Om de palliatieve zorg te verbeteren is niet alleen nieuwe kennis nodig, maar vooral ook het concrete gebruik van onderzoeksresultaten in de praktijk. Er zijn veel hulpmiddelen beschikbaar om de implementatie van projectresultaten gedegen voor te bereiden. Bijvoorbeeld de Hexagon Tool. Hoe werkt die in de praktijk?

Kritische vragen stellen

‘Als ik eerlijk ben, stonden we niet te trappelen om na de hele aanvraagprocedure ook nog een implementatieplan te schrijven. Je wilt eigenlijk gewoon aan de slag. Maar een pas op de plaats maken is goed, hebben we ervaren. In de aanvraag ben je toch meer bezig je ideeën goed te verkopen. Zo’n implementatieplan dwingt je om kritische vragen te stellen over de sterke en minder sterke kanten daarvan.’ Aan het woord is Inge Henselmans van Amsterdam UMC (locatie AMC). Samen met Dorien Tange van de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) leidt zij het Palliantie-project SYMPHONY, dat instrumenten ontwikkelt voor gezamenlijke besluitvorming in palliatieve zorg bij kanker. Henselmans: ‘We richten ons op alle betrokkenen: medisch specialisten, huisartsen, verpleegkundigen, patiënten en naasten. Al die mensen moeten straks iets kunnen én willen met wat wij ontwikkelen. Dan is het dus goed al vroeg na te denken over wat ze kan ondersteunen. Of wat ze misschien zou tegenhouden onze instrumenten te gebruiken.’

Uitdagingen identificeren

Samen met Tange bezocht Henselmans een ZonMw-bijeenkomst over implementatie. Daar presenteerde implementatieadviseur Pauline Goense enkele implementatiemodellen. Een daarvan was de Hexagon Tool, een instrument met ‘zes kritische vragen vooraf’. Henselmans: ‘Die tool sprak ons aan, gezien de fase waarin ons project zit. Het is vooral een beschrijvend model; we zijn op dit moment nog niet op zoek naar concrete oplossingen. De kritische vragen helpen bij het identificeren van de uitdagingen voordat je daadwerkelijk aan de slag gaat.’ Sommige onderdelen van de tool passen volgens Henselmans minder bij een project ‘in een wetenschappelijke omgeving’, zoals ze het uitdrukt. ‘Neem de vraag over bewijskracht. Belangrijk voor implementatie, dat wel, maar op dit moment kunnen we die vraag nog niet volledig beantwoorden. We gaan immers juist op zoek naar die bewijskracht.’

Werkdocumenten per mail

Bij het invullen van de tool en het schrijven van het daarop gebaseerde implementatieplan – in totaal zo’n elf kantjes – was AMC-promovendus Danique Bos nauw betrokken. Bos: ‘We hebben om en om input geleverd voor werkdocumenten die we per mail heen en weer stuurden.’ De eerste vragen van de tool – die over ‘Behoefte’ en ‘Noodzaak’ – waren bijna een kwestie van knippen en plakken uit de projectaanvraag. Henselmans: ‘Daarover hadden we voor het maken van die aanvraag al goed nagedacht. Toch kom je door de tool nog op nadere nuanceringen. Zo hadden we de noodzaak van instrumenten voor gezamenlijke besluitvorming met name uitgewerkt voor de oncologen. Maar voor de implementatie moeten ze ook geschikt zijn voor huisartsen en verpleegkundigen. De Hexagon Tool prikkelt je om daarover ook al in dit stadium na te denken.’

Niet in de la

Alles bij elkaar heeft het invullen van de tool en het schrijven van het plan ongeveer een werkdag gekost, schat Bos in. En die tijdsinvestering is het zeker waard, vindt ze. De tool stimuleert ook om goed te kijken naar de mogelijkheden om aan te sluiten bij bestaande initiatieven. Henselmans: ‘Hier helpt onze samenwerking met NFK heel goed. Wij gaan bijvoorbeeld een e-learning doorontwikkelen die al een rol heeft in zeven of acht andere initiatieven waar zij bij betrokken zijn. Zo houden we scherp op het netvlies waar wij iets kunnen toevoegen.’ De ingevulde Hexagon Tool is niet een stuk papier dat in de la verdwijnt, besluit ze. ‘In onze voortgangsrapportages moeten we er ook weer op terugkomen. We gaan de tool dus elk half jaar opnieuw evalueren en aanvullen, met name op het vlak van ‘Bewijskracht’, ‘Capaciteit’ en ‘Gereedheid’. Dat houdt je wel alert. We horen als het ware steeds een stemmetje: het is allemaal wel leuk en aardig wat jullie verzinnen, maar werkt het straks ook echt in de praktijk?’

3 gouden lessen voor een goed geplande implementatie (met de Hexagon Tool) 

1) Doe eerst de tool en werk dan pas het implementatieplan uit. Je doet dan misschien deels wel dubbel werk, maar die volgorde is toch logischer. Realiseer je ook dat je voor je plan goed kunt voortbouwen op de projectaanvraag. Wees dus niet bang dat je helemaal opnieuw moet beginnen.

2) Zoek een partner in het veld met de drive om te implementeren. Laat deze partner kritisch meedenken over de link tussen wetenschappelijk onderzoek en concreet bruikbare resultaten voor de praktijk.

3) Zoek aansluiting met andere onderzoekers of ontwikkelaars die met dezelfde thematiek bezig zijn. Zo kunnen verschillende perspectieven en netwerken elkaar aanvullen, waardoor ieders implementatie er alleen maar sterker op wordt.

Meer lezen

Implementatie is een belangrijk speerpunt van het programma Palliantie. Meer dan Zorg. In de subsidieaanvragen wordt daarom expliciet aandacht besteed aan implementatie. Alle gehonoreerde projecten uit de ronde 2017 is gevraagd het implementatie onderdeel uit te werken naar een volledig implementatieplan aan de hand van een vastgesteld format. Door het uitwerken van een implementatieplan wordt inzichtelijk waar de mogelijke succesfactoren en knelpunten liggen met betrekking tot implementatie. Dit biedt aanknopingspunten voor zowel projectleiders als ZonMw om gericht op in te spelen. Het overkoepelende doel van het uitwerken van het implementatieplan is daarom het verhogen van de kans op succesvolle implementatie binnen elk project en het scheppen van randvoorwaarden voor bredere implementatie en borging van de projectresultaten na afronding van elk project.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website