Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Het doel van het FLASH-project (Fit Lifestyle At School and at Home) was om het proces van capacity building in een school community, waaronder het ontwerpen en implementeren van gezondheid bevorderende activiteiten, te monitoren en om te onderzoeken of dit proces de community capacity versterkte en vervolgens gezond eet- en beweeggedrag bij vmbo-leerlingen bevorderde. De school community bestaat uit leerlingen, schoolpersoneel en ouders.

Steeds vaker besteden Nederlandse scholen aandacht aan gezond eet- en beweeggedrag met de Gezonde School aanpak. Schoolprogramma’s beklijven echter moeizaam, waardoor effecten op lange termijn beperkt lijken te zijn. Te vaak is schoolgezondheidsbevordering afhankelijk van één enthousiaste leraar, voelen de stakeholders onvoldoende eigenaarschap, en zijn ouders niet betrokken. Met het creëren van een gezonde school community werd beoogd de Gezonde School aanpak op een praktische, duurzame wijze vorm te geven, uitgaande van de ‘eigen kracht’ in de school. Leerlingen, schoolpersoneel en ouders werkten samen aan een Gezonde School met activiteiten die pasten bij de context en populatie van de school en die het maken van gezonde keuzes in eet- en beweeggedrag op school én thuis stimuleerde. In FLASH is gebruik gemaakt van 4 strategieën voor capacity building:

1) het identificeren van leiders of sleutelfiguren in de gemeenschap, die ook anderen kunnen motiveren; 2) het creëren van een participatieve schoolcultuur, waarin alle leden van de schoolgemeenschap de mogelijkheid krijgen om mee te denken en/of beslissen; 3) het gezamenlijk en systematisch ontwerpen of kiezen, implementeren en evalueren van gezondheid bevorderende activiteiten, uitgaande van de vier pijlers van de Gezonde School aanpak; 4) het ontwikkelen en benutten van een lokaal netwerk dat bijdraagt aan de realisatie van de activiteiten

 

Het onderzoeksproject is een samenwerking van de Vrije Universiteit Amsterdam, Hogeschool Windesheim, GGD IJsselland en Landstede Groep. Het project had vier interventie- en vier controlescholen. Iedere interventieschool had een Gezonde School Coördinator (GSC, een docent binnen de school), die werd gecoacht door een expert in onderwijs en een expert in gezondheidsbevordering.

Het project kende 3 delen:

1. Inzicht krijgen in ervaringen, gedrag, context, behoeftes, kansen en belemmeringen van leerlingen, schoolpersoneel en ouders in de school community m.b.t. gezond eet- en beweeggedrag. Data verzameling vond onder meer plaats via vragenlijst onderzoek, meten van lengte/gewicht/middelomtrek, photovoice, focusgroepen en interviews.

2. In co-creatie ontwikkelen van een school-community-based integrale aanpak, uitgaande van de vier pijlers van de Gezonde School. Hiervoor werden o.a. technieken uit design thinking, nudging en educatie ingezet om leerlingen, ouders en schoolpersoneel actief te betrekken. De scholen zelf zijn daarbij ‘in the lead’.

3. Evaluatie van deze integrale aanpak. Vanaf de start van het project is het proces van capacity building in de school community structureel en systematisch gemonitord. Daarnaast is een quasi-experimentele studie uitgevoerd met de 4 interventie- en 4 controlescholen om te exploreren in hoeverre het proces van capacity building, gepaard is gegaan met veranderingen in BMI en eet- en beweeggedrag bij vmbo-leerlingen.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

DEEL 1 INVENTARISATIE VAN WENSEN, BEHOEFTES EN MOGELIJKHEDEN

Photovoice-focusgroepen met leerlingen

Uit de photovoice-focusgroep gesprekken bleek dat leerlingen goed kunnen benoemen welke factoren hun keuzen beïnvloeden en daar activiteiten aan kunnen verbinden. Ze ervoeren echter weinig eigenaarschap, vonden het moeilijk om invloed uit te oefenen en legden de verantwoordelijkheid voor de gezonde school community bij de schoolleiding. Betrokkenheid van ouders bij de gezonde school community bleek nodig vanwege hun belangrijke invloed op het eet- en beweeggedrag van leerlingen. Leerlingen toonden interesse om op groeps- of schoolniveau een actieve rol te spelen bij het ontwikkelen en uitvoeren van gezondheid bevorderende activiteiten. Om leerlingen deze rol te geven zijn goede begeleiding, facilitering en inbedding in het curriculum wenselijk.

 

Interviews met diverse stakeholders

Resultaten lieten zien dat op het gebied van leiderschap een enkele docent zich gemotiveerd voelde om een bijdrage te leveren aan de Gezonde School, maar ze voelden zich niet gesteund en werden niet gefaciliteerd. Ouders en leerlingen werden nauwelijks betrokken en hadden zeker geen leiderschapsrol. Als kans werden bestaande structuren als leerling- en ouderraad genoemd. Stakeholders gaven aan dat scholen weinig tot geen input vroegen van de school community. Over activiteiten gaven ze aan niet goed op de hoogte te zijn welke activiteiten op het gebied van gezond eet- en beweeggedrag ondernomen werden. Daarnaast bleek weinig inzicht waar leerlingen behoefte aan hebben. Voor het opzetten van lokale netwerken zagen stakeholders voor zichzelf geen rol.

 

DEEL 2 IN CO-CREATIE ONTWIKKELEN VAN EEN SCHOOL-COMMUNITY-BASED INTEGRALE AANPAK

Op basis van de data uit deel 1 is van elke school community een schoolportret gemaakt dat de basis vormde voor een interactieve ontwerpsessie. In deze, op de principes van design thinking gebaseerde, sessies hebben leden van de community met elkaar interventies ontworpen voor hun school. Ook zijn afspraken gemaakt om ideeën verder uit te werken en uit te voeren. Voor deze aanpak is gekozen op basis van de resultaten uit deel 1. Deel 1 heeft bij het onderzoeksteam en de school community beelden opgeleverd ten aanzien van het nut en de potentie van de school community. Ook zijn de actieve leden van de community geïdentificeerd. Aangrijpingspunten voor interventies leken vooral te liggen bij praktische werkvormen voor in de lessen (photovoice project door docenten zelf), het inspelen op lokale mogelijkheden in de fysieke schoolomgeving, het stimuleren van communicatie-activiteiten of verdere invulling geven aan de gezonde school kantine.

 

DEEL 3 EVALUATIE

Voorlopige resultaten laten bij alle interventiescholen een toename zien in community capacity over de periode 2017-2020. Deze toename is vooral te zien op het gebied van leiderschap en participatieve schoolcultuur.

GSC’s bleken aan het eind van het project meer gericht op coördineren, overzicht houden en verschillende stakeholders bijeenbrengen. Ook waren ze succesvol in het betrekken van collega’s die vaker deeltaken oppakten passend bij hun interesses/vakgebied. Het bleek lastig om ouders, en leerlingen voor leiderschapsrollen te betrekken. Daar werden wel kansen voor gezien als dit werd ingebed in bestaande samenwerkingsstructuren zoals ouder- en leerlingenraad en dit meer werd gefaciliteerd vanuit school.

Resultaten gaven indicaties dat de deelnemende scholen gedurende het onderzoekstraject een participatievere cultuur hebben gecreëerd, waarin leiders het normaal zijn gaan vinden om de school community om input te vragen om gezonde keuzes in eet- en beweeggedrag te bevorderen en activiteiten daarop te laten aansluiten.

Daarnaast nam in alle scholen het aantal activiteiten op het gebied van eet- en beweeggedrag toe en de mate van eigenaarschap die stakeholders over deze activiteiten voelden.

Om de community capacity van een school community op te bouwen is het belangrijk om te beginnen met het aanstellen van leiders, die vervolgens worden gefaciliteerd vanuit het schoolmanagement en gecoacht om een school community aan te jagen, coördineren en verschillende stakeholders bij elkaar te brengen. Dit is namelijk geen vanzelfsprekende rol van een leraar of van leerlingen en ouders in de schoolcontext. Het creëren van enthousiasme in de school community lijkt te leiden tot een positieve houding van stakeholders en tot activiteiten die beter zijn afgestemd op de schoolcontext.

Er is behoefte aan ondersteuning om de community capacity verder te ontwikkelen: leiders moeten worden ondersteund bij het vergroten van hun zichtbaarheid in de school community, het communiceren over activiteiten binnen de Gezonde School aanpak om bekendheid van deze activiteiten te vergroten, bij het omgaan met dynamische processen in de school en het opzetten van netwerken buiten de school.

Resultaten op het gebied BMI en eet- en beweeggedrag van de leerlingen worden nog geanalyseerd.

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Het doel van dit project is het ontwikkelen, implementeren en evalueren van een integrale aanpak vanuit een participatieve benadering binnen een schoolcommunity om daarmee gezond eet- en beweeggedrag bij adolescenten te bevorderen. De schoolcommunity bestaat onder andere uit leerlingen, schoolpersoneel en ouders.

Steeds vaker besteden Nederlandse scholen aandacht aan gezond eet- en beweeggedrag m.b.v. de Gezonde School Aanpak.

Echter beklijven schoolprogramma’s moeizaam, waardoor effecten op lange termijn beperkt lijken. Te vaak is

schoolgezondheidsbevordering afhankelijk van één enthousiaste leraar, voelt de school onvoldoende eigenaarschap, en zijn ouders niet betrokken. Met het creëren van een gezonde school community wordt beoogd de Gezonde School Aanpak op een praktische, duurzame wijze vorm te geven, uitgaande van de ‘eigen kracht’ in de school. Het doel is de motivatie, capaciteiten en mogelijkheden van leerlingen, schoolpersoneel en ouders te versterken, zodat zij samen werken aan het creëren van een

Gezonde School, die het maken van gezonde keuzes in eet- en beweeggedrag op school én thuis stimuleert.

Het onderzoeksproject loopt van 2016 tot 2020 en is een samenwerking van de Vrije Universiteit Amsterdam, Hogeschool

Windesheim, GGD IJsselland en Landstede Groep. Het project heeft vier interventie- en vier controlescholen. Iedere

interventieschool heeft een gezonde schoolcoördinator (een docent binnen de school), die wordt gecoacht door een expert in onderwijs en een expert in gezondheidsbevordering. Het project kent 3 delen:

1. Inzicht krijgen in ervaringen, motivatie, capaciteiten, gedrag en dilemma’s van leerlingen, docenten, ouders en andere stakeholders met (bevorderen van) gezond eet- en beweeggedrag op school en thuis. Dataverzameling vindt onder meer plaats via vragenlijstonderzoek, meten van lengte/gewicht/middelomtrek, photovoice-study, lesobservaties en focusgroep gesprekken.

2. In co-creatie ontwikkelen van een school-community-based integrale aanpak, uitgaande van de vier pijlers van de Gezonde School. Hiervoor worden o.a. technieken uit capacity building, social marketing, nudging en (peer)educatie ingezet om leerlingen, ouders en schoolpersoneel actief te betrekken. De scholen zelf zijn daarbij ‘in the lead’.

3. Evaluatie van deze integrale aanpak. Vanaf de start van het project wordt het proces van de ontwikkeling van de gezonde school community structureel en systematisch gemonitord. Tezamen met de resultaten uit de effectstudie ontstaat een beeld van wat wel en niet werkt in de praktijk van de school.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Deel 1: De photovoice studie is afgerond. Leerlingen hebben foto’s gemaakt van items (bijv.plaatsen, personen, activiteiten) in hun dagelijks leven thuis en op school die zij associëren met eten en bewegen. Vervolgens hebben zij deze op school verwerkt in collages. Met een deel van de leerlingen zijn verdiepende focusgroep-gesprekken gevoerd.

Daarnaast zijn, met behulp van de methodiek ‘community readiness to change’, interviews gehouden met een mix van stakeholders in elke school community: docenten, ondersteunend personeel, management, en ouders, met als doel de wensen, ideeën, mogelijkheden en barrières van elke community in kaart te brengen. Ook is in samenwerking met de schoolcoördinatoren een digitale vragenlijst onder ouders uitgezet. Al deze data worden tweede helft 2018 geanalyseerd.

 

Deel 2: Op basis van de verzamelde data wordt van elke school community een zogenaamd schoolportret gemaakt. Dit schoolportret vormt de basis voor een interactieve ontwerpsessie. In deze, op de principes van design thinking gebaseerde, sessies gaan leden van de community met elkaar interventies ontwerpen voor hun eigen school. Ook worden afspraken gemaakt om (een deel van) de ideeën verder uit te werken en uit te voeren.

Voor deze aanpak is gekozen op basis van de resultaten uit deel 1. Deel 1 heeft bij het onderzoeksteam en de community beelden opgeleverd ten aanzien van het nut en de potentie van de school community. Ook zijn de actieve leden van de community gedetecteerd. Aangrijpingspunten voor interventies lijken vooral te liggen bij praktische werkvormen voor in de lessen (photovoice project door docenten zelf), het inspelen op locale mogelijkheden in de fysieke schoolomgeving, het stimuleren van communicatie-activiteiten of verdere invulling geven aan de gezonde school kantine. Voor alle activiteiten worden beschrijvingen (handleidingen) en tools gemaakt, zodat uiteindelijk een toolbox ontstaat met voor scholen bruikbare, zelf uitvoerbare interventies, maar ook met instrumenten om een dergelijke lerende community-based aanpak te implementeren en evalueren.

 

Deel 3: het proces van het ontwikkelen van de school communities is van begin af aan gevolgd middels weekjournaals van schoolcoördinatoren en evaluatiegesprekken. De baseline en follow up metingen geven informatie over het effect van deze aanpak op het eet- en beweeggedrag en lichaamsgewicht van de leerlingen.

 

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

When growing up, adolescents tend to adopt unhealthy dietary and physical activity behavior that is associated with a rising prevalence in overweight and obesity. Especially adolescents attending prevocational schools are a vulnerable population at risk for unhealthy behavior and overweight. Schools are an opportune setting to encourage a healthy lifestyle in adolescents because of their pedagogical task and potential to reach youth. The WHO advocates for a research-based, whole school health approach in which curricular health education is combined with a favorable environment, a school health policy and partnerships with stakeholders such as parents, organizations for youth health care and sports.

In the Netherlands, many schools have adopted the integrated Healthy School Approach to some degree, but experience a challenge in implementing the approach in every day life at school in a sustainable way. In this regard a prerequisite is the presence of sufficient community capacity, that needs to be built through external support. Another prerequisite is the involvement of stakeholders including teachers, parents and adolescents in program design, implementation and evaluation from the start, so their values and concerns will be met, which will lead to support, understanding and ownership.

 

The aim of this study is to develop a method to increase community capacity in a school by means of a participatory action approach in order to improve the sustainable implementation of a school health promotion program based on the Dutch Healthy School Approach. The purpose of the school health promotion program is to improve healthy dietary and physical activity behavior and a healthy weight in adolescents in prevocational schools. The process of building the school community capacity and the impact of the school health promotion program will be studied in order to learn whether this method is feasible and effective in stimulating healthy behavior in adolescents.

 

Key elements in the project are:

1. Implementing a whole school approach: the ‘Healthy School Approach’, applicable to the Dutch school system;

2. Increasing community capacity of the school;

3. Involving stakeholders in design, implementation and evaluation of a school health promotion program, targeting healthy dietary and physical activity behavior;

4. Taking the pupils’ motives, needs and ideas as starting point, which will increase the commitment of other pupils, parents and teachers

5. Selecting and implementing strategies that fit with the opportunities and capacities of the school, such as establishing social norms, applying nudges or prompts to encourage healthy behavior and making healthy choices easier.

 

In the project 4 intervention and 4 control schools participate.

The project consists of three phases. In a preliminary phase a healthy school working group will be established and led by a healthy school coordinator. Subsequently, in the first phase a needs assessment will be carried out to gain insight in barriers, benefits and needs of pupils, teachers and parents regarding (stimulating) healthy dietary and physical activity behavior. A baseline measurement will be carried out to collect data on (determinants of) health behaviors, length and weight on all schools. In addition a photovoice study, lesson-observation study and in depth group discussions among various stakeholders will be carried out in the intervention schools and school health goals will be set.

In phase 2 the designed health promotion program, including the initiation of activities and the evaluation, will be implemented. The program will be managed by the healthy school coordinator and the healthy school working group coached by experts in health promotion and education. Other stakeholders in the school community will be actively involved. Teachers in health and physical education will improve their health promotion competences by means of practice development. Communication of stakeholders proceeds via social media.

In phase 3, the working method will be evaluated on process and outcome level. The feasibility, acceptability, fidelity and satisfaction will be evaluated applying mixed methods by using questionnaires, focus group discussions and a digital registration system (study 1). Effects of the method on (determinants of) dietary and physical activity behavior and BMI in adolescents (study 2) and on motivation, capabilities and opportunities of teachers and parents to stimulate healthy behavior of adolescents (study 3) will be evaluated in a quasi-randomized controlled trial.

 

This project is a unique collaboration between representatives of education (ranging from prevocational schools to university) practice, research and policy. Therefore, scientific and practical expertise on health promotion, education and policy is combined and will be used to support schools to develop a feasible method for school health promotion in real-life conditions.

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website