Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Lively Legs is een programma voor leefstijlbegeleiding bij patiënten met ulcus cruris. Uit eerder onderzoek blijkt dat het programma Lively Legs bijdraagt aan wondgenezing, preventie van nieuwe beenwonden en kwaliteit van leven bij deze patiënten. Daarom is het van belang dat het programma gebruikt wordt in de praktijk. Dit gaat echter niet vanzelf. Het doel van deze studie was het onderzoeken van verschillende mogelijkheden om het programma te implementeren en het ontwikkelen van een flexibel (transmuraal) implementatieplan.

Als eerste stap heeft er een inventarisatie plaats gevonden waarin belemmerende en bevorderende factoren voor implementatie in kaart zijn gebracht. Op basis van deze factoren zijn implementatiestrategieën geselecteerd en is een implementatieplan ontwikkeld. Dit plan is uitgevoerd en geëvalueerd in vijf verschillende regio’s in Nederland. In drie van de vijf regio’s is het programma redelijk tot goed geïmplementeerd. Echter, bij alle settings bleek implementatie van het programma niet eenvoudig. In de thuiszorg was het bereiken van voldoende (potentiële) patiënten het grootste knelpunt, evenals een goed overzicht te krijgen op het aantal patiënten met ulcus cruris. Met het oog op toekomstige implementatie en verspreiding van het programma concluderen wij dat Lively Legs bij voorkeur wordt geïmplementeerd op de polikliniek dermatologie, met name vanwege de hogere concentratie patiënten met ulcus cruris. Het bestaan of de ontwikkeling van ketenzorg voor deze patiëntengroep heeft duidelijke positieve consequenties voor het aantal patiënten dat het programma aangeboden krijgt in een regio. Hoewel de begeleiding in eerste instantie plaats zou moeten vinden op de polikliniek, zouden aandachtspunten op het gebied van leefstijl doorgegeven moeten worden aan de thuiszorg en de huisarts. Indien wenselijk kunnen gesprekken vervolgd worden in de thuiszorg, voorwaarde is dat een select aantal verpleegkundigen met aandachtsveld wondzorg in de thuiszorg getraind is.

Alle ulcus cruris patiënten zouden als onderdeel van de reguliere zorg een eerste gesprek moeten krijgen met een getrainde verpleegkundige waarin een leefstijlanamnese wordt afgenomen en patiënten geïnformeerd worden over het belang van een gezonde leefstijl. De verpleegkundige die het programma geeft, zou een regietaak moeten hebben, niet alleen in leefstijlbegeleiding maar bij voorkeur in het gehele (gestandaardiseerde) zorgproces voor ulcus cruris. Daarnaast moet deze verpleegkundige ervaring hebben met de doelgroep ulcus cruris én affiniteit hebben met het geven van leefstijlbegeleiding. Scholing (2,5 dag) is noodzakelijk om het programma te kunnen geven.

Vervolgonderzoek zou zich kunnen richten op het gebruik van het Lively Legs programma voor patiënten met chronisch veneuze insufficiëntie (met risico op ulcus cruris) in de eerste lijn. Tot slot vinden wij het waardevol, mede vanuit het oogpunt om het programma verder te verspreiden in Nederland, om in vervolgonderzoek indicatoren voor ulcus cruris zorg te ontwikkelen, als eerste stap naar een certificaat voor goede ulcus cruris zorg.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Lively Legs is een programma voor leefstijlbegeleiding bij patiënten met ulcus cruris. Uit eerder onderzoek blijkt dat het programma Lively Legs bijdraagt aan wondgenezing, preventie van nieuwe beenwonden en kwaliteit van leven bij deze patiënten. Daarom is het van belang dat het programma gebruikt wordt in de praktijk. Dit gaat echter niet vanzelf. Het doel van deze studie was het onderzoeken van verschillende mogelijkheden om het programma te implementeren en het ontwikkelen van een flexibel (transmuraal) implementatieplan.

Als eerste stap heeft er een inventarisatie plaats gevonden van beïnvloedende factoren. De belangrijkste bevorderende factoren waren dat verpleegkundigen het programma zelf waarderen, evenals de ontwikkelmogelijkheden op dit gebied. Organisatorisch kan het programma zonder risico uitgeprobeerd worden. Ook ziet men met dit programma kansen om samenwerking in de regio te intensiveren. De belangrijkste belemmerende factoren lagen vooral op het organisatorische vlak. Ten eerste is het onduidelijk waar de meeste patiënten met ulcus cruris in zorg zijn, en in drie van de vijf regio’s ontbreekt een transmurale zorgketen. Door concurrentie tussen zorginstellingen is men terughoudend met doorverwijzen. Een andere belemmerende factor is dat er voor de polikliniek geen ‘extra’ vergoeding is voor het programma. Ten slotte moeten verpleegkundigen, naast hun huidige taken, voldoende tijd krijgen voor Lively Legs, en moet er een spreekkamer beschikbaar zijn.

Op basis van deze factoren is als tweede stap een implementatieplan ontwikkeld. Strategieën waren onder andere: training van de uitvoerende verpleegkundigen en afspraken met het management over organisatorische randvoorwaarden. Men kon naar eigen inzicht gebruik maken van verschillende materialen voor verwijzers/collega’s, zoals een brochure, geplastificeerde kaartjes en een powerpoint presentatie. Om zicht te krijgen op het aantal potentiële patiënten, is een online monitor instrument ontwikkeld, waar verpleegkundigen wekelijks het aantal patiënten moesten invullen.

Het implementatieplan is uitgevoerd en geëvalueerd in twaalf settings in vijf verschillende regio’s in Nederland. In drie van de vijf regio’s is het programma redelijk tot goed geïmplementeerd. Specifiek is de implementatie beoordeeld op de aspecten bereik, implementatie, de mate waarin er is voldaan aan organisatorische randvoorwaarden en de mate van steun van collega’s bij de uitvoering van het programma. Daarnaast is beoordeeld of het programma inhoudelijk is uitgevoerd zoals het ontwikkeld was. Het meest positief waren verpleegkundigen over de organisatorische randvoorwaarden en de kennis en steun van collega’s. Het minst positief scoorde het bereik van het programma. Dit speelde vooral in de thuiszorg, waarbij het lastig was om potentiële patiënten doorgestuurd krijgen. Maar ook op de polikliniek was dit moeizaam als overzicht of regie ontbrak.

In totaal hebben 43 patiënten het programma Lively Legs doorlopen. Er waren gemiddeld 2,3 gesprekken per patiënt (gemiddelde duur 113 minuten (range: 45-260 minuten)). Volgens verpleegkundigen hebben 25 patiënten (60%) op één of meerdere onderwerpen een grote vooruitgang geboekt, en 11 patiënten hebben een kleine vooruitgang geboekt op één of meerdere onderwerpen (26%). Patiënten (n=20) geven een gemiddeld rapportcijfer van een 8,4, wat betekent dat zij tevreden tot zeer tevreden zijn over de begeleiding. Verpleegkundigen waren ook tevreden; zij gaven voor 86% van de patiënten een score van 3 of hoger op een schaal van 1 tot 5. De inhoudelijke uitvoering van het programma bleek voldoende tot goed.

De eenmalige implementatiekosten en de kosten van het programma per patiënt waren nagenoeg gelijk voor thuiszorg en polikliniek. Lively Legs wordt bij voorkeur op de polikliniek dermatologie geïmplementeerd, vanwege de hogere concentratie patiënten met ulcus cruris. Ketenzorg heeft duidelijke voordelen voor het aantal patiënten dat het programma aangeboden krijgt in een regio. De verpleegkundige die het programma geeft, zou een regietaak moeten hebben in het (gestandaardiseerde) zorgproces voor ulcus cruris, zodat coördinatie minder tijd kost en er op vaste momenten patiënten gescreend en ingepland kunnen worden. Daarnaast moet deze verpleegkundige ervaring hebben met de doelgroep ulcus cruris én affiniteit hebben met het geven van leefstijlbegeleiding. Scholing (2,5 dag) is noodzakelijk om het programma te kunnen geven. Als onderdeel van de reguliere zorg zouden alle ulcus cruris patiënten een eerste gesprek moeten krijgen met een getrainde verpleegkundige. Hoewel de begeleiding in eerste instantie plaats zou moeten vinden op de polikliniek, zouden aandachtspunten op het gebied van leefstijl doorgegeven moeten worden aan de thuiszorg en de huisarts. Indien wenselijk kunnen gesprekken vervolgd worden in de thuiszorg, voorwaarde is dat een select aantal verpleegkundigen met aandachtsveld wondzorg in de thuiszorg daarvoor getraind is.

 

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Lively Legs is een leefstijlprogramma dat speciaal ontwikkeld is voor patiënten met een ulcus cruris ('open been'). Deze patiënten worden in dit programma door een verpleegkundige begeleid bij het werken aan een gezonde leefstijl. Bij een gezonde leefstijl gaat het om voldoende beweging, waarbij vooral wandelen en het regelmatig doen van beenoefeningen gezond is voor de bloedcirculatie in de benen. Daarnaast gaat het om therapietrouw met compressietherapie. Ten slotte gaat het om onderwerpen als hygiëne van voeten en onderbenen, adequaat pijnmanagement, goed schoeisel, het goed afrollen van de voet, gezonde voeding, afvallen en stoppen met roken. In eerder onderzoek naar de effecten van het leefstijlprogramma werden positieve uitkomsten gevonden op bewegingsgedrag, beenoefeningen, reductie van het aantal wonddagen na genezing en kwaliteit van leven. Leefstijlbegeleiding vormt een veelbelovend onderdeel van de behandeling van ulcus cruris en zou onderdeel uit moeten maken van de reguliere zorg voor ulcus cruris patiënten. Dit project beoogt meer inzicht te krijgen hoe het programma in de praktijk ingevoerd kan worden. Daartoe wordt een implementatieplan voorbereid, ingevoerd en geëvalueerd.

Lively Legs wordt momenteel in Nijmegen, Doetinchem en Noord-Limburg aan patiënten met ulcus cruris aangeboden. In deze drie regio’s is het programma verschillend ingevoerd. In Nijmegen biedt de thuiszorg het programma Lively Legs aan. In Doetinchem wordt het programma op de polikliniek Dermatologie van het Slingeland Ziekenhuis ingevoerd. En in de regio Noord-Limburg vindt begeleiding plaats op de polikliniek dermatologie van VieCuri Medisch Centrum, bij cliënten thuis door Proteion Thuiszorg en De Zorggroep Noord-Limburg én op het Kenniscentrum Wondbehandeling in Venray. In totaal zijn er inmiddels 10 verpleegkundigen van 6 verschillende organisaties opgeleid om de begeleiding aan deze patiënten te kunnen geven. Een evaluatie van deze eerste implementatieronde vindt plaats in maart 2010, waarna het gebruikte plan eventueel aangepast zal worden en daarna gebruikt gaat worden in twee nieuwe regio’s. Het project zal eind 2010 een gestructureerd maar flexibel implementatieplan opleveren wat organisaties vervolgens zelf kunnen gaan gebruiken om Lively Legs in te voeren.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Lively Legs is een leefstijlprogramma voor patiënten met een ulcus cruris ('open been'). Patiënten worden in dit programma door een verpleegkundige begeleid bij het bereiken van gezondheidsbevorderend gedrag. De primaire doelstelling van het project is de ontwikkeling van een implementatieplan voor de polikliniek dermatologie. Ook wordt eventuele samenwerking tussen de polikliniek voor dermatologie en de thuiszorg en huisarts in dit kader onderzocht.

Uit de voorlopige analyse van de context en de bevorderende en belemmerende factoren blijkt dat (structurele) financiering als grootste knelpunt wordt ervaren, en dat daarnaast organisatorische knelpunten en de besluitvormingscontext een rol spelen. Ook blijkt het deels ontbreken van een systematische samenwerking tussen zorgorganisaties in de keten bij de ulcus curis patiëntengroep een knelpunt voor implementatie. Daarbij speelt betrokkenheid van huisartsen en concurrentie tussen thuiszorgorganisaties onderling ook een rol. Tot slot is het natuurlijk nodig diegenen die de leefstijlinterventie uitvoeren scholing aan te bieden.

Het programma is in oktober 2009 in drie regio’s verschillend ingevoerd. In Nijmegen biedt de thuiszorgorganisatie het programma aan, en vindt de leefstijlbegeleiding plaats bij cliënten thuis. Huisartsenpraktijken en de polikliniek van het UMC St Radboud verwijzen patiënten door naar het programma. In Doetinchem wordt Lively Legs op de polikliniek dermatologie van het Slingeland ziekenhuis aangeboden. In Noord-Limburg bieden de polikliniek dermatologie van VieCuri Medisch Centrum, twee thuiszorgorganisaties en een kenniscentrum wondbehandeling het programma aan voor patiënten met ulcus cruris. Implementatiestrategieën die zijn gehanteerd om Lively Legs te implementeren, zijn ondermeer: 1) scholing van verpleegkundigen om de begeleiding te kunnen geven zoals vormgegeven in het programma Lively Legs, 2) aanpassing in de structuur: namelijk 4 uur per week verpleegkundige tijd beschikbaar voor het programma, 3) reminders en feedback over het aantal verwijzingen naar het programma Lively Legs in de keten, 4) een website met forum voor leefstijlverpleegkundigen om casusbesprekingen te posten en praktische tips rondom begeleiding van patiënten met elkaar te delen, 4) educatief materiaal ter verspreiding bij organisaties in de keten, 5) educatief materiaal ter verspreiding bij patiënten met ulcus cruris, 6) kennisoverdracht en educatie: artikel in interne nieuwsbrieven en communicatiekanalen van deelnemende organisaties. Evaluatie van de implementatie van ronde 1 vindt plaats in maart 2010.

Het implementatieplan zoals in een eerste ronde in 2009 is ontwikkeld, zal na de evaluatie van deze eerste ronde zo nodig aangepast worden en daarna gebruikt worden in twee nieuwe regio’s in 2010. Het project zal een gestructureerd maar flexibel implementatieplan opleveren. Door de ontwikkeling van een implementatieplan kan in de toekomst gereageerd worden op vragen uit de praktijk, bijvoorbeeld van organisaties die het programma op/in de eigen polikliniek of thuiszorgorganisatie willen gaan gebruiken.

 

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

AANLEIDING Het leefstijlprogramma LIVELY LEGS is ontwikkeld voor het begeleiden van patiënten met een ulcus cruris ('open been'), met het oog op gebruik op de polikliniek. Het theory & evidence based programma begeleidt patiënten bij het bereiken van gezondheidsbevorderend gedrag en draagt zo bij aan wondgenezing, preventie van nieuwe beenwonden en kwaliteit van leven. De begeleiding van patiënten wordt in maximaal zes poliklinische contacten in een periode van maximaal zes maanden door hiervoor getrainde verpleegkundigen verzorgd. In de nog af te ronden ZonMW-doelmatigheidsstudie (LEG TEST) rond het programma, worden een jaar na de baselinemeting (tevens zes maanden na afsluiting van de begeleiding) significante verschillen tussen de interventie- en controlegroep gevonden. Voor deze doelmatigheidsstudie is het programma om onderzoekstechnische redenen niet voluit geimplementeerd, maar is op bewegen als belangrijkste gedraging ingezoomd. De positieve resultaten bij 12 maanden houden in dat patiënten in de interventiegroep significant vaker de norm '30 minuten matig intensieve beweging op tenminste vijf dagen per week' halen (=vooraf gestelde primaire uitkomst), vaker specifiek voorgeschreven beenoefeningen uitvoeren en significant meer minuten per week lopen.

Waar de uitkomsten duidelijk positief zijn, vraagt effectieve implementatie van het programma echter om een systematische en goed geplande benadering waarbij rekening gehouden wordt met alle relevante factoren.

DOELSTELLING - De primaire doelstelling van het project Implementing LIVELY LEGS is de ontwikkeling van een flexibel implementatieplan voor de dermatologische polikliniek, waarin rekening gehouden word met lokale knelpunten en voorwaarden voor implementatie. Ook wordt eventuele transmurale implementatie van het leefstijlprogramma in dit kader meegenomen.

Een secundaire doelstelling is de daadwerkelijke (transmurale) implementatie van het programma bij/rondom vijf poliklinieken voor dermatologie.

PLAN VAN AANPAK- Het implementatiemodel van Grol en Wensing (23) vormt het raamwerk voor dit project. Implementing LIVELY LEGS bestaat uit twee delen. In het eerste deel wordt de implementatie voorbereid, uitgevoerd en geëvalueerd op drie met LIVELY LEGS bekende poliklinieken. Vervolgens wordt een soortgelijk traject doorlopen op twee poliklinieken die nog niet bekend zijn met het programma. Zowel in het eerste als in het tweede deel wordt bij alle poliklinieken verkend wat de mogelijkheden voor transmurale implementatie zijn. Belemmerende en bevorderende factoren op zowel de polikliniek als in de thuiszorg worden verkend door middel van vragenlijsten, interviews met individuele professionals en een focusgroepinterview. Hieraan voorafgaand wordt een secundaire analyse gedaan van de gegevens uit de doelmatigheidsstudie LEG TEST, aangevuld met informatie uit interviews met patienten die in het kader van LEG TEST zijn begeleid. Vanuit de beschreven verkenning wordt een samenhangend implementatieplan ontwikkeld en getest. Hierbij wordt ook gezocht naar mogelijkheden voor structurele financiering van deze uitbreiding van zorg door gespecialiseerde verpleegkundigen.

RESULTAAT – Het project zal een gestructureerd maar flexibel implementatieplan opleveren voor de implementatie van LIVELY LEGS. Poliklinieken en thuiszorgorganisaties kunnen met behulp van dit plan het leefstijlprogramma gemakkelijker implementeren. Tevens zal het project nieuwe inzichten opleveren met betrekking tot implementatie van leefstijlgerichte zorgvernieuwingen in de poliklinische zorg en ontwikkeling van transmurale zorgvormen voor specifieke patiëntengroepen.

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website