Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Ondervoeding bij ouderen is geassocieerd met slechtere gezondheid, afname in lichamelijk functioneren en hogere zorgkosten. Het eerste doel van dit project was het ontwikkelen van een interventie om bij thuiswonende ouderen met thuiszorg en (verhoogd risico op) ondervoeding op basis van de SNAQ65+, ondervoeding te voorkomen of te verminderen. Het tweede doel van dit project was de effectiviteit en kosteneffectiviteit van deze interventie te evalueren. Met ondervoeding wordt in dit project bedoeld eiwit-energie ondervoeding.

 

Ten aanzien van de eerste doelstelling zijn op basis van systematisch literatuuronderzoek, kwalitatief onderzoek, en kwantitatief vragenlijstonderzoek potentiele oorzaken van ondervoeding bij thuiswonende ouderen onderzocht. Uit deze drie deelstudies blijkt dat ondervoeding bij thuiswonende ouderen een multifactorieel probleem is waarbij oorzaken in verschillende domeinen gezocht dienen te worden. Op basis van de resultaten van deze drie studies is in nauwe samenwerking met de thuiszorg een praktisch uitvoerbare multifactoriële interventie ontwikkeld die de beïnvloedbare oorzaken aanpakt om zo ondervoeding te voorkomen of verminderen bij thuiswonende ouderen met thuiszorg en (verhoogd risico op) ondervoeding. Deze interventie bestaat uit het afnemen van een checklist en het uitrollen van een persoonlijk actieplan. Met behulp van de checklist kunnen zeven beïnvloedbare oorzaken van ondervoeding worden geïdentificeerd door de thuiszorgmedewerker. In het bijbehorend actieplan worden per oorzaak diverse mogelijkheden aangegeven (tips voor thuis, initiatieven in de buurt, professionele hulp van een gezondheidszorgmedewerker) om deze oorzaken doelgericht aan te pakken. Op basis hiervan kan door de thuiszorgmedewerker in samenspraak met de oudere en eventueel betrokken mantelzorger een persoonlijk actieplan opgesteld en geïnitieerd worden welke na verloop van tijd geëvalueerd en eventueel bijgesteld kan worden.

 

Ten aanzien van de tweede doelstelling zijn de effectiviteit en de kosteneffectiviteit van de ontwikkelde multifactoriële interventie geëvalueerd middels een gerandomiseerde, gecontroleerde interventiestudie bij 155 thuiswonende ouderen met thuiszorg en (verhoogd risico op) ondervoeding. De checklist is bij start van de studie afgenomen bij de interventie en controlegroep. Bij de controlegroep werden de resultaten van deze checklist niet besproken en deze groep ontving gebruikelijke zorg en een folder van het Voedingscentrum met algemene informatie over gezonde voeding. Bij de interventiegroep werd daarnaast op basis van de resultaten van de checklist een persoonlijk actieplan opgesteld door de projectonderzoeker en samen met de oudere en waar mogelijk in samenwerking met thuiszorgmedewerker en/of mantelzorger. Dit actieplan werd na 1,5 en 4,5 maanden telefonisch besproken en waar nodig bijgesteld. Op baseline, na 3 maanden en na 6 maanden werden verschillende uitkomstmaten (o.a. gewicht, fysiek functioneren, handknijpkracht, kwaliteit van leven, en kosten) in de interventie en controlegroep gemeten. Er werden geen statistisch significante effecten van de interventie gevonden op de primaire uitkomstmaat lichaamsgewicht, en op de secundaire uitkomstmaten bovenarmomtrek, handknijpkracht, de fysieke component van kwaliteit van leven en loopsnelheid. Er werden wel bijna statistisch significante positieve effecten gevonden op fysiek functioneren zoals gemeten met objectieve prestatietesten en zelf-gerapporteerd algemeen dagelijks functioneren. Statistisch significante positieve effecten werden gevonden op de mentale component van kwaliteit van leven. De effecten op alle uitkomstmaten waren consistent positiever voor de interventie ten opzichte van de controle groep. De interventie bleek minder kosten met zich mee te brengen dan gebruikelijke zorg (niet statistisch significant). Wanneer in de per-protocol analyse, de deelnemers uit de interventiegroep die het actieplan niet goed uitvoerden werden weggelaten uit de analyses, bleek dat de verschillen tussen de interventie en controlegroep groter werden. D

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Het eerste doel van dit project was het ontwikkelen van een interventie om bij thuiswonende ouderen met thuiszorg met (verhoogd risico op) ondervoeding op basis van de SNAQ65+, ondervoeding te voorkomen of te verminderen. Het tweede doel van dit project was de effectiviteit en kosteneffectiviteit van deze interventie te evalueren.

 

Resultaten eerste doelstelling:

 

1. Op basis van een systematisch literatuuronderzoek (28 studies geïncludeerd, 122 unieke determinanten) naar determinanten van eiwit-energie ondervoeding bij thuiswonende ouderen, waarbij rekening is gehouden met zowel de kwaliteit als de opzet van de studies, blijkt dat ondervoeding geassocieerd is met een slechte eetlust, tandenloosheid, geen diabetes hebben, ziekenhuisopname en slechte zelf-gerapporteerde gezondheid. Er blijkt geen onafhankelijke associatie met angst, kauwproblemen, weinig vrienden, alleen leven, eenzaamheid, overlijden van partner, aanwezigheid van veel verschillende ziekten, en het gebruik van anti-inflammatoire medicatie.

 

2. Op basis van een kwalitatieve studie naar de oorzaken van ondervoeding bij thuiswonende ouderen die ondervoed zijn (geweest) blijkt dat ouderen diverse oorzaken van ondervoeding aangeven. Veel van de beïnvloedbare oorzaken genoemd door ouderen zelf zijn gerelateerd aan mentale, sociale, of voeding/eetlust thema’s. Voorbeelden zijn een slechte kwaliteit van maaltijden door maaltijdverstrekkers, geen boodschappen kunnen doen, en eenzaamheid en rouw. Niet beïnvloedbare oorzaken genoemd zijn bijvoorbeeld vergeetachtigheid, veroudering, het hebben ondergaan van een operatie en ziekenhuisopname.

 

3. Op basis van een cross-sectioneel kwantitatief vragenlijst onderzoek onder thuiswonende ouderen met thuiszorg blijkt dat de volgende determinanten onafhankelijk geassocieerd zijn met ondervoeding: slechte eetlust, niet in staat zijn om naar buiten te gaan, roken, darmproblemen, osteoporose, en minder dan drie snacks per dag eten. Determinanten geassocieerd met verhoogd risico op ondervoeding zijn vermoeidheid, minder sociale steun op gebied van gezond eten, osteoporose en roken.

 

Op basis van de resultaten van deze drie deelstudies is in nauwe samenspraak met de thuiszorg een praktisch uitvoerbare, multifactoriële interventie ontwikkeld die de beïnvloedbare oorzaken aanpakt om zo ondervoeding te voorkomen of te verminderen bij thuiswonende ouderen met thuiszorg en (verhoogd risico op) ondervoeding. Deze interventie bestaat uit het afnemen van een checklist en het uitrollen van een persoonlijk actieplan.

 

Resultaten tweede doelstelling:

 

De effectiviteit en de kosteneffectiviteit van deze multifactoriële interventie zijn geëvalueerd middels een gerandomiseerde, gecontroleerde interventiestudie bij 155 thuiswonende ouderen met thuiszorg en (verhoogd risico op) ondervoeding. De checklist is bij start van de studie afgenomen bij de interventie en controlegroep. Hieruit bleek dat veel oorzaken van ondervoeding zoals vastgesteld middels de checklist, bij alle ouderen aanwezig waren. Het meest gerapporteerd (>70%) waren een slechte eetlust, hulp nodig bij boodschappen, fysieke inactiviteit, en algemene mondproblemen. Bij de controlegroep werden de resultaten van deze checklist niet besproken en deze groep ontving gebruikelijke zorg en een folder van het Voedingscentrum met algemene informatie over gezonde voeding. Bij de interventiegroep werd een persoonlijk actieplan opgesteld op basis van deze checklist en bijbehorend actieplan, door de projectonderzoeker en samen met de oudere en waar mogelijk in samenwerking met thuiszorgmedewerker en/of mantelzorger. In de interventiegroep (n=79) werd bij iedere persoon tenminste één onderliggende oorzaak aangepakt. Voor alle gerapporteerde oorzaken gold dat in totaal bij 60% van de oorzaken ook daadwerkelijk een actiepunt werd geïnitieerd. Na 6 maanden bleek dat in 82% van de geïnitieerde actiepunten dit actiepunt ook daadwerkelijk was uitgevoerd door de deelnemer. Er werden geen statistisch significante effecten van de interventie gevonden op de primaire uitkomstmaat lichaamsgewicht, en ook n

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Ondervoeding bij ouderen is geassocieerd met slechtere gezondheid, afname in lichamelijk functioneren en hogere zorgkosten. Het doel van dit project is het ontwikkelen en toetsen op kosteneffectiviteit van een interventie om het ontstaan van ondervoeding bij thuiswonende ouderen te voorkomen.

 

Om de mogelijke oorzaken voor het ontstaan van ondervoeding bij thuiswonende ouderen te onderzoeken zijn drie studies uitgevoerd: 1) een systematische literatuurstudie; 2) individuele gesprekken en focusgroepen; en 3) een cross-sectionele vragenlijststudie bij 300 ouderen met thuiszorg. Uit deze drie studies blijkt dat de volgende oorzaken mogelijk een rol spelen: Ad 1) loopproblemen, een verslechterde mobiliteit, tandvlees problemen, verminderde interesse in het leven, een verminderde eetlust en een hoger gewicht; Ad 2) alleen eten, het hebben van meer chronische ziektes, ziekenhuisopname in combinatie met een verminderde lichamelijke conditie en/of activiteit, slechte voeding (in het ziekenhuis/tijdens een opname) en het hoger gebruik van medicatie; en Ad 3) niet getrouwd, slechte eetlust, < 3 snacks per dag eten, hulp met boodschappen, afhankelijkheid in algemene dagelijkse levensverrichtingen, fysieke inactiviteit, de afgelopen 6 maanden 2 keer of meer gevallen, darmproblemen, ziekenhuisopname in de afgelopen 6 maanden. Op basis van de resultaten van deze drie studies zijn een checklist en actieplan ontwikkeld om de oorzaken van ondervoeding bij thuiswonende ouderen met thuiszorg op te sporen en aan te pakken.

 

Op dit moment wordt er door twee thuiszorg organisaties (Cordaan en Allerzorg) gescreend op ondervoeding met het instrument de SNAQ65+ en wordt de ontwikkelde checklist afgenomen. We zijn nu bezig met de inclusie van deelnemers voor het laatste deel van het project, de evaluatie van het effect van de ontwikkelde interventie, inclusief baseline metingen en inzet actieplan.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Onderstaande resultaten zijn tot nu toe behaald:

1. Er is een systematische literatuurstudie uitgevoerd naar de determinanten van ondervoeding (definitie: verminderde voedingsinname, verminderde eetlust, laag gewicht of gewichtsverlies). De resultaten laten zien dat loopproblemen, een verslechterde mobiliteit, tandvlees problemen, verminderde interesse in het leven, een verminderde eetlust en een hoger gewicht belangrijke wetenschappelijk onderbouwde determinanten zijn van ondervoeding bij thuiswonende ouderen.

2. De percepties en ideeën van ondervoede ouderen (op basis van de SNAQ65+ score) ten aanzien van de mogelijke oorzaken van ondervoeding zijn nagevraagd in 25 individuele interviews en 2 focusgroepen. De resultaten laten zien dat ondervoede ouderen de oorzaak van ondervoeding leggen bij: alleen eten, het hebben van meer ziektes, ziekenhuisopname in combinatie met een verminderde lichamelijke conditie en/of activiteit, slechte voeding (in het ziekenhuis/tijdens een opname), gebruik van meer medicijnen, ouder worden, ondergaan van operatie, het hebben van een vol gevoel/ geen eetlust, verminderde smaak en het hebben van pijn.

3. Determinanten van ondervoeding zijn onderzocht middels een cross-sectionele vragenlijststudie onder 308 ouderen met thuiszorg. Ondervoeding werd vastgesteld door een verpleegkunde van de thuiszorg met het instrument de SNAQ65+. In totaal deden 85 ouderen met de score “ondervoed”, 36 met de score “risico op ondervoeding” en 187 met de score “niet ondervoed” mee. Middels een schriftelijke vragenlijst werd informatie verzameld over demografische gegevens, fysieke activiteit, voedingsinname, eetlust, functionele, cognitieve en gezondheidsstatus, depressie, sociaal netwerk, mondgezondheid, gezichtsproblemen en gehoorsproblemen, en pijn. De gemiddelde leeftijd was 81.6 jaar (SD: 7.7). Uit de resultaten bleek dat de odds om ondervoed te zijn verhoogd was voor ouderen die niet getrouwd zijn, een slechte eetlust hebben, < 3 snacks per dag eten, hulp ontvangen met boodschappen doen, afhankelijkheid zijn in algemene dagelijkse levensverrichtingen, fysiek inactief zijn, de afgelopen 6 maanden 2 keer of meer zijn gevallen, darmproblemen hebben, en de afgelopen 6 maanden in het ziekenhuis opgenomen zijn.

4. Gebaseerd op de resultaten van de systematische literatuurstudie, de kwalitatieve studie, en de cross-sectionele vragenlijststudie, is een checklist ontwikkeld waarmee de onderliggende oorzaken van ondervoeding bij thuiswonende ouderen opgespoord kunnen worden. De bruikbaarheid van deze checklist in de praktijk is onderzocht tijdens een pilot studie bij de doelgroep van (ondervoede) thuiswonende ouderen (n=6) waarna enkele verbeteringen zijn doorgevoerd.

5. Gebaseerd op de 7 items van de uiteindelijke checklist is een stapsgewijs actieplan ontwikkeld in nauwe samenwerking met diverse experts uit het betreffende veld (huisarts, fysiotherapeut, diëtist, thuiszorg verpleegkundigen, ergotherapeut). De bruikbaarheid van het actieplan in de praktijk is onderzocht tijdens een pilot studie bij de doelgroep van (ondervoede) thuiswonende ouderen (n=3) op basis waarvan geen verdere aanpassingen zijn gemaakt omdat het plan goed bruikbaar was.

6. Op dit moment wordt er door twee thuiszorg organisaties (Cordaan en Allerzorg) gescreend op ondervoeding met het instrument de SNAQ65+ en wordt de ontwikkelde checklist afgenomen. We zijn nu bezig met de inclusie van deelnemers voor het laatste deel van het project, de evaluatie van het effect van de ontwikkelde interventie, inclusief baseline metingen en inzet actieplan.

 

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Undernutrition in older persons has detrimental consequences for health, functioning and health care costs. The prevalence of undernutrition among non-institutionalized older persons is highest (17-18%) among those who receive home care. Moreover, 44% of the older persons receiving home care are considered at risk of developing undernutrition. Most previous research efforts have focused on the early identification and treatment of institutionalized older persons who are already undernourished. The proposed project fills an important gap of knowledge by focusing not only on older persons living at home (which accounts for 95% of all persons aged 65 years and older) but also on the prevention of undernutrition.

Our group previously developed and validated a fast and easy-to-apply instrument to recognize undernutrition among community-dwelling persons, the SNAQ65+. In a research setting this instrument is currently being applied by a participating home care organization to detect already existing undernutrition in older persons and to initiate immediate dietetic treatment. However, for those who are not undernourished yet but are diagnosed to be ‘at increased risk’, no intervention is currently available.

The main goal of this project is to develop an intervention for older persons living at home who receive home care and who have an increased risk for undernutrition as determined by the health care worker using the SNAQ65+. The aim of this intervention is to prevent or slow down the actual development of undernutrition. The second goal of this project is to evaluate the (cost) effectiveness of the newly developed intervention with change in weight, mid-upper arm circumference and physical functioning as primary endpoints.

Two innovative aspects of the proposed project are its focus on the prevention of undernutrition in the home care setting as well as the focus on underlying factors indirectly influencing nutritional intake in older persons and NOT on nutrition itself. Furthermore, the project will also build on the important success of previous work of the project group members.

The work plan consists of three phases: a preparation phase, a development phase and an evaluation phase. In the preparation phase the most relevant, prevalent and modifiable underlying factors that contribute to the development of undernutrition in older, community-dwelling persons receiving home care will be identified. A fast, easy-to-apply and valid checklist will be developed for home care workers to identify these underlying factors in older persons who are at risk for developing undernutrition. In the development phase a step-by-step action plan will be developed aiming to treat, withdraw or reduce the impact of these underlying factors on the actual development of undernutrition. This phase will not only be conducted in close collaboration with the participating home care organizations, but also, depending on the underlying factors identified, in close collaboration with other partners including general practitioners, local welfare organizations, local government and older persons, and using existing care when possible (e.g. continuity of care programs). The home care workers from the participating organizations are anticipated to play a central and coordinating role in conducting the intervention. In the final phase, the evaluation phase, we will perform a randomized controlled trial among older, community-dwelling persons receiving home care who are at risk of developing undernutrition based on the SNAQ65+. In this trial the effectiveness of the newly developed intervention versus usual care on body weight, mid-upper arm circumference and physical functioning (as primary endpoints) will be investigated as well as its cost-effectiveness.

In the final months of the project, a national symposium will be organized to disseminate the project results and discuss the results with the participating organizations and partners as well as representatives from professional societies (general practitioners, dietitians, dentists),

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website