de procedure zo eenvoudig mogelijk te maken.

Moleculaire pleister
Hoogleraar Annemieke Aartsma-Rus (LUMC) sprak over de drie projecten sinds 2006 rondom exon-skipping die ZonMw de afgelopen jaren heeft gefinancierd. Zij noemen dit een moleculaire pleister. De eerste twee projecten, die ze samen leidde met Gert-Jan van Ommen, waren gericht op een therapie voor de ziekte van Duchenne. Het derde project ging over de toepassing van exon-skipping bij andere zeldzame ziekten. Hoewel er biologisch gezien wel effecten waren van de therapie, bleken deze functioneel niet aantoonbaar. Dit was gedeeltelijk te wijten aan de gekozen uitkomstmaat. Ook Aartsma-Rus benadrukte het belang van de samenwerking met bedrijven en patiënten.

Het webinar terugkijken kan via deze link.

Bekijk de vragen tijdens het webinar met antwoorden van dr. van den Beucken

Webinar genomics
Al meer dan 15 jaar stimuleert ZonMw via verschillende subsidieprogramma’s translationeel onderzoek. Rondom de evaluatie van deze programma’s eind dit jaar organiseren we een serie webinars over ontwikkelingen in translationeel onderzoek, zoals ATMP’s, vaccins, genomics, leefstijlgeneeskunde en medtech. Het volgende webinar vindt plaats op 23 november en gaat over genomics. Aanmelden kan via deze link.

 

]]>
news-6392 Thu, 22 Oct 2020 12:07:05 +0200 Nieuw: cahier ‘Miniorganen op chips’ https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/nieuw-cahier-miniorganen-op-chips/ De stichting Bio Maatschappij + Wetenschap heeft een nieuw cahier uitgebracht: ‘Miniorganen op chips: Ontwikkeling van nieuwe onderzoeksmodellen voor ziekte en behandeling’. Organen-op-chips zijn stukjes orgaanweefsel die een essentiële functie van het orgaan vervullen op kleine schaal. Hierdoor kan medicijnontwikkeling een stuk efficiënter, goedkoper en sneller plaatsvinden. Bovendien draagt deze technologie bij aan het verminderen van het gebruik van proefdieren.

Een groot probleem bij het ontwikkelen van medicijnen is onder andere dat er onbedoelde bijwerkingen ontstaan. Na hart- en vaatziekten en kanker zijn onbedoelde effecten van medicijnen een van de meest voorkomende doodsoorzaken. Bovendien kost het ontwikkelingsproces van medicijnen veel tijd en geld.

Orgaan-op-chiptechnologie met menselijke cellen is een veelbelovende technologie die deze problemen zou kunnen oplossen. De modellen bevatten levende menselijke cellen van specifieke organen die de functie, dynamiek en opbouw van menselijke organen nabootsen in ziekte en gezondheid. Organen-op-chips bieden de mogelijkheid om vooraf te testen of een medicijn voor een bepaalde patiëntengroep (of zelfs voor één patiënt) het juiste is. Daarnaast versnelt deze technologie het ontwikkelingsproces van medicijnen en brengt het de kosten omlaag. Ook zijn er minder proefdieren nodig.

In dit cahier vertellen wetenschappers over de ontwikkelingen en uitdagingen van deze technologie.

Meer informatie

]]>
news-6327 Thu, 08 Oct 2020 14:12:09 +0200 Workshop on support for orphan medicines development https://www.ema.europa.eu/en/events/workshop-support-orphan-medicines-development Dit online evenement is bedoeld om vroege en efficiënte interacties met de toezichthouders aan te moedigen door pre-marketingondersteuning bij de ontwikkeling van geneesmiddelen bij zeldzame ziekten te benadrukken. Bestaande tools zoals de aanwijzing van weesgeneesmiddelen, protocolondersteuning en PRIME-regeling zullen worden belicht en uitgelegd in de context van een vroege productontwikkelingsstrategie. news-6306 Tue, 06 Oct 2020 16:30:02 +0200 Powerful US research funder unveils strict open-access policy https://www.nature.com/articles/d41586-020-02793-5?utm_source=Nature+Briefing&utm_campaign=f99132318c-briefing-dy-20201002&utm_medium=email&utm_term=0_c9dfd39373-f99132318c-43672369 Eén van de rijkste biomedische onderzoeksorganisatie ter wereld, de Howard Hughes Medical Institute (HHMI), kondigde op 1 oktober aan dat onderzoekers die zij financieren, meteen open access moeten publiceren. Deze zogenoemde ‘gouden route’ betekent een verandering van het huidige beleid van het HHMI, waarbij het tot wel enkele jaren mocht duren voordat resultaten vrij en gratis toegankelijk zijn. Lees meer (in English)