Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Van 2003 tot 2006 heeft de GGD Amsterdam het project ‘Gezonde leefgewoonten Westerpark; een kwalitatief interventieonderzoek naar overgewicht bij Turkse en Marokkaanse vrouwen’ uitgevoerd. De doelstelling van dit project was: “Inzicht bieden in de factoren die bijdragen aan de hoge prevalentie van overgewicht onder 25- tot 45-jarige Turkse en Marokkaanse vrouwen in Amsterdam en in de mogelijkheden om samen met de doelgroep (preventieve) interventies te ontwikkelen.” Deze doelen zijn uitgewerkt in drie onderzoeksvragen:

1. Welke individuele gedragsfactoren en factoren in de sociaal-culturele en fysieke omgeving dragen bij aan de hoge prevalentie van overgewicht bij 25–45 jarige Turkse en Marokkaanse vrouwen in Westerpark?

2. Welke van deze factoren bieden mogelijkheden voor preventie en vermindering van overgewicht?

3. Welke interventies gericht op preventie en vermindering van overgewicht kunnen samen met de doelgroep ontwikkeld en uitgevoerd worden?

 

Het project bestond uit vijf fasen: 1) het opzetten van een lokale projectorganisatie, 2) analyse van het probleem, 3) interventiekeuze en ontwikkeling van interventies, 4) implementatie en monitoring van interventies en 5) proces- en effectevaluatie. In alle projectfasen heeft de doelgroep actief geparticipeerd. In de probleemanalyse door deel te nemen aan diepte-interviews en focusgroepgesprekken. In werkgroepbijeenkomsten maakten de vrouwen vervolgens een keuze voor de te ontwikkelen interventies. Subgroepen met Turkse en Marokkaanse vrouwen hebben onder begeleiding van de GGD-projectmedewerker de interventies daarna samen met professionals uit de wijk ontwikkeld.

 

Uit de probleemanalyse bleek dat de meeste Turkse en Marokkaanse vrouwen van 25 tot 45 jaar overgewicht als probleem ervaren vanwege uiterlijke of gezondheidsredenen. Een aantal ongezonde voedingsgewoonten draagt bij aan de hoge prevalentie van overgewicht. Ook het gebrek aan lichaamsbeweging is een belangrijke oorzaak. Het aanbod van gezonde en betaalbare voedingsmiddelen in de winkels is voldoende en vormt geen belemmering om gezonder te gaan eten. Het aanbod van geschikte beweegactiviteiten in Westerpark is zeer beperkt. De vrouwen gaven aan veel interesse te hebben in beweegactiviteiten. In mindere mate waren ze ook geïnteresseerd in voorlichting over gezonde voeding en afvallen. De keuze voor te ontwikkelen interventies vond plaats in werkgroepbijeenkomsten. Vanaf april 2005 zijn twee interventies geïmplementeerd: een beweeginterventie (aerobicslessen) en een voedingsinterventie (cursus “Gezond kopen, gezond koken”).

 

In de praktijk bleek het voor Turkse en Marokkaanse vrouwen moeilijk te zijn om deel te nemen aan sport- en beweegactiviteiten, zoals de georganiseerde aerobicslessen. Daarbij spelen belemmeringen in de cultuur, zoals de ervaren sociale druk om niet te sporten en het niet gewend zijn aan sporten en bewegen, een grote rol. Mogelijke strategieën voor het bevorderen van lichamelijke activiteit gericht op Turkse en Marokkaanse vrouwen zijn: positieve feedback, zelfmonitoring, verschuiven van verwachtingen, versterken van de groepscohesie en modeling. Daarnaast kunnen ook strategieën gericht op beweegdocenten (vaardigheidstraining) en op de sociale omgeving (creëren van sociale steun) ingezet worden. De belangstelling voor de georganiseerde voedingsinterventie was groot en deze interventie heeft bijgedragen aan verbeteringen in kennis en eigen effectiviteit.

 

Uit de evaluatie van de community-aanpak bleek dat het mogelijk is om rond het thema ‘overgewicht’ een community-project te organiseren waarin Turkse en Marokkaanse vrouwen participeren in alle projectfasen wanneer er goede toegang is tot deze doelgroep. Bij de ontwikkeling van de voedingsinterventie was de inbreng van de doelgroep groot; zij hebben gerechten en bereidingswijzen gekozen. De aerobicslessen zijn minder ‘samen met de doelgroep’ ontwikkeld, maar er is zoveel mogelijk rekening gehouden met factoren die voor de vrouwen belemmeringen vormen voor deelname aan bestaande activiteiten. Het creëren van draagvlak kost veel tijd, maar heeft ervoor gezorgd dat de werkwijze en de ontwikkelde interventies ingebed zijn in Westerpark en uitgerold worden naar andere stadsdelen in Amsterdam.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De meeste Turkse en Marokkaanse vrouwen overgewicht vonden een probleem vanwege uiterlijke of gezondheidsredenen. Overgewicht werd niet meer gezien als teken van welvaart. Een aantal ongezonde voedingsgewoonten leverde volgens de geïnterviewden een bijdrage aan de hoge prevalentie van overgewicht. Ook het gebrek aan lichaamsbeweging was een belangrijke oorzaak. De vrouwen gaven aan veel interesse te hebben in beweegactiviteiten. In mindere mate waren ze ook geïnteresseerd in voorlichting over gezonde voeding en afvallen. Het aanbod van gezonde en betaalbare voedingsmiddelen in de winkels was voldoende en vormde geen belemmering om gezonder te gaan eten. Het aanbod van geschikte beweegactiviteiten in Westerpark was zeer beperkt. Een kwart van de 60 vrouwen die meewerkten aan de focusgroepgesprekken wilde actief participeren in het project. Zij waren betrokken bij de interventiekeuze, ontwikkeling en uitvoering.

Vanaf april 2005 zijn twee interventies geïmplementeerd: een beweeginterventie (aerobicslessen) en een voedingsinterventie (cursus “Gezond kopen, gezond koken”). De aerobicslessen werden ondergebracht bij het Sportbuurtwerk van stadsdeel Westerpark. Het aantal deelnemers varieerde van 0 tot 25 vrouwen en was kleiner rond de zomervakantie en de Ramadan. Vanwege de relatief hoge prijs was het moeilijk om deelnemers te werven. Voorafgaand aan de interventie was het beweegniveau van de deelnemers zeer laag. Vanwege de zomervakantie en de Ramadan waren er geen bruikbare gegevens uit de nameting beschikbaar, zodat onbekend is in hoeverre de deelnemers zijn aangezet tot een actievere leefstijl. Door intensievere werving in 2006 is er een vrij vaste groep deelnemers ontstaan. Echter het aantal deelnemers was te klein om een effectevaluatie uit te voeren. Daarom heeft een stagiaire een secundaire analyse uitgevoerd van de gegevens uit de probleemanalyse met als doel strategieën te inventariseren om de beweeginterventie succesvoller te laten verlopen. Mogelijke strategieën voor het bevorderen van lichamelijke activiteit gericht op Turkse en Marokkaanse vrouwen zijn: positieve feedback, zelfmonitoring, verschuiven van verwachtingen, versterken van de groepscohesie en modeling. Daarnaast kunnen ook strategieën gericht op beweegdocenten (vaardigheidstraining) en op de sociale omgeving (creëren van sociale steun) ingezet worden. Deze bevindingen worden in april 2007 aan relevante partijen in Westerpark gepresenteerd. Gezamenlijk zal besloten worden tot herinrichting van de beweeginterventie. Naast de aerobicslessen zijn er twee initiatieven voor ‘eigen beweeggroepen’ ontstaan. Verder had de doelgroep belangstelling voor fitness en zwemmen. Het is in de projectperiode echter niet mogelijk geweest om deze activiteiten te organiseren.

 

De voedingsinterventie - een winkelrondleiding en twee kookbijeenkomsten onder leiding van een diëtist - werd ontwikkeld en uitgevoerd in samenwerking met Amsterdam Thuiszorg. De voedingsinterventie is in 2005 zeven keer georganiseerd; drie maal voor Turkse vrouwen en vier maal voor Marokkaanse vrouwen. In 2005 hebben ruim 60 vrouwen deelgenomen. De werving van deelnemers verliep goed. De deelnemers waren tevreden over de interventie. Zij hadden een aantal veranderingen doorgevoerd in hun inkoopgedrag en in het bereiden van de warme maaltijd en waren van plan deze veranderingen blijvend toe te passen. In 2006 zijn zes voedingscursussen georganiseerd waaraan 57 vrouwen hebben deelgenomen. De voedingssessie werd uitgebreid met voorlichting over diabetes. Uit de effectevaluatie bleek dat de interventie heeft bijgedragen aan (kleine) verbeteringen in de kennis over gezonde voeding en de eigen effectiviteit. Er waren geen significante veranderingen in de attitude, subjectieve norm en de intentie ten aanzien van gezonde voeding en gedrag, echter dit werd mogelijk veroorzaakt door de geringe omvang van de onderzoekspopulatie (n=39).

 

De evaluatie van het project wees uit dat het mogelijk is om een community-project te organiseren over overgewicht gericht op Turkse en Marokkaanse vrouwen. De vrouwen zijn zeer geïnteresseerd in het thema ‘overgewicht’. De doelgroep heeft zelf een keuze gemaakt voor de te ontwikkelen interventies en deze samen met professionals ontwikkeld en uitgevoerd. Voor het laten slagen van de participatie van doelgroepvrouwen is het noodzakelijk om een goede ingang bij de groep te hebben. Dan is het mogelijk om actieve betrokkenheid van vrouwen in alle projectfasen te realiseren. Belangrijkste randvoorwaarde bij een dergelijk project is het hebben van voldoende tijd en capaciteit om de samenwerking met de vrouwen en met organisaties op uitvoerings-en beleidsniveau te bewerkstelligen. Uiteindelijk was er een goede samenwerking met het Stadsdeel Westerpark, de Stichting Welzijn Westerpark en Amsterdam Thuiszorg. Deze samenwerking vormde de basis voor de structurele inbedding van de interventies in het stadsdeel en voor het uitrollen van (onderdelen van) het project naar andere stadsdelen .

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De prevalentie van overgewicht onder Amsterdamse vrouwen van Turkse en Marokkaanse afkomst

is hoog, zo blijkt o.a. uit de Amsterdamse Gezondheidsmonitor. Over de achtergrond van dit

gezondheidsprobleem en de preventiemogelijkheden is weinig bekend. Dit participatief onderzoek

moet inzicht bieden in de factoren die bijdragen aan de hoge prevalentie van overgewicht onder 25-

tot 45-jarige Turkse en Marokkaanse vrouwen in Amsterdam en in de mogelijkheden om samen met

de doelgroep preventieve interventies te ontwikkelen. Het project vindt plaats in Westerpark, een

stadsdeel dat qua etnische samenstelling overeenkomt met de rest van Amsterdam. Er wordt met

lokale partners samengewerkt in een projectgroep. Het onderzoek bestaat uit een literatuurstudie,

interviews met deskundigen, sleutelinformanten en met vrouwen uit de einddoelgroep. Op basis van

de verzamelde informatie worden interventies ontwikkeld en uitgevoerd, bijv. het aanpassen van

bestaande voorzieningen, opzetten van nieuwe voorzieningen, voorlichtingsactiviteiten en

beleidsadvisering. De vrouwen kiezen thema, vorm en inhoud van de interventies. Zij ontwikkelen

zelf de interventies waarbij de projectgroep en de GG&GD een stimulerende, begeleidende en

ondersteunende rol hebben. De ontwikkelde producten (onderzoeksinstrumenten, draaiboeken) zijn

overdraagbaar naar andere stadsdelen en steden waar overgewicht onder allochtone vrouwen een

probleem is. Een proces- en effectevaluatie maken onderdeel uit van het project.

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website