Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De laatste jaren is er toenemende maatschappelijke en professionele aandacht voor psychiatrische patiënten met een verzoek om hulp bij zelfdoding. Daarbij wordt onderkend dat de bestaande terughoudendheid ten aanzien van hulp bij zelfdoding onvoldoende recht doet aan wilsbekwame psychiatrische patiënten die uitzichtloos en ondraaglijk lijden en een consistente doodswens hebben. Binnen dit onderzoek hebben we een trainingsmodule voor psychiaters ontwikkeld om beter om te kunnen gaan met conflicterende waarden die een rol spelen in het omgaan met verzoeken om hulp bij zelfdoding in de psychiatrie.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De ethische overwegingen van de verschillende stakeholder-groepen zijn op basis van het principe van activerend leren uitgewerkt in een trainingsmodule. Daartoe zijn de resultaten uit interviews, focusgroepen en dialooggroepen met verschillende stakeholder-groepen geclusterd in vier centrale thema’s: Bewustwording, Zorgvuldigheid, Samenwerking, en Waardig Sterven.

De vier thema’s zijn didactisch uitgewerkt in elk zes opdrachten. De opdrachten worden individueel gemaakt waarna de cursisten voorzien worden van verdiepende feedback. In aansluiting hierop participeren de cursisten in een deel vaardighedenonderwijs waarbij de cursisten thema’s aandragen waarover zij systematisch en onder begeleiding van een docent met elkaar in gesprek gaan.

De trainingsmodule bestaat uit een cursistenhandeling en een docentenhandleiding. De cursistenhandeling bestaat o.a. uit een inleiding, begintoets, vierentwintig individuele opdrachten, uitleg over het deel vaardighedenonderwijs, eindtoets en bijlagen, waaronder evaluatieformulieren. De docentenhandleiding bevat, naast de informatie uit de cursistenhandleiding, de antwoordsleutels van de individuele opdrachten en die van de begin- en eindtoets.

Op dit moment worden (aanstaande) psychiaters niet geschoold in het omgaan met verzoeken om hulp bij zelfdoding in de psychiatrie, terwijl hier wel grote behoefte aan is. Een aanbeveling is dan ook om, in nauw overleg met de NVvP, de trainingsmodule in het huidige onderwijs curriculum van de NVvP te implementeren. Hiertoe hebben we een VIMP-aanvraag gedaan.

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Achtergrond van het onderzoek

De laatste jaren is er toenemende maatschappelijke en professionele aandacht voor psychiatrische patiënten met een verzoek om hulp bij zelfdoding. Daarbij wordt onderkend dat de bestaande terughoudendheid ten aanzien van hulp bij zelfdoding onvoldoende recht doet aan wilsbekwame psychiatrische patiënten die uitzichtloos en ondraaglijk lijden en een consistente doodswens hebben. Om psychiaters te ondersteunen bij het omgaan met verzoeken om hulp bij zelfdoding in de psychiatrie heeft het VUmc van ZonMw een subsidie ontvangen voor een onderzoeksvoorstel: “Developing a training module for psychiatrists dealing with requests for physician assisted suicide of psychiatric patients in the Netherlands.”

 

 

Doel van het onderzoek

Het doel van het onderzoek is om, d.m.v. inzicht in de ethische overwegingen van psychiaters en andere betrokkenen bij een verzoek om hulp bij zelfdoding, een trainingsmodule te ontwikkelen voor psychiaters voor het omgaan met verzoeken tot hulp bij zelfdoding. De onderzoeksvraag is: welke waarden en normen liggen ten grondslag aan de omgang met een verzoek om hulp bij zelfdoding in de psychiatrie en hoe gaan psychiaters om met deze waarden en normen?

 

Eerste fase van het onderzoek

In de eerste fase van het onderzoek worden circa 15 psychiaters geïnterviewd over hun ervaringen met hulp bij zelfdoding in de psychiatrie. De structuur van de interviews is gebaseerd op de relevante empirische, ethische en filosofische literatuur over hulp bij zelfdoding in de psychiatrie. De focus van de interviews ligt niet op de juridische of medische aspecten van hulp bij zelfdoding maar op de ethische overwegingen van de psychiaters. Er wordt vooral ingegaan op de achterliggende waarden en normen die ten grondslag liggen aan de moeilijkheden die psychiaters ervaren bij het omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding. Door te focussen op zowel een casus waarin hulp bij zelfdoding werd verleend en een casus waarin hulp bij zelfdoding niet werd verleend proberen we deze ethische overwegingen zo scherp mogelijk in beeld te krijgen.

 

Tweede fase van het onderzoek

In de tweede fase van het onderzoek worden de resultaten uit de eerste fase verdiept en aangevuld. Dit gebeurt aan de hand van homogene focusgroepen van: 1) psychiaters; 2) psychiatrisch verpleegkundigen; 3) maatschappelijk werkers / geestelijk verzorgers; en 4) familieleden van de patiënt. Vervolgens wordt aan de hand van een heterogene dialooggroep de resultaten uit de eerdere focusgroepen besproken. De heterogene dialooggroep is samengesteld uit de deelnemers van voorgenoemde betrokken groepen. Het doel van de dialooggroep is het formuleren van breed gedragen ethische bouwstenen voor de trainingsmodule.

 

Derde fase van het onderzoek

In de derde fasen worden de ethische bouwstenen verwerkt in een trainingsmodule voor psychiaters. De trainingsmodule wordt zowel geëvalueerd met de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) als met een bredere groep van betrokkenen, waaronder psychiatrische patiënten zonder ernstige psychiatrische aandoening en zonder stervenswens. De trainingsmodule wordt in samenwerking met andere partijen onder de aandacht gebracht van psychiaters en relevante organisaties binnen de psychiatrie.

 

Resultaten tot nu toe

Aan de hand van een literatuuronderzoek hebben we de belangrijkste argumenten voor- en tegen hulp bij zelfdoding in de psychiatrie op een rij gezet.

 

Op basis daarvan hebben we tien psychiaters en drie huisartsen geïnterviewd. De voorlopige resultaten van de interviews laten zien dat de respondenten met name groot belang hechten aan:

* zorgvuldigheid bij de beoordeling van een verzoek om hulp bij zelfdoding van een psychiatrische patiënt;

* bewustwording onder psychiaters van hun persoonlijke beleving, waarden en normen, en grenzen bij het omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding;

* de behandelrelatie die nodig is een verzoek hulp bij zelfdoding goed te kunnen beoordelen;

* het betrekken van de familie bij het besluit rondom hulp bij zelfdoding in de psychiatrie;

* begeleiding van psychiaters bij het omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding.

 

De voorlopige resultaten uit de eerste fase van het onderzoek zijn verwerkt in drie publicaties:

- Eric Ettema, Andrea Ruissen, Guy Widdershoven. (2013). Omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding in de psychiatrie vraagt om morele zorgvuldigheid. NVBe. Podium voor Bio-ethiek. Thema: De Euthanasiepraktijk, p.23-26.

- Eric Ettema. Hulp bij zelfdoding vergt morele zorgvuldigheid. Trouw, vrijdag 17 januari 2014.

- E. Ettema, A. Ruissen and G. Widdershoven. (2014). Dealing with Requests for Physician Assisted Suicide of Psychiatric Patients in the Netherlands. EACME Newsletter. Special issue: Perspectives on Assisted Dying in Europe.

 

De resultaten uit de eerste fase worden momenteel verdiept aan de hand van homogene focusgroepen zoals beschreven in de tweede fase van het onderzoek.

 

 

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Aan de hand van een literatuuronderzoek hebben we de belangrijkste argumenten voor- en tegen hulp bij zelfdoding in de psychiatrie op een rij gezet (zie de publicaties in de bijlagen).

 

Op basis daarvan hebben we tien psychiaters en drie huisartsen geïnterviewd. De voorlopige resultaten van de interviews laten zien dat de respondenten met name groot belang hechten aan:

* zorgvuldigheid bij de beoordeling van een verzoek om hulp bij zelfdoding van een psychiatrische patiënt;

* bewustwording onder psychiaters van hun persoonlijke beleving, waarden en normen, en grenzen bij het omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding;

* de behandelrelatie die nodig is een verzoek hulp bij zelfdoding goed te kunnen beoordelen;

* het betrekken van de familie bij het besluit rondom hulp bij zelfdoding in de psychiatrie;

* begeleiding van psychiaters bij het omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding.

 

Uit de interviews blijkt dat de morele argumenten uit de literatuur een belangrijke rol spelen bij het zorgvuldig omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding. De psychiater moet bij elk verzoek bepalen in welke mate de argumenten van toepassing zijn op de situatie van de patiënt. Dit impliceert dat de argumenten niet algemeen geldig zijn maar beoordeeld worden binnen de context van een concrete casus. Het omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding in de psychiatrie vraagt daarmee niet alleen om besef van de argumenten vóór en tegen maar ook om morele zorgvuldigheid in de toepassing en weging daarvan. De interviews laten zien dat inzicht in de ethische argumenten voor en tegen hulp bij zelfdoding in de psychiatrie relevant is voor de psychiatrische praktijk, niet om een standpunt in het debat in te nemen maar als input bij de beoordeling van een verzoek van een individuele patiënt.

 

De voorlopige resultaten uit de eerste fase van het onderzoek zijn verwerkt in drie publicaties:

- Eric Ettema, Andrea Ruissen, Guy Widdershoven. (2013). Omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding in de psychiatrie vraagt om morele zorgvuldigheid. NVBe. Podium voor Bio-ethiek. Thema: De Euthanasiepraktijk, p.23-26.

- Eric Ettema. Hulp bij zelfdoding vergt morele zorgvuldigheid. Trouw, vrijdag 17 januari 2014.

- E. Ettema, A. Ruissen and G. Widdershoven. (2014). Dealing with Requests for Physician Assisted Suicide of Psychiatric Patients in the Netherlands. EACME Newsletter. Special issue: Perspectives on Assisted Dying in Europe.

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

The Termination of Life on Request and Assisted Suicide Act (WTL) provides procedures for the termination of life on request and assisted suicide. In order not to be prosecuted, physicians have to act in accordance with the statutory due care criteria. The physician must: a) be satisfied that the patient’s request is voluntary and well-considered; b) be satisfied that the patient’s suffering is unbearable, with no prospect of improvement; c) have informed the patient about his situation and his prospects; d) have come to the conclusion together with the patient that there is no reasonable alternative in the patient’s situation; e) consult at least one other, independent physician, who must see the patient and give a written opinion on whether the due care criteria set out in (a) to (d) have been fulfilled; f) have terminated the patient’s life or provided assistance with suicide with due medical care and attention.

 

Although the WTL does not distinguish between somatic and mental suffering, Physician Assisted Suicide (PAS) rarely occurs in psychiatric healthcare.* In psychiatry, a patient’s wish to hasten death is often caused by the patient’s mental disease. In that case, the patient is considered not to have the mental capacity to determine his own wishes freely and not to have a full understanding of his disease. Therefore, a request for PAS of a psychiatric patient is and must be primarily understood as a request for helping to live. This does not take away, however, that psychiatric patients may suffer unbearably with no prospect of improvement and have a genuine wish to die. In these cases, there may be a situation in which PAS is a legally and morally justifiable option.

 

In recent years, the issue of PAS in psychiatry has received increasing attention, indicating a concern that the restrictive attitude of professionals regarding PAS in psychiatry takes insufficiently account of psychiatric patients who suffer unbearably and have no prospect of improvement. Psychiatric patients may therefore end up in degrading situations which not seldom result in suicide. Because of this situation, many psychiatrists feel insecure about how to deal with a wish to die of a chronic psychiatric patient. They struggle with the ethical complexity of the felt duty: 1) to do justice to both the patient’s psychiatric condition and the patient as a person; 2) to relieve the patient’s suffering, whether this is by treatment or PAS; and 3) to do justice to the duty to help a person and to protect life, especially of an extremely vulnerable person. Psychiatrists may base their way of dealing with a request for PAS of a psychiatric patient on other values as well, as there are the fear that to discuss the patient’s wish to die may lead to false hope or to feelings of being stuck of the psychiatrist.

 

The aim of this research is to develop a training module for psychiatrists for dealing with conflicting values around PAS-request of psychiatric patients in the Netherlands. In order to do so, the research investigates what a request for PAS means for the psychiatrist and other stakeholders and in what respect cases in which the psychiatrist grants the request for PAS differ from cases in which the psychiatrist does not grant the request. The basic values and norms of the stakeholders involved in the cases are explored and didactically elaborated into a training module to support psychiatrists who are confronted with psychiatric patients who express a wish to die. The training module consists of a reader and a work book, which contains assignments with regard to ethical knowledge transfer, personal reflection case analysis and moral deliberation. By doing so, this research supports and improves the care for psychiatric patients, especially for those who suffer unbearable with no prospect of improvement and have a request for physician assisted suicide.

 

The research follows an empirical ethical approach in which the moral considerations of psychiatrists and other stakeholders involved in dealing with requests for PAS are explored. We conduct the exploration by means of dialogical research. Psychiatrists with experience in dealing with requests for PAS will be interviewed. The interviews are analysed with the help of Interpretive Phenomenological Analysis and Comparative Analysis. The findings will be presented to nurses, social workers and family members and related to their experiences and views in homogeneous focus groups and heterogeneous dialogue groups. The results are used as input for a training module to support psychiatrists who have to deal with the weighing of conflicting values that are inherent to dealing with a request for PAS of a psychiatric patient. The training module will be evaluated with stakeholders including patients.

 

* In relation to psychiatry, the Dutch (juridical) literature speaks of PAS. This does not mean that euthanasia is excluded (Delbeke, 2012: 368). We follow her the use of PAS.

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website