Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Sociaal werkers helpen mensen die het zelf niet meer redden. Er wordt vaak vanzelfsprekend aangenomen dat sociaal werk bij kan dragen aan gezondheid van mensen. Sociaal werk beoogt immers determinanten van gezondheid te verbeteren, zoals de financiële, arbeids- of huisvestingssituatie, of te versterken, zoals sociale inclusie, sociale steun en sociale netwerken. Sociale netwerken vormen een belangrijke drager van levenskwaliteit met een hogere levensverwachting tot gevolg. Voor de bijdrage van sociaal werk aan zulke gezondheidsuitkomsten bestaat echter onvoldoende onderbouwing. Zo is niet bekend in welke dimensies van gezondheid deze bijdrage tot uiting komt en ontbreekt het aan inzicht in de mechanismen die daaraan ten grondslag liggen.

Doel van het project was te onderzoeken via welke mechanismen het sociaal werk kan bijdragen aan gezondheid. Dit hebben we gedaan door twee methodes uit het sociaal werk nader te onderzoeken: ‘Natuurlijk, een netwerkcoach!’, en ‘Kwartiermaken’. Beide methodes hebben als doel om mensen uit hun isolement te halen en weer te laten participeren aan de samenleving. 'Natuurlijk, een netwerkcoach'!' doet dit door mensen voor ongeveer een jaar te begeleiden en samen met een vrijwilliger op zoek te gaan naar een nieuw netwerk. 'Kwartiermaken' doet dit door plekken in de samenleving te creëren waar mensen in de gelegenheid wordt gesteld om op een toegankelijke manier weer te participeren. Voor Kwartiermaken zijn er twee specifieke methodes onderzocht, nl 'De Stamtafel' en 'De Kwartiertafel'. 'De Stamtafel' is een maandelijkse bijeenkomst voor mensen met een lichtverstandelijke beperking waar voor een klein bedrag gezamenlijk gegeten wordt. 'De Kwartiertafel' is een maandelijkse bijeenkomst waarbij mensen (veelal met psychiatrische achtergrond) hun wens t.a.v. (vrijwilligers-)werk of activiteit kunnen uiten, welke dan gekoppeld wordt aan een aanbod van mogelijke activiteiten en werkzaamheden.

 

Uit interviews met deelnemers bleek dat zij vonden dat deze vormen van sociaal werk bijdroegen aan een betere mentale gezondheid. Mensen kregen meer zelfvertrouwen, voelden zich minder depressief en minder eenzaam. Ook voelden zij zich vitaler. Dit gebeurde via mechanismen als het (weer opnieuw) erkend en gezien worden als mens, het ontvangen van sociale steun bijvoorbeeld bij het (opnieuw leren) omgaan met problemen, en het realiseren van eigen behoeften en mogelijkheden in een groter of sterker netwerk. Echter, mensen die het meest geïsoleerd waren, leken iets minder te hebben aan deze methodes. Voor deze groep zou het verder versterken van de sociaal werk interventies (zoals het goed matchen van deelnemers met de interventie, of het versterken van professionals en vrijwilligers) hen kunnen helpen, zodat ook zij optimaal kunnen ondersteund worden door het sociaal werk en zij niet buiten de boot vallen.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Zowel "Natuurlijk, een netwerkcoach!" als "Kwartiermaken" dragen bij aan de gezondheid van deelnemers.

Voor "Natuurljk, een netwerkcoach!" zagen we dat er drie stappen zijn waarop een netwerkcoach een cliënt helpt:

1. De netwerkcoach erkent en accepteert de cliënt zoals die is, en bouwt een persoonlijke contact op.

2. De netwerkcoach geeft tips over hoe om te gaan met problemen en geeft emotionele ondersteuning (bijvoorbeeld in de vorm van complimenten).

3. De netwerkcoach helpt de cliënt bij het in het kaart brengen van wensen ten aanzien van het nieuwe netwerk en ondersteunt bij het zoeken hiernaar.

Bij deze meeste cliënten werken deze stappen zo goed dat zij nadat de netwerkcoaching was afgelopen meer zelfvertrouwen hadden gekregen, meer eigenwaarde hadden, meer positieve gedachten ervoeren en zich vitaler en energieker voelden. Ook voelden zij minder stress, ze voelden zich minder eenzaam en minder neerslachtig. Dit was ook zo voor mensen die alleen stap 1 en 2 doormaakten. Zij kregen geen sterker netwerk maar ervoeren wel bovengenoemde positieve effecten op gezondheid.

Voor een kleine groep mensen was er geen effect op gezondheid. Dit waren mensen die al een heel erg klein netwerk hadden. Zij vonden dat zij de stappen 1 tot en met 3 niet doormaakten en dat zij niks aan netwerkcoaching hadden gehad.

Opvallend is dat 'Natuurlijk, een netwerkcoach'! ook een positief effect had op de netwerkcoaches. Zij ervoeren o.a. vergroot zelfvertrouwen en tevredenheid over eigen leven en kregen soms zelf ook een groter netwerk/meer participatie aan de samenleving.

 

Voor 'De Stamtafel' zagen we dat deze methode bijdraagt aan een meer inclusief en sociaal bestaan voor veel van de deelnemers. De stamtafel zorgt, tezamen met andere initiatieven en activiteiten gericht op de doelgroep, voor een warmere en meer toegankelijke sociale werkelijkheid voor personen met een lichtverstandelijke beperking. Door de inclusieve wijze waarop de stamtafel wordt georganiseerd, wordt een moeilijk te bereiken groep bereikt. Sociaal uitgesloten/eenzame en ongelukkige personen vinden de weg naar de stamtafel. Echter, deelnemers met de zwakste netwerken [de eenzame deelnemer] slagen er niet in hun netwerk te versterken en/of te komen tot duurzaam sociaal contact terwijl zij dit wel als enigen als motief voor deelname aan de stamtafel beschrijven.

 

Voor 'De Kwartiertafel' zagen we dat personen die zijn geholpen aan vrijwilligerswerk trots waren op wat ze deden, ze voelden zich functioneel/er toe doen, ze voelden zich meer sociaal geïncludeerd in de wijk en deden sociale contacten op. Sociale groepen werden overstegen en hierdoor voelden personen zich ‘normaler’. Deze deelnemers gaven over het algemeen aan dat dit positief uitwerkte op hun mentale gezondheid. Dagelijks ritme, sociale inclusie, zingeving en gevoelens van trots werden hierbij als redenen genoemd. Hierbij is er geen verschil tussen mensen met een lichtverstandelijke beperking en mensen met een psychiatrische achtergrond. Personen met een psychiatrische achtergrond spraken soms van ‘een stap’ in het herstel. Personen met een lichtverstandelijke beperking spraken in termen van eigen kracht en groei.

 

Samengevat hebben de methoden een positief effect op mentale gezondheid. Echter, mensen met een klein netwerk zijn uiteindelijk de mensen wiens gezondheid er het minst of niet op vooruit gaat. Zij hebben ook het minst baat bij de onderzochte methoden.

 

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Er wordt vaak gedacht dat sociaal werk een bijdrage kan leveren aan het verbeteren van gezondheid, omdat het zich richt op de ondersteuning van kwetsbare burgers, maar er is nog nauwelijks wetenschappelijk bewijs hiervoor.

Om de bijdrage van sociaal werk aan gezondheid van mensen te onderzoeken, hebben wij twee sociaal werk-interventies, te weten “Natuurlijk, een netwerkcoach!” en “Kwartiermaken” geselecteerd om nader te analyseren. Om een interventie te kunnen onderzoeken is het niet alleen goed om te weten wat de interventie verwacht te bereiken, maar ook hoe die dat denkt te bereiken. Een relevante vraag is dan niet alleen ‘Werkte de interventie?” maar zijn ook vragen belangrijk als: ‘Waardoor werkte het programma?’ en ‘Waarom was het (on)succesvol?”. Om deze vragen te beantwoorden hebben wij eerst voor beide interventies een programmatheorie opgesteld. De programmatheorie maakt de onderliggende werkingsmechanisme van een interventie zichtbaar. Elke programmatheorie hebben wij gebaseerd op interviews met betrokkenen (ontwikkelaars, uitvoerders en deelnemers) en op documenten over de interventies..

Om de eventuele effecten op gezondheid te kunnen vaststellen, zullen voor beide interventies de programmatheorieën vervolgens getoetst worden. Voor “Natuurlijk, een netwerkcoach” doen we dat door middel van interviews met mensen die beginnen aan “Natuurlijk, een netwerkcoach” en interviewen hen ook weer aan het einde van dit traject. Ook vullen zij een vragenlijst over hun gezondheid in. Inmiddels zijn hier zo’n 15 mensen die zijn gestart met “Natuurlijk, een netwerkcoach” over geïnterviewd. Voor “Kwartiermaken” willen wij d.m.v. etnografisch onderzoek participeren aan de interventie en analyseren op welke manieren die bijdraagt aan gezondheid van deelnemers.

Aan het einde van het project zullen wij inzicht hebben in verschillende manieren waarop deze interventies bijdragen aan zowel psychische en fysieke gezondheid van deelnemers en zullen wij een theoretisch model presenteren over hoe sociaal werk kan bijdragen aan gezondheid.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De programmatheorie van “Natuurlijk. Een netwerkcoach!” beschrijft vier mechanismen waarop de interventie kan bijdragen aan gezondheid: (1) Een persoonlijke contact leidt tot erkenning en dat heeft een positief gevolg op psychische gezondheid; (2) Er is sociale ondersteuning in de vorm van informatie, tips en emotionele steun. Dit heeft een positief effect op psychische gezondheid en op gezond gedrag; (3) er worden copingstrategieën ontwikkeld waardoor iemand beter met problemen omgaat. Dit heeft een positief effect op psychische en fysieke gezondheid; (4) er ontstaat een nieuw sociaal netwerk, waardoor de psychische gezondheid vergroot wordt.

De programmatheorie van “Kwartiermaken” beschrijft twee potentiele mechanismen waarop de interventie bijdraagt aan gezondheid: (1) Kwartiermaken heeft expliciet als doel vreemdheid van de ander te erkennen. Dit kan een positief effect op psychische gezondheid hebben doordat mensen zich ingesloten gaan voelen en zich erkend voelen als mens; (2) Er wordt een plek gecreëerd waar men eigen mogelijkheden weer kan realiseren. Dit kan een positief effect op psychische gezondheid hebben doordat mensen weer een gevoel van controle over het eigen leven krijgen.

 

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Het verbeteren van gezondheid en het verkleinen van verschillen daarin vraagt om een integrale aanpak van preventie. De sector sociaal werk, gericht op de ondersteuning van kwetsbare burgers, zou daaraan een belangrijke bijdrage kunnen leveren. Sociaal werk-interventies richten zich immers op verschillende determinanten van gezondheid. Een gedegen onderbouwing van deze bijdrage ontbreekt echter. Voor twee toonaangevende partijen in de sociale sector, de MOgroep en Movisie, was dit reden een "pledge" te ondertekenen in het nationaal programma "Alles is gezondheid". Daarin stellen ze zich op als pleitbezorgers van sociaal werk-interventies die aantoonbaar een bijdrage leveren aan een betere gezondheid. Ons voorstel is dit pleidooi te evalueren. Doel van het onderzoek is wetenschappelijk bewijs te genereren voor de bijdrage van sociaal werk aan gezondheid. We doen dit door voor twee sociaal werk-interventies, te weten Natuurlijk een netwerkcoach! en Kwartiermaken, te onderzoeken aan welke dimensies van gezondheid ze een bijdrage leveren en via welke mechanismen die bijdrage tot stand komt.

 

Het onderzoek is een theoriegestuurde evaluatie. Vertrekpunt vormt een conceptueel model dat sociaal werk verbindt met verschillende gezondheidsuitkomsten. Als eerste stap stellen we per interventie een programmatheorie op. Die expliciteert de verwachte resultaten van de interventie en de manier waarop de interventie naar verwachting tot die resultaten leidt. Als tweede stap onderbouwen de deze programmatheorie met empirisch onderzoek. Daartoe stellen we bij de deelnemers aan de interventies de gezondheidstoestand vast. We doen dit voor verschillende dimensies van gezondheid, zowel bij instroom in de interventie als na een periode van deelname aan of bij uitstroom uit de interventie. Bovendien brengen we het mechanisme van de interventies in kaart. Daartoe kijken we onder meer naar veranderingen in de sociale situatie, de beschikbare hulpbronnen en de veerkracht van de deelnemers. Daarnaast beschrijven we per interventie zowel de individuele opbrengsten, zoals gedragsmatige en psychologische verbeteringen, als de collectieve opbrengsten, zoals erkenning, sociale inclusie en wederkerigheid. Daartoe kent het onderzoek een adaptief design dat uitnodigt tot inbreng van deelnemers aan de interventies en van sociaal werkers die de interventies uitvoeren. In onze mixed methods-aanpak zetten we voor de beoogde metingen zowel kwantitatieve als kwalitatieve instrumenten in die ook bij kwetsbare burgers bruikbaar zijn.

 

Met ons onderzoek beogen we de wetenschappelijk onderbouwing van de bijdrage van sociaal werk aan gezondheid te versterken en de mogelijkheden van deze sector om zich effectief in te zetten voor het bevorderen van gezondheid en het verkleinen van verschillen daarin te vergroten.

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website