Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Het onderzoeksproject Het effect van het werken met levensboeken op het welbevinden van oudere zorgvragers, op de zorgrelatie tussen zorgvragers, zorgverleners en mantelzorgers en op de organisatie van zorg; effectmeting, effectverklaring en implementatie van methode is tussen 1 december 2004 en 1 december 2008 uitgevoerd door een consortium van PThU, KASKI en Reliëf onder leiding van prof.dr.R.R. Ganzevoort en gefinancierd door ZonMw in het kader van het programma Gezond Leven. Aanvullende financiering werd verkregen van Stichting Deo Volente en Stichting Het Zonnehuis.

Om de onderzoeksvraag betreffende het effect van het werken met levensboeken te beantwoorden, is een quasi-experimenteel onderzoek opgezet waarin een groep hoogbejaarde zorgvragers een levensboek heeft gemaakt samen met een daarvoor getrainde verzorgende. De experimentele groep werd vergeleken met een controlegroep vergelijkbare zorgvragers die geen levensboek maakte maar wel gedurende de onderzoeksperiode extra aandacht kreeg. Bij beide groepen werd vooraf, direct na het maken van het levensboek (of de vergelijkbare periode) en vijf maanden daarna een vragenlijst afgenomen inzake welbevinden en kwaliteit van de zorgrelatie en werden de participanten uitgenodigd hun levensverhaal te vertellen.

 

De uitkomsten van het onderzoek zijn als volgt samen te vatten:

1. Ondanks de hoge leeftijd van de betrokken ouderen en de relatief lichte interventie is er sprake van een robuust effect van de levensboekmethode op de narratieve competentie en constructie van zin in levensverhalen.

2. De bewoners zijn tevreden over het levensboek, dat voor hen heel verschillende functies vervult.

3. Aandacht, al dan niet in de vorm van een levensboekmethode, wordt ook blijkens dit onderzoek positief gewaardeerd.

4. Het specifieke effect van een levensboekmethode op welbevinden en kwaliteit van de zorgrelatie boven niet-specifieke aandacht blijkt gering.

5. Het maken van een levensboek heeft wel positieve effecten bij bewoners met een lage mentale gezondheid.

6. Bij de implementatie van het werken met levensboeken zijn inbedding in een integrale zorgvisie en differentiatie naar doelgroep en doelstelling essentieel.

Het project heeft niet alleen deze onderzoeksuitkomsten opgeleverd, maar ook een belangrijke stimulans gegeven aan het werken met levensboeken in de ouderenzorg. Vanaf het begin is implementatie een belangrijk aandachtspunt in het project geweest. Er is een levensboekmethode ontwikkeld en gepubliceerd die in verschillende zorgcontexten verder wordt ontwikkeld (waaronder vrijwilligersprojecten en de zorg voor dementerende ouderen). Verder is er door Reliëf een congres voor zorgverleners gehouden en een website www.zorgvoorhetverhaal.nl ontwikkeld. Met deze activiteiten en de netwerken waarin met name Reliëf functioneert, is de verdere uitwerking van het thema en implementatie in het werkveld geborgd.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

• Er is een uitgave verschenen bij Bohn Stafleu van Loghum, met handleiding én methodiek Mijn leven in kaart (Huizing & Tromp 2007). Van deze uitgave zijn per 1 nov. 2008 ruim 1000 exemplaren verkocht.

• Er is een scholingsmodule voor verzorgenden en vrijwilligers ontwikkeld en veelvuldig uitgevoerd.

• Een succesvol project ‘zorgvrijwilligers’ – opgezet door HOF – in Den Haag loopt 2 ½ jaar: per november 2008 zijn 140 vrijwilligers zijn getraind, 75 levensboeken gemaakt; prijzen werden behaald, waaruit de maatschappelijke relevantie van het project blijkt: De Samen Sociaal Prijs van de Provincie Zuid-Holland (3e prijs, 2006), de Piet Vinkenprijs van de gemeente Den Haag (2007) en de nominatie voor de Appeltjes van Oranje (laatste 10 genomineerden 2009 Oranjefonds).

• Breed netwerk ontwikkeld van organisaties en personen die de aandacht voor levensverhalen in de ouderenzorg stimuleren.

• De website www.zorgvoorhetverhaal.nl is operationeel in april 2009.

 

De reeks van publicaties rond dit project is elders vermeld.

 

Als vervolg op deze resultaten:

• De methodiek is beschikbaar gekomen middels de uitgave Mijn Leven in Kaart. De uitgever én Reliëf spannen zich in deze uitgave wijd en zijd bekend te maken.

• Aanvullend op de uitgave Mijn leven in kaart verschijnt april 2009 een nieuwe uitgave voor het maken van levensboeken en gesprekken voeren over het levensverhaal met dementerende ouderen. Auteurs zijn Marie-Elise v.d. Brandt – van Heek en Wout Huizing. De titel van deze methode is Mijn leven in fragmenten.

• Trainingen aan verzorgenden en vrijwilligers gaan dóór. Voor het trainen van vrijwilligers wordt o.a. aansluiting gezocht bij vrijwilligers-organisaties, stichtingen Welzijn ouderen, kerken en ouderenbonden.

• Samen met ActiZ wordt gewerkt aan een uitgave waarin deze aandacht voor levensverhalen direct verbonden wordt aan het door ActiZ ontwikkelde zorg/leefplan, waarin de ‘normen van verantwoorde zorg’ nader worden uitgewerkt. Eén van deze domeinen is het ‘mentaal welbevinden’. Daarbinnen is de aandacht voor het levensverhaal van de oudere verder te verankeren.

• De levensboeken, verslagen en interviews zijn geanalyseerd en de resultaten van de effectmetingen worden gepubliceerd en breed onder de aandacht gebracht.

• In 2009 is een dissertatie voorzien van Thijs Tromp waarin analyse-instrument en verantwoording van het onderzoek is te lezen.

• Het vrijwilligersproject van HOF in Den Haag krijgt verschillende varianten: levensboeken maken met thuiswonende ouderen, met migranten, met mensen die te maken hebben met niet-aangeboren hersenletsel, met dementerende ouderen.

• Het ‘model’ waarmee HOF werkt, zal breed onder de aandacht worden gebracht (o.a. door de nominatie voor de Appeltjes van Oranje zal dit verder uit te bouwen zijn).

• Een nieuwe inzet is een pilot om gesprekken over het levensverhaal te voeren met ouderen die binnen afzienbare tijd gaan verhuizen naar een verzorgingshuis. Dit zal worden uitgevoerd door vrijwilligers, met gebruikmaking van ‘mijn leven in kaart’. Deze pilot is opgezet in samenwerking met Stichting Mara in Den Haag.

• Het netwerk wordt onderhouden, uitgebreid en zo mogelijk ondersteund. Belangrijk hulpmiddel hierbij is de website (www.zorgvoorhetverhaal.nl) met gelegenheid voor nieuws- en informatie-uitwisseling.

 

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In dit onderzoek wordt de vraag naar het effect van het werken met de levensboekmethode binnen de ouderenzorg beantwoord middels een aantal samenhangende deelvragen: Effectmeting: welke effecten heeft het methodisch werken aan en met een levensboek binnen zorginstellingen voor ouderen op het welbevinden van de zorgvragers en op de kwaliteit van de zorgrelatie tussen zorgvragers en mantelzorgers en tussen zorgvragers en professionele zorgverleners? Daartoe wordt het effect van interventie met een uitgewerkte levensboekmethode kwantitatief getoetst. Effectverklaring: hoe kan het effect van de levensboekmethode op het welbevinden van zorgvragers en op de kwaliteit van de zorgrelatie met zorgverleners verklaard worden? Daartoe wordt een kwalitatieve studie verricht naar de ontwikkeling van structuur en inhoud van de levensverhalen van zorgvragers en de door en met hen geproduceerde levensboeken en wordt deze ontwikkeling van het levensverhaal gerelateerd aan het gemeten effect. Implementatie: welke opbrengsten zijn er op instellingsniveau van te verwachten van de implementatie van de levensboekmethode in termen van zorgmotivatie en betrokkenheid van zorgverleners en mantelzorgers en welke investeringen brengt deze methode voor de zorginstelling met zich mee in termen van arbeidstijd, financiën, deskundigheid en logistiek? Daartoe wordt na afloop van de interventie onderzocht hoe het interventieproces op het niveau van de zorginstelling is verlopen en wordt op basis van de onderzoeksuitkomsten een implementatietraject ontwikkeld.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In het derde projectjaar is de dataverzameling afgerond. De analyse van de kwantitatieve data heeft plaatsgevonden en de analyse van de kwalitatieve data is een eind gevorderd.

In verband met het omvangrijke analyse-instrument en de daarmee benodigde extra tijd om de interviews te analyseren, zijn 12 vrijwilligers geworven onder gepensioneerde sociaal wetenschappers. Voor onkosten en een kleine vergoeding is een extra subsidie verkregen van Stichting Deo Volente. De vrijwilligers hebben in totaal 38 interviews geanalyseerd. Andere interviews zijn mede geanalyseerd door studentassistenten. Doordat alle interviews nauwkeurig door de onderzoeker gecheckt zijn, is de geboekte tijdwinst betrekkelijk, maar de betrouwbaarheid is wel toegenomen. In totaal zijn in 2006 en 2007 113 interviews geanalyseerd. 105 daarvan zijn bruikbaar voor de eindanalyse. De andere maakten deel uit van onvolledige setjes. Nog een aantal interviews zullen worden verwerkt. De resultaten zijn verzameld en worden in 2008 nader geanalyseerd.

De implementatie krijgt ook steeds meer vorm. In het verslagjaar werd een tweede vrijwilligersproject gestart en verscheen de levensboekmethode Open Kaart in druk. Samenwerking met organisaties in de ouderenzorg is verder versterkt. Ook het nationale en internationale wetenschappelijke forum kreeg aandacht, onder meer in de vorm van een intensieve bijdrage aan een symposium in Canada, uitlopend op mogelijkheden voor verdere samenwerking.

 

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In dit onderzoek wordt de vraag naar het effect van het werken met de levensboekmethode binnen de ouderenzorg beantwoord middels een aantal samenhangende deelvragen:

 

Effectmeting: welke effecten heeft het methodisch werken aan en met een levensboek binnen zorginstellingen voor ouderen op het welbevinden van de zorgvragers en op de kwaliteit van de zorgrelatie tussen zorgvragers en mantelzorgers en tussen zorgvragers en professionele zorgverleners? Daartoe wordt het effect van interventie met een uitgewerkte levensboekmethode kwantitatief getoetst.

 

Effectverklaring: hoe kan het effect van de levensboekmethode op het welbevinden van zorgvragers en op de kwaliteit van de zorgrelatie met zorgverleners verklaard worden? Daartoe wordt een kwalitatieve studie verricht naar de ontwikkeling van structuur en inhoud van de levensverhalen van zorgvragers en de door en met hen geproduceerde levensboeken en wordt deze ontwikkeling van het levensverhaal gerelateerd aan het gemeten effect.

 

Implementatie: welke opbrengsten zijn er op instellingsniveau van te verwachten van de implementatie van de levensboekmethode in termen van zorgmotivatie en betrokkenheid van zorgverleners en mantelzorgers en welke investeringen brengt deze methode voor de zorginstelling met zich mee in termen van arbeidstijd, financiën, deskundigheid en logistiek? Daartoe wordt na afloop van de interventie onderzocht hoe het interventieproces op het niveau van de zorginstelling is verlopen en wordt op basis van de onderzoeksuitkomsten een implementatietraject ontwikkeld.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website