Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In dit onderzoek worden de effecten van massamediale campagnes en beleidsmaatregelen op stoppen met roken onderzocht. Het onderzoek wordt in opdracht van en in samenwerking met STIVORO uitgevoerd door de Universiteit Maastricht (CAPHRI). Er wordt samengewerkt met de Universiteit van Amsterdam (ASCoR), het Leids Universitair Medisch Centrum en de Universiteit van Waterloo in Canada. Vanuit de Universiteit van Waterloo wordt het International Tobacco Control Policy Evaluation Project (ITC Project) gecoördineerd, dat momenteel in 20 landen wordt uitgevoerd. Ons onderzoek sluit aan bij dit ITC Project, waardoor landenvergelijkende analyses mogelijk zijn. In ons onderzoek wordt (net als bij het ITC Project) een groep rokers door de tijd heen gevolgd door middel van jaarlijkse vragenlijsten.

 

Sinds de start van dit onderzoek is een stoppen-met-rokencampagne gevoerd (2008), is de rookvrije horeca ingevoerd (2008), is een accijnsverhoging doorgevoerd (2008) en is de vergoeding van stopondersteuning door zorgverzekeraars geïmplementeerd (2011). De effecten van deze campagnes en maatregelen op stoppen met roken werden in dit project onderzocht.

 

De rookvrije horeca heeft een klein positief effect gehad op het doen van stoppogingen, terwijl de stoppen-met-rokencampagne vooral een positief effect had op determinanten van stoppen met roken en de accijnsverhoging van 2008 alleen een positief effect had op stoppen met roken bij jongeren. De vergoeding van stopondersteuning heeft geleid tot een daling van het percentage rokers van 27% naar 25% en heeft ervoor gezorgd dat rokers positiever tegen hulpmiddelen aankijken en meer geneigd zijn deze te gebruiken. In vergelijking met andere landen is de invoering van de rookvrije horeca in Nederland minder succesvol geweest. Er werd minder gestopt met roken na de invoering dan in andere landen, het draagvlak voor rookverboden steeg minder en de naleving van het rookverbod in cafés was slechter.

 

Dit onderzoek heeft geleid tot 17 wetenschappelijke artikelen, 5 rapporten, 9 congrespresentaties en een proefschrift.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De data voor ons onderzoek werd verzameld door middel van vragenlijsten onder rokers. In 2008 zijn twee vragenlijsten afgenomen en van 2009 tot en met 2011 werd één vragenlijst per jaar afgenomen. Elk jaar hebben meer dan 2.000 respondenten aan het onderzoek deelgenomen, waarvan ongeveer 700 in de leeftijdscategorie 15 tot 30 jaar. In 2011 waren dit in totaal 2.101 respondenten, waarvan 1.012 ook aan de eerste meting in 2008 hadden deelgenomen, 607 aan minstens één van de andere vorige metingen en 482 respondenten werden voor het eerst benaderd. In 2011 deden 868 respondenten van 15 tot 30 jaar mee aan het onderzoek. De vijf metingen van dit onderzoek zijn hiermee succesvol afgerond.

 

De rookvrije horeca heeft in Nederland alleen een klein effect gehad op het doen van stoppogingen, maar heeft geen effect gehad op het stopsucces en heeft ook het percentage rokers niet significant laten dalen. Door blootstelling aan de stoppen-met-rokencampagne ‘In Iedere Roker Zit een Stopper’ zijn rokers zich meer gaan zien als potentiële stoppers, hebben er meer vertrouwen in gekregen dat ze kunnen stoppen als ze dat willen, en zijn meer met anderen gaan praten over stoppen met roken. De accijnsverhoging van 2008 was te klein (25 eurocent op een pakje sigaretten) om een groot effect te hebben op stopgedrag en heeft alleen het stoppen met roken onder jongeren positief beïnvloed. De vergoeding van stopondersteuning heeft geleid tot een daling van het percentage rokers van 27% naar 25% en heeft ervoor gezorgd dat rokers positiever tegen hulpmiddelen aankijken en meer geneigd zijn deze te gebruiken.

 

Dit onderzoek heeft geleid tot een proefschrift geschreven door Gera Nagelhout (promotoren: Marc Willemsen en Hein de Vries) over de impact van rookverboden op rokers. Uit dit proefschrift blijkt dat de invoering van de rookvrije horeca in Nederland minder succesvol is geweest dan in andere landen. Er werd minder gestopt met roken na de invoering dan in andere landen, het draagvlak voor rookverboden steeg minder en de naleving van het rookverbod in cafés was slechter. Een mogelijke verklaring is dat Nederland het rookverbod heeft ingevoerd zonder de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie te volgen. De Wereldgezondheidsorganisatie beveelt aan om rookverboden 100% in te voeren zonder rookruimtes en uitzonderingen, om te zorgen voor goede handhaving en om een voorlichtingscampagne te voeren over de schade van meeroken. Draagvlak voor rookverboden onder rokers bleek erg belangrijk te zijn, omdat draagvlak zorgt voor meer naleving van het verbod, omdat het door het beïnvloeden van attitudes en intenties om te stoppen met roken kan leiden tot meer stoppogingen en omdat het stimuleert om het eigen huis vrijwillig rookvrij te maken.

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In dit onderzoek worden de effecten van massamediale campagnes en beleidsmaatregelen op stoppen met roken onderzocht. Het onderzoek wordt in opdracht van en in samenwerking met STIVORO uitgevoerd door de Universiteit Maastricht (CAPHRI). Er wordt samengewerkt met de Universiteit van Amsterdam (ASCoR), het Leids Universitair Medisch Centrum en de Universiteit van Waterloo in Canada. Vanuit de Universiteit van Waterloo wordt het International Tobacco Control policy evaluation (ITC) Project gecoördineerd, dat momenteel in 20 landen wordt uitgevoerd. Ons onderzoek sluit aan bij dit ITC Project, waardoor landenvergelijkende analyses mogelijk zijn. In ons onderzoek wordt (net als bij het ITC Project) een groep rokers door de tijd heen gevolgd door middel van jaarlijkse vragenlijsten.

 

In ons onderzoek wordt een groter aantal sociaalpsychologische determinanten van stoppen met roken gemeten dan normaal gesproken wordt gedaan bij het ITC Project, zodat meer inzicht kan worden verkregen in de manier waarop rookgedrag wordt beïnvloed door maatregelen. Verder wordt gekeken naar de effecten op subgroepen van de totale populatie rokers, bijvoorbeeld rokers met een lagere sociaaleconomische status en jongere rokers.

 

Sinds de start van dit onderzoek is een stoppen-met-rokencampagne gevoerd door STIVORO (‘In Iedere Roker Zit een Stopper’), is de rookvrije horeca ingevoerd, is een accijnsverhoging doorgevoerd en is de vergoeding van stopondersteuning door zorgverzekeraars geïmplementeerd. De effecten van deze campagnes en maatregelen op stoppen met roken worden in dit project onderzocht.

 

In de eerste twee jaar van dit onderzoek is er vooral aandacht geweest voor de evaluatie van de campagne ‘In Iedere Roker Zit een Stopper’, de evaluatie van de invoering van de rookvrije horeca en de evaluatie van de effecten van een accijnsverhoging. In het laatste jaar van dit onderzoek zal ook gekeken worden naar de korte termijn effecten van de vergoeding van stopondersteuning.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Van de 1.820 rokers die in april 2008 aan de voormeting van het onderzoek hebben deelgenomen via internet, hebben in april/mei 2009 1.447 respondenten deelgenomen aan de tweede meting (80%) en in mei 2010 1.275 respondenten aan de derde meting (70%). Daarnaast is een groep van 270 nieuwe respondenten vanaf de tweede meting ondervraagd en een groep van 579 nieuwe respondenten vanaf de derde meting die dienen als controlegroep voor meeteffecten. Tussen de eerste twee metingen is bovendien een kleinere steekproef van 774 van de rokers van de voormeting benaderd voor een extra meting, waarvan er 643 hebben meegewerkt in november en december 2008 (83%). De eerste vier metingen van het onderzoek zijn daarmee succesvol afgerond.

 

De resultaten van het onderzoek naar de drie interventies die in 2008 zijn ingevoerd (een accijnsverhoging, de rookvrije horeca en een stoppen-met-rokencampagne), suggereren dat vooral de accijnsverhoging een effect heeft gehad op stoppen met roken. De rookvrije horeca en de stoppen-met-rokencampagne hebben vooral effecten op determinanten van stoppen met roken. In aanvullende analyses gaan we nog naar subgroepeffecten kijken bij verschillende leeftijdsgroepen en opleidingsniveaus.

 

In 2010 publiceerden wij een Engelstalig rapport over ITC Nederland met de belangrijkste resultaten en een beschrijving van waar Nederland staat ten opzichte van andere landen in het uitvoeren van effectief tabaksbeleid. Nederland komt er in vergelijking met andere landen slecht vanaf. Vooral de rookvrije horeca is in Nederland een minder groot succes dan in andere landen. Landenvergelijkende analyses met ITC data lijken erop te wijzen dat dit te maken heeft met de negatieve mediaberichtgeving rond de invoering, de implementatiecampagne die zich niet heeft gericht op de gezondheidsredenen voor invoering van het beleid en de onduidelijkheden en uitzonderingen van het beleid zelf. Ook blijkt dat de waarschuwingen op sigarettenpakjes in Nederland minder beklijven bij rokers dan in andere Europese ITC-landen. Dit zou kunnen komen doordat de Nederlandse waarschuwingen op sigarettenpakjes eerder zijn ingevoerd en ze zodoende zijn ‘uitgewerkt’. Ook kan het te maken hebben met de bevinding dat roken in Nederland minder ‘gedenormaliseerd’ is dan in andere landen en dat Nederlandse rokers zich minder bewust zijn van de schade van roken. Het komende jaar willen we nader onderzoek doen naar denormalisatie van roken en bewustzijn van de schade van roken.

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

A number of tobacco control measures will be implemented in the Netherlands between 2008 and 2010. First, a smoking ban in the hospitality industry and sport canteens and a tax increase on cigarettes (+50 eurocent) per July 1, 2008. This will be accompanied and preceded by a mass media introduction campaign and a new mass media campaign to encourage and support smokers in quitting. In 2009 and 2010 more measures are expected such as reimbursement for smoking cessation support, another mass media campaign and tax raises. It can be expected that these measures will impact smoking cessation. It is not clear, however, what the impact will be of the ban on smokers. It is also not clear how the various measures exactly affect smokers (through which routes of influence), and whether these effects will be the same in different subgroups of smokers, particularly lower socioeconomic populations and specific age groups. As tobacco control policies are formulated and implemented, it is important that policies undergo rigorous evaluation to provide concrete evidence of their effects. This will allow the Government to base future tobacco control measures on sound evidence.

 

This study will assess the effects of these measures on smoking behaviour and on the processes that mediate changes in smoking behavior, both for the total population of smokers and for subgroups. We will use a longitudinal sample of smokers combined with control groups (to control for test effects). The longitudinal sample will complete a questionnaire in March/April 2008, before the start of the media campaigns and the introduction of the smoking ban, and four follow-up questionnaires: in November 2008, March/April 2009, March/April 2010, and March/April 2011.

 

We will make use of an existing evaluation strategy that has been developed by the International Tobacco Control Policy Evaluation Project (ITC), an ongoing multi-country comparison study designed to assess and compare the impact of national tobacco control policies. The effects in the Dutch sample of smokers will be compared to samples in other European countries where different interventions will be implemented in the same time span, enabling us to examine the differences in impact of tobacco control interventions between countries and to examine whether the combination of measures (for example a smoking ban and mass media campaigns) has an additional effect. Because combinations of measures differ over the countries, effects can be ascribed with more certainty to particular measures.

 

 

 

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website