Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Voor de ontwikkeling van goede palliatieve zorg aan patiënten met een gevorderde ziekte is onderzoek noodzakelijk. In de praktijk blijkt dat palliatieve zorg onderzoek vaak niet van de grond komt, omdat iemand in het proces van ontwikkeling van het onderzoek tot aan het moment dat de patiënten benaderd worden daar een stokje voor steekt. Het komt voor dat de vraag om deelname aan onderzoek niet eens aan de patiënt wordt voorgelegd. Dit belemmeren van de mogelijkheid tot beslissen over onderzoek wordt gatekeeping genoemd. In deze door ZonMw gefinancierde studie werd op basis van literatuur en met behulp van kwalitatief onderzoek een overzicht gemaakt van mogelijke gatekeepers en hun redenen om te gatekeepen. De belangrijkste reden voor gatekeeping is dat de palliatieve patiënt per definitie als kwetsbaar wordt gezien en onderzoek als een belasting die het hoofddoel van palliatieve zorg, namelijk een optimale levenskwaliteit in de weg staat. Uit interviews leerden we dat zeker een deel van de patiënten de behoefte heeft om zelf te beslissen over deelname aan onderzoek. Bovendien werd duidelijk dat er grote verschillen waren in hoe kwetsbaar patiënten zich voelden. Op basis van empirisch- en literatuuronderzoek is een model gemaakt dat onderzoekers en professionals helpt een verantwoorde afweging te maken over de kwetsbaarheid van de patiënt waarbij aan zijn/haar vermogen om zelf te besluiten niet onnodig wordt voorbijgegaan.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Met dit ZonMw gefinancierde onderzoeksproject werd beoogd te achterhalen waarom palliatieve zorg onderzoek (PZO) vaak zo moeilijk tot stand komt en welke personen daarbij een rol spelen. Een tweede doel was de ontwikkeling van een structuur die kan ondersteunen bij de afweging of een patiënt benaderd kan worden voor PZO.

 

Uit de literatuur blijkt dat, naast een verhoogd risico op uitval van respondenten tijdens het onderzoek, de meeste belemmeringen ontstaan door gatekeeping. Gatekeeping kan worden gedefinieerd als “het proces waarbij (potentiele) respondenten die voldoen aan de inclusiecriteria toch niet in een studie participeren.

Zowel hulpverleners (artsen, verpleegkundigen of paramedici) als familieleden, leden van medisch ethische commissies, managers van zorginstellingen, subsidieverstrekkers en onderzoekers kunnen redenen hebben om (de inclusie van patiënten aan) PZO te belemmeren.

Voor gatekeepers in PZO zijn het vooral de kwetsbaarheid van de patiënt en de beperkte motivatie voor onderzoek als middel om de palliatieve zorg vooruit te brengen die hen het gevoel geeft dat de studie te belastend is voor de patiënt. Overige redenen zijn:

• vermijden dat de patiënt wordt geconfronteerd met zijn ziektestatus of zijn levenseinde

• angst voor de belasting van de familie van de patiënt,

• twijfels over het belang en/of de methodologische kwaliteit van het onderzoek,

• redenen die samenhangen met de expertise en de persoonlijke opvattingen van de gatekeepers,

• angst voor een verstoring van de arts-patiëntrelatie en

• logistieke problemen veroorzaakt door de intensieve inzet die veelal nodig is voor palliatieve zorg onderzoek.

 

Uit interviews leerden we dat zeker een deel van de patiënten open staat voor een serieuze vraag over deelname aan onderzoek, bij voorkeur zelf de regie over zijn/haar eventuele deelname uitoefent en daarbij ook eigen afwegingen maakt, gebaseerd op behandelervaringen en zijn/haar visie op onderzoek en op het eigen levenseinde. Dit pleit ervoor dat de bescherming van de palliatieve zorg respondent meer plaats vindt in overleg met de respondent en niet over het hoofd van de respondent heen.

 

Het begrip gatekeeping heeft in de literatuur een negatieve connotatie. In individuele gevallen kunnen zorgprofessionals goede gronden hebben om te besluiten tot gatekeeping.

Daarbij kwamen drie aspecten naar voren die van belang werden geacht:

• Ten eerste het recht doen aan de autonomie van de patiënt.

• Ten tweede het recht doen aan het belang van de patiënt zoals dat naar voren komt binnen de hulpverleningsrelatie tussen de patiënt en de professional.

• Ten derde dat de veelal intuïtieve beschemende reactie plaats maakt voor een weloverwogen afweging op basis van valide argumenten.

 

Aangezien de belangrijkste grond voor gatekeeping de kwetsbaarheid van de patiënt is, is gezocht naar een structuur die behulpzaam kan zijn om de kwetsbaarheid van de patiënt op een verantwoorde manier te vast te kunnen stellen, evenals de redenen waarom een patiënt niet meer zelf zou kunnen verwoorden of hij al dan niet wil deelnemen.

Voor de uitwerking daarvan is gebruik gemaakt van de ‘gelaagde benadering’ van Luna en Vanderpoel. Deze benadering is toegepast op de groep patiënten met gevorderde ziekte. Het resultaat is een tabel met lagen van kwetsbaarheid en de factoren die daarbij een rol spelen. De lagen van kwetsbaarheid bij onderzoek met patiënten in de laatste levensfase zijn bedreigde autonomie, lichamelijke broosheid, beperkt sociaal steunsysteem en minder gunstige risk-benefit ratio van het onderzoek.

 

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Wetenschappelijk onderzoek met patiënten die palliatieve zorg ontvangen, is nodig om van die zorg een evidence based praktijk te maken. Uit internationale literatuur blijkt dat dit type onderzoekom een aantal redenen moeilijk uitvoerbaar is. Er ontbreekt onder meer een traditie van wetenschappelijk onderzoek in dit relatief jonge veld, de populatie is dermate kwetsbaar dat behandelend artsen slechts aarzelend meewerken aan inclusie van patiënten en leden van METC’s hebben moeite om onderzoek bij deze populatie goed te keuren. Tegelijk is ook bekend dat patiënten vaak wel bereid zijn om deel te nemen aan onderzoek. Er is op dit terrein nog weinig bekend over de situatie in Nederland. Bovendien ontbreekt, ook internationaal, een uitgewerkte ethische redenering op grond waarvan men kan beargumenteren hoe met de beleefde belemmeringen dient te worden omgegaan. In het voorgestelde onderzoek willen we onderzoeken in hoeverre deze belemmeringen voor het includeren van patiënten in wetenschappelijk onderzoek naar palliatieve zorg ook in Nederland spelen. Dit empirisch deel van het project vormt de basis voor een ethisch deel waarin we een moreel besluitvormingskader zullen opstellen waarmee relevante betrokkenen, met name zorgverleners, onderzoekers en leden van METC's zullen kunnen evalueren wanneer het redelijk is patiënten te vragen om deel te nemen aan onderzoek op het gebied van de palliatieve zorg.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Eindrapport

Richtlijn gatekeeping

2 empirische artikelen

2 normatieve artikelen

 

Alle op te leveren in 2013

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Wetenschappelijk onderzoek met patiënten die palliatieve zorg ontvangen, is nodig om van die zorg een evidence based praktijk te maken. Uit internationale literatuur blijkt dat dit type onderzoekom een aantal redenen moeilijk uitvoerbaar is. Er ontbreekt onder meer een traditie van wetenschappelijk onderzoek in dit relatief jonge veld, de populatie is dermate kwetsbaar dat behandelend artsen slechts aarzelend meewerken aan inclusie van patiënten en leden van METC’s hebben moeite om onderzoek bij deze populatie goed te keuren. Tegelijk is ook bekend dat patiënten vaak wel bereid zijn om deel te nemen aan onderzoek.

Er is op dit terrein nog weinig bekend over de situatie in Nederland. Bovendien ontbreekt, ook internationaal, een uitgewerkte ethische redenering op grond waarvan men kan beargumenteren hoe met de beleefde belemmeringen dient te worden omgegaan. In het voorgestelde onderzoek willen we onderzoeken in hoeverre deze belemmeringen voor het includeren van patiënten in wetenschappelijk onderzoek naar palliatieve zorg ook in Nederland spelen. Dit empirisch deel van het project vormt de basis voor een ethisch deel waarin we een moreel besluitvormingskader zullen opstellen waarmee relevante betrokkenen, met name zorgverleners, onderzoekers en leden van METC's zullen kunnen evalueren wanneer het redelijk is patiënten te vragen om deel te nemen aan onderzoek op het gebied van de palliatieve zorg.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website