Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In het werkgebied van de GGD Noord- en Oost-Gelderland hebben twee alcoholmatigingsprojecten gelopen; in de regio Achterhoek van 2005 tot en met 2012, in de Stedendriehoek van 2008 tot en met 2013. Gemeenten, politie, IrisZorg, Tactus en GGD werkten hiervoor samen. Vanaf 2011 zijn deze projecten samengevoegd tot één project en is naast de implementatie van de activiteiten, de borgingsfase gestart.

 

Voor de activiteiten ging het om een mix van voorlichtings-, regelgevings- en handhavingsactiviteiten gericht op de plekken waar jongeren kwamen en alcohol een rol speelden: scholen, jongerenwerk, horeca, sport, thuis, op straat.

 

Proces- en effectonderzoek is verricht, in samenwerking met AGORA, de academische werkplaats van Wageningen Universiteit en de GGD.

Het alcoholgebruik onder jongeren is gemeten via E-MOVO, een vierjaarlijkse internetenquete onder jongeren van klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs. Daaruit blijkt dat een grote daling is ingezet wat betreft leeftijd en binge drinken.

Het efffect op ouders is herhaaldelijk gemeten via een telefonische vragenlijst onder 250 ouders in zowel de Achterhoek als de Stedendriehoek. Ouders weten tijdens de nametingen meer over de gevolgen van jong alcoholgebruik, kijken er kritischer tegen aan en veranderen hun opvoedregels.

 

Om deze goede resultaten vast te houden hebben de samenwerkingspartners van het project in het laatste projectjaar afspraken gemaakt over de borging van

het project. Er zijn afspraken over de keuze voor activiteiten, de taakverdeling, procedurele afspraken en bestuurlijke betrokkenheid.

 

De GGD zal de borging monitoren. Bij de volgende E-MOVO in 2015 wordt gekeken of de borgingsdoelen zijn behaald.

In mei 2014 is in TSG het artikel 'Borgen is een werkwoord' verschenen, dat beschrijft hoe de borging tot stand is gekomen.

 

In de Achterhoek is eind 2013 het verloop van de borging voor het eerst gemonitord, via gesprekken met gemeenten en met IrisZorg. Zes gemeenten gaven aan dat alcoholmatiging is ingebed, via het jongerenbeleid, het lokaal gezondheidsbeleid, het leefstijlbeleid, lokaal preventief overleg en de borgingsafspraken. Eén gemeente gaf aan enkel mee te liften met de voorzetten van de GGD, een ander dat de inzet voor alcoholmatiging na het project is verdwenen.

Het verslag van de monitorgesprekken is aan wethouders voorgelegd, om zo vast te stellen of bijstelling nodig is. Vooralsnog blijft de inzet voor alcoholmatiging zoals deze nu is.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

E-MOVO 2011, een vierjaarlijkse internetenquête onder jongeren van klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs, meet onder andere het alcoholgebruik onder jongeren. Dit maakt zichtbaar dat op één na alle doelen ruim zijn behaald. Het binge drinken is wel afgenomen, maar net iets minder dan beoogd.

Achterhoek Stedendriehoek

ooit alcohol 2007 2011 2007 2011

klas 2 49% 29% 46% 29%

klas 4 89% 79% 84% 73%

 

laatste 4 weken 2007 2011 2007 2011

klas 2 30% 17% 29% 17%

klas 4 80% 71% 73% 62%

 

binge drinker 2007 2011 2007 2011

klas 2 17% 11% 16% 11%

klas 4 61% 56% 53% 45%

 

Alcoholopvoeding door ouders

Het effect van het project op Achterhoekse ouders is via

uitgebreide telefonische interviews in 2006, 2007 en 2010

onderzocht. Ouders weten tijdens de tweede en derde meting

meer over de gevolgen van jong alcoholgebruik, kijken er

kritischer tegen aan en veranderen hun opvoedregels.

In de Stedendriehoek is dit onderzoek in 2010 en 2012

uitgevoerd. Ook hier is de kennis en de opvoedvaardigheid bij de ouders verbeterd.

 

Borging

Hoofddoel van de borging is dat de gunstige wijzigingen in het drankgebruik van jongeren, zoals gemeten in E-MOVO 2011, in E-MOVO 2015 behouden blijven. Aangezien E-MOVO 2015 in de toekomst ligt, is dit doel van de borging nog niet gemeten.

 

Er waren ook subdoelen voor borging, namelijk:

- Er wordt samen met AGORA een verankeringsplan opgesteld, met aandacht voor draagvlakbehoud, onderhoud van activiteiten en de neerslag in beleid

- Keuze van activiteiten en proces

- Begeleiding van uitvoering met onderzoek.

 

Het verankeringsplan met deze elementen is opgesteld en uitgevoerd: na raadpleging van literatuur en de keuze voor een borgingsmodel, zijn de partners over borging geïnterviewd. Tijdens het interview is ingegaan op de betekenis van borging, op de concrete borgingsactiviteiten, op de benodigde besluitvorming, en op de wijze waarop besluiten rond borging tot uitvoering konden komen. Binnen de gemeente is het interview gehouden met de wethouder en het afdelingshoofd. Binnen de organisaties met de manager c.q. het afdelingshoofd. Vaak was ook de uitvoerende professional aanwezig.

 

De geïnterviewden vroegen om een borgingsnotitie en gaven daarvoor als ingrediënten o.a. projectresultaten, de doelen van borging, de organisatie van borging, en de borgingsactiviteiten zelf.

 

Na de interviews was dus draagvlak voor borging en een borgingsnotitie aanwezig. Gemeenten hebben vervolgens alcoholmatiging jeugd in strategische beleidsnota’s opgenomen, zoals de (vierjarige) nota lokaal gezondheidsbeleid. Daarnaast hebben zij het onderwerp opgenomen in concretere werkplannen, bijvoorbeeld afdelingsjaarplannen, de sportnota of het jaarplan jongerenwerk.

Voor de strategische beleidsnota’s en de werkplannen is de borgingsnotitie gebruikt. Sommige gemeenten hebben de borgingsnotitie in zijn geheel aan het college van B&W voorgelegd.

 

Er is afgesproken dat de GGD jaarlijks de borging monitort.

 

In de Achterhoek heeft deze monitor eind 2013 voor het eerst plaatsgevonden, via gesprekken met gemeenten en met IrisZorg. De conclusies zijn:

- Zes Achterhoekse gemeenten voeren naast taken uit de nieuwe Drank- en Horecawet (DHW), ook beleid en activiteiten uit richting de settings waar jongeren komen en alcohol speelt.

- Het beleid is ingebed in o.a. het jongerenbeleid, lokaal gezondheidsbeleid, het leefstijlbeleid, lokaal preventief overleg en de borgingsafspraken.

- Er is nog steeds goede samenwerking tussen gemeenten, IrisZorg en GGD.

- In twee gemeenten is de inzet beperkt tot taken uit de nieuwe DHW en soms uitrol van halfproducten van de GGD. Deze twee gemeenten hebben mogelijk voordeel van de aanpak in de zes andere gemeenten, waar hun jongeren ook naar school gaan, sporten of uitgaan.

 

Het verslag van de monitorgesprekken is na ambtelijke bespreking voorgelegd in het overleg van wethouders om zo vast te stellen of bijstelling nodig is. De wethouders zagen de voordelen van het ingezette beleid. Zij kozen voor behoud van de inzet op alcoholmatiging jeugd zoals tijdens het monitorgesprek gebleken.

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De derde fase van het alcoholmatigingsproject in de Achterhoek en de Stedendriehoek kent twee sporen:

- implementatie van activiteiten

- (organisatie van) de borging van het project

 

Spoor 1: Implementatie van de activiteiten

De activiteiten richten zich op de volwassenen rond kinderen van 10 tot 18 jaar en op de kinderen zelf. Het gaat om voorlichting, regelgeving en handhaving in de gemeente, op sportverenigingen, in horecagelegenheden, in jeugd- en jongerenwerk, op het onderwijs en in ziekenhuizen.

Een greep uit de activiteiten in 2011 en 2012:

- een regionale bijeenkomst voor gemeenten over de nieuwe Drank- en Horecawet

- dagelijks het PGO-advies Alcohol in groep 7 en klas 2 aan ouder en kind

- een brief van de gemeenten aan ouders van 12-jarigen

- een flyer van de gemeenten aan 14- en 15-jarigen, met tips, krasactie en actiewebsite. Ruim 25% van de jongeren logde in. Wethouders reikten de prijzen uit, de pers besteedde er volop aandacht aan.

- via tekenleraren deden veel scholen voor voortgezet onderwijs mee aan de Cartoonbattle, met prijzen op school- en regionaal niveau. Weer veel PR.

- nazorgtraject voor comadrinker en zijn ouders in samenwerking met de ziekenhuizen.

 

Spoor 2: Borging van het project

Een verkenning naar theorie over borging is uitgevoerd. Met behulp van het gevonden model is een vragenlijst ontworpen. In 2011 is met wethouders, afdelingshoofden en gemeentelijk projectleiders over de mogelijkheden voor borging in hun gemeente gesproken. Een zelfde interview is met Verslavingszorg, politie, Halt en GGD gehouden. Een voorbeeldnotitie Borging is geschreven en dient o.a. als basis voor een B&W-notitie. Er is voorbeeldtekst voor de nota lokaal gezondheidsbeleid opgesteld. Momenteel loopt nu de besluitvorming over borging in de gemeenten in de Achterhoek, zij ronden het project na 2012 af. Volgend jaar volgt de Stedendriehoek.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Resultaten van het project

Het project is succesvol in de Achterhoek en Stedendriehoek! Dit blijkt uit onderzoek dat in klas 2 en 4 van middelbare scholen is uitgevoerd.

 

1. Drinken in tweede klas is uitzondering

In 2003 dronk ruim 50% van de tweede klassers regelmatig alcohol. Eind 2011 drinkt rond de 20% van de vmbo-ers en 10% van de havo/vwo-ers regelmatig alcohol. De meerderheid van de huidige tweede klassers heeft nog nooit alcohol gedronken, dus ook niet bij speciale gelegenheden. Alcohol drinken is voor deze jongeren nu de uitzondering!

 

2. Vanaf 16 jaar nog teveel

In klas 4 is een daling van het regelmatig alcoholgebruik te zien van 15%, een goede ontwikkeling. Tegelijkertijd blijken veel vierde klassers van 16 jaar en ouder nog steeds verontrustend veel drinken, gemiddeld drinkt dan 77% regelmatig. Bovendien doet zeker 60% van de jongeren van 16 jaar en ouder aan bingedrinken: zij drinken per keer vijf of meer glazen alcohol. Vanwege hun hersenontwikkeling en de risico’s rond verkeer, onveilige seks en vandalisme, is 16 jaar niet een veilige leeftijd om te drinken. Daarom werkt de Tweede Kamer momenteel aan een wet om de verkoopleeftijd voor alle alcoholische producten naar 18 te verhogen.

 

Onze inzet op het alcoholgebruik van jongeren blijft nodig om deze goede resultaten te behouden en het alcoholgebruik van jongeren die 16 en ouder zijn, te verminderen.

 

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Project Alcoholmatiging Jeugd in de Achterhoek en Stedendriehoek - Verzilvering en Verankering.

 

Uit onderzoek blijkt dat kinderen in de Achterhoek en Stedendriehoek jong alcohol drinken. De hoeveelheid glazen en de regelmaat waarmee zij drinken, nemen bovendien met elk levensjaar flink toe. Gemeenten sloegen de handen ineen en startten een alcoholmatigingsproject, de Achterhoek vanaf september 2005, de Stedendriehoekgemeenten vanaf 2008.

 

Hoofddoelgroep zijn jongeren van 10 tot en met 18 jaar, intermediaire doelgroep zijn volwassenen in hun omgeving, waaronder ouders. Doel is dat minder jongeren jong, vaak en veel alcohol drinken.

 

De opzet van de projecten is vormgegeven aan de hand van zes uitgangspunten:

1. vindplaatsgericht werken: activiteiten op plekken waar kinderen komen en alcohol speelt

2. brede aanpak: een mix van regelgeving, handhaving en voorlichting

3. samenwerking: gemeenten, regionale en lokale instellingen werken samen om de activiteiten op de vindplaatsen vorm te geven

4. integraal beleid: gemeente voert beleid vanuit verschillende gemeentelijke beleidsterreinen, zoals welzijn, sport, openbare orde en veiligheid, etc.

5. aansluiting landelijk beleid: aansluiting van het alcoholmatigingsbeleid bij het landelijke beleid komt het effect van de maatregelen ten goede

6. lange adem: brede verandering van gedrag tegenover jong alcoholgebruik kost tijd.

Dit heeft geleid tot een complexe interventie met activiteiten gericht op jongeren en volwassenen in hun omgeving, waaronder ouders. Vanaf het begin is hieraan proces- en effectonderzoek verbonden, dat in samenwerking met eerst de Wageningen Universiteit, later de academische werkplaats AGORA wordt opgezet en uitgevoerd.

 

De uitvoering gebeurt planmatig. Netwerken zijn uitgebouwd, samenwerking binnen, tussen en met gemeenten is versterkt en (bestuurlijk) draagvlak gegroeid. Ook de ontwikkeling van draagvlak heeft veel aandacht gekregen. Veel van de activiteiten zijn en worden zo, begeleid met onderzoek - de een makkelijker dan de andere – ten uitvoer gebracht.

 

Van meet af aan was duidelijk dat een lange adem nodig is om het eenzijdige beeld dat alcohol lekker en gezellig is bij te stellen. Ook kost het de nodige tijd de integrale aanpak op alle vindplaatsen uit te voeren. Effectonderzoek in de Achterhoek laat voor het eerst in tien jaar een daling zien in het alcoholgebruik van jongeren, sterker dan landelijke dalingen. Ouders in de Achterhoek blijken zich bewuster van de problematiek van overmatig alcoholgebruik van jongeren, denken hier meer over na en praten hier vaker over met anderen. Het RIVM heeft het project 'Alcoholmatiging Jeugd in de Achterhoek' erkend als theoretisch goed onderbouwd en de activiteiten gericht op ouders als waarschijnlijk effectief. Deze resultaten steunen de aanpak van de projecten.

Een goede implementatie eindigt in verankering van de behaalde resultaten wat betreft drinkgedrag van jongeren. Verankering is een traject waarvoor inhoudelijke keuzes en organisatorische aspecten dienen te worden geregeld. Zonder goede verankering bestaat het risico dat de investeringen die met de projecten in de afgelopen jaren zijn verricht, verloren gaan.

 

Eind 2010 loopt de 1e fase af. Gemeenten willen graag een vervolg, om

- de ingezette activiteiten te verzilveren

- behaalde effecten via verankering veilig te stellen

- en opgedane kennis te verspreiden.

 

Voor de verzilvering geldt dat met een relatief kleine inspanning veel kan worden uitgevoerd. Doordat het intensieve traject van contactlegging en draagvlakopbouw in veel vindplaatsen al gevorderd is, liggen kansen open voor uitvoering van activiteiten richting ouders en jongeren.

 

Bij verankering speelt het proces van keuzen van activiteiten, taakverdeling, procedurele afspraken en bestuurlijke betrokkenheid. Alle projectpartners spelen daarbij een rol. Om een goed verankeringsplan op te zetten, wordt dit ontwikkeld in nauwe samenwerking met AGORA. Daarbij wordt gebruik gemaakt van kennis over verankering binnen de wetenschap, zoals binnen planningsmodellen voor gezondheidsbevordering, en van het conceptkwaliteitsmodel Roos van AGORA. Het project zal ten gunste van andere projecten zelf hier kennis aan toevoegen, bruikbaar voor alcoholmatiging jeugd en gezondheidsbevordering in het algemeen.

 

Kennisverspreiding vindt op uiteenlopende wijze plaats, binnen en buiten het project. Voor dit laatste zullen artikelen worden geschreven en een draaiboek worden opgesteld.

 

Gemeenten leveren een financiële bijdrage, een gemeentelijk projectleider in elke gemeente, een intern werkgroep voor integraal beleid en betrokken bestuurders. Regionale en lokale partners leveren grotendeels inzet vanuit bestaande uren.

De bijdrage van ZonMw maakt verzilvering van het ingezette traject, verankering van de resultaten, en bovendien opbouw en verspreiding van de kennis over 1. effectieve alcoholmatiging jeugd en 2. verankering in o.a. de gemeentelijke context mogelijk.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website