Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De Academische Werkplaats Transformatie Jeugd Friesland (AWTJF) heeft de dialoogtafelmethodiek ontwikkeld - een systematische reflectiemethodiek met als doel verbetering van de kwaliteit en het proces van zorgverlening. Door het ontwikkelen van een aanpak voor leer-en verbetercycli in de jeugdzorg heeft AWTJF een bijdrage geleverd aan het in kaart brengen van dilemma’s die zich voordoen in de dagelijkse jeugdzorg praktijk tijdens de turbulente transformatie periode, aan de professionalisering in de zorg voor jeugd en aan het op gang brengen van een leer-en verbeterbeweging in de regio.

 

Tijdens de dialoogtafelbijeenkomsten evalueren jeugd en opvoeders samen met diverse bij hun zorg betrokken partijen de verschillende aspecten van de ontvangen hulp. Deelnemers zitten vanuit hun eigen ervaringen met het hulpverleningstraject aan tafel. De onafhankelijke voorzitter creëert ruimte voor een open en veilige dialoog: wat zijn de uitkomsten, welke factoren hebben de hulpverlening verder geholpen, welke zorgden juist voor belemmering en waarom, welke (verbeter)afspraken kunnen worden gemaakt?

 

In de looptijd van het project zijn er 28 casus-specifieke dialoogtafels en 10 casus-overstijgende dialoogtafels gehouden in meerdere Friese gemeenten. De opbrengsten van de dialoogtafels zijn verwerkt in zgn. visuele casusprofielen. Hierin zijn op vier verschillende niveaus succes- en belemmerende factoren in de zorg voor jeugd in kaart gebracht: (1) het gezin, (2) de professional, (3) de organisatie / context waar de professional werkt of (4) de ingezette interventies.

 

De TOP 3 succesfactoren tijdens een hulpverleningstraject is: (1) motivatie en eigen kracht gezin; (2) alliantie gezin en hulpverlener; (3) (ruimte voor) zorg op maat. De kritische belemmerende factoren die het meest aan de orde zijn gekomen tijdens de dialoogtafels zijn: (1) jongeren en gezinnen worden onvoldoende betrokken bij besluitvorming in/rondom het hulpverleningsproces; (2) systematische probleem- en krachtenanalyse ontbreekt vaak bij besluiten over in te zetten hulp; (3) jongeren en gezinnen krijgen vaak niet op tijd de zorg die past bij hun problemen en behoeften; (4) samenwerking / onderlinge afstemming tussen professionals en organisaties, met name met wijkteam / gebiedsteam en onderwijs zijn grote knelpunten; (5) werkdruk hulpverleners i.c.m. capaciteit; (6) bestaande (actuele) kennis wordt onvoldoende benut in de dagelijkse praktijk.

 

De ervaringen met het toepassen van de dialoogtafelmethodiek in de praktijk laten zien dat deze bijeenkomsten voor cliënten een aanzienlijk positief en versterkend effect hebben: zij voelen zich gehoord en beter begrepen. Kenmerkend voor een dialoogtafel is een bijzondere dynamiek en ruimte om stil te staan bij zowel dingen die goed zijn gegaan als dingen die niet goed zijn gegaan en bij de onderliggende oorzaken van de geconstateerde knelpunten. Deze open gesprekken, waarin alle deelnemers zich kwetsbaar durven opstellen, leiden tot meer begrip bij hulpverleners voor gedrag van jeugdigen en ouders, collega hulpverleners of van andere betrokken partijen, zoals school. Op het niveau van de casuïstiek zijn n.a.v. de dialoogtafels concrete acties voorgesteld en uitgevoerd om de kwaliteit van de hulpverlening aan gezinnen te verbeteren. Zo zijn er bijvoorbeeld nieuwe samenwerkingsafspraken tussen professionals en instanties ontstaan. Bepaalde werkwijzen binnen gebiedsteams / instanties zijn aangepast om beter aan te sluiten bij de praktijk. Ook werd n.a.v. de dialoogtafels duidelijk op welke terreinen specifieke (na en bij)scholing van hulpverleners nodig is. Echter op casus-overstijgend niveau blijkt het in de praktijk moeilijk om voldoende aandacht en ruimte vrij te maken binnen de organisaties voor het daadwerkelijk toepassen van de geleerde lessen. Wat daarvoor nodig is, is een klimaat waarin professionals, organisaties, gemeenten of regio’s een praktische manier vinden om op basis van de uitkomsten van casus analyses, zoals de dialoogtafel, gezamenlijk te leren en te verbeteren.

 

Het dialoogtafelproject heeft geleid tot

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Binnen de Academische Werkplaats Transformatie Jeugd Friesland (AWTJF) en het dialoogtafelproject is in samenwerking met jongeren, ouders en de AWTJF partners de dialoogtafelmethodiek ontwikkeld. Terugkijkend naar wat dit project en het gezamenlijk werken aan de doelstellingen heeft opgeleverd, vinden we de volgende inzichten en resultaten het belangrijkst:

 

1. Meer regie aan jongeren en gezinnen door hen centraal te zetten en door systematische leer- en verbetercycli op gang te brengen. De door de AWTJF ontwikkelde dialoogtafelmethodiek voor jongeren en gezinnen heeft een aanzienlijk positief en versterkend effect. Een expliciete uitnodiging aan jongeren en gezinnen om hun ervaringen te delen en vervolgens hierover op een gelijkwaardige manier met betrokken hulpverleners in gesprek te gaan onder leiding van een onafhankelijke voorzitter, gaf jongeren en opvoeders het gevoel dat zij gehoord worden, dat er echt naar hen geluisterd wordt. De dialoogtafel gaf vaak de gelegenheid het zorgtraject of de moeilijke periode waarin het traject plaatsvond af te sluiten. Elke keer ontstond er een bijzondere dynamiek en ruimte om stil te staan bij zowel dingen die goed zijn gegaan tijdens een hulpverleningstraject als dingen die niet zo soepel of slecht zijn gegaan, om samen te leren van de opgedane door iedereen ervaringen. Deze open gesprekken, waarin zowel professionals als jongeren en opvoeders zich kwetsbaar durfden op te stellen, hebben geleid tot meer begrip bij hulpverleners voor gedrag en problematiek van gezinnen, als ook meer begrip voor de aanpak en bepaalde keuzes van collega hulpverleners of van andere betrokken bij het gezin partijen, zoals school. Deze opbrengsten zijn relevant voor zowel jongeren en gezinnen, als voor de professionals.

 

2. Inzicht in hoe de dagelijkse jeugdhulppraktijk functioneert met concrete aanknopingspunten om structureel aan verbetering van de kwaliteit van de hulpverlening te werken. In de looptijd van het project zijn er 28 casus-specifieke dialoogtafels en 10 casus-overstijgende dialoogtafels gehouden in meerdere Friese gemeenten. Deze dialoogtafels waren geslaagde bijeenkomsten die door zowel jongeren, ouders als professionals enthousiast werden ontvangen en heel positief beoordeeld. De dialoogtafels hebben waardevolle inzichten opgeleverd m.b.t. de kritische succes- en belemmerende factoren tijdens een hulpverleningstraject (zie samenvatting). Op het niveau van de casuïstiek zijn n.a.v. de dialoogtafels concrete acties voorgesteld en uitgevoerd om de kwaliteit van de hulpverlening aan gezinnen te verbeteren. Daarmee is bijgedragen aan de kennisontwikkeling en professionalisering in de zorg voor jeugd, als ook aan het creëren van een leer- en verbeterbeweging in de regio.

 

3. Dialoogtafelmethodiek als een overdraagbaar leer- en reflectie instrument. In samenwerking met jongeren, ouders en partijen uit praktijk, beleid, onderwijs en onderzoek is de dialoogtafelmethodiek uitgewerkt met alle bijbehorende materialen. Dit om ervoor te zorgen dat de dialoogtafels na afronding van het onderzoeksproject een structurele plaats kunnen krijgen binnen de dagelijkse jeugdhulppraktijk (zie samenvatting).

 

4. In de looptijd van het project hebben we op een gelijkwaardige manier met de doelgroep samengewerkt. Door het gezamenlijk optrekken binnen de projecten hebben we met elkaar en van elkaar geleerd. Het samenwerken met jongeren en gezinnen heeft geleid tot een completer beeld van de binnen de werkplaats onderzochte thema’s, daarbij behorende vraagstukken en concrete, praktische opbrengsten die relevant zijn voor zowel de doelgroep zelf, als ook voor de professionals, beleidsmakers en bestuurders.

 

5. Het breed gedragen en stevig samenwerkingsverband met een grote betrokkenheid van relevante partners en aandacht voor gezamenlijk leren en verbeteren in de regio is een van de grootste opbrengsten van de afgelopen jaren.

 

In de looptijd van het project zijn er meerdere activiteiten uitgevoerd om goede verspreiding van de opgedane kennis te bevorderen. Zo zijn er visuele casus profielen uitgewerkt, in

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De Academische Werkplaats Transformatie Jeugd Friesland (AWTJF) heeft de dialoogtafelmethodiek ontwikkeld - een systematische reflectiemethodiek met als doel verbetering van de kwaliteit en het proces van zorgverlening. Door het ontwikkelen van een aanpak voor leer-en verbetercycli in de jeugdzorg wil AWTJF een bijdrage leveren aan het in kaart brengen van dilemma’s die zich voordoen tijdens de transformatie en aan het realiseren van een lerend jeugdhulpstelsel.

Tijdens de dialoogtafelbijeenkomsten evalueren jeugd en opvoeders samen met diverse bij hun zorg betrokken partijen de verschillende aspecten van de ontvangen hulp en ondersteuning. Alle deelnemers zitten vanuit hun eigen ervaringen met het hulpverleningstraject aan tafel. De onafhankelijke voorzitter creëert ruimte voor een open en veilige dialoog: wat zijn de uitkomsten, welke factoren hebben de hulpverlening verder geholpen, welke zorgden juist voor belemmering en waarom, welke (verbeter)afspraken kunnen worden gemaakt?

In de afgelopen periode lag de focus vooral op het op gang brengen van de dialoogtafels in vier Friese gemeenten (Leeuwarden, Heerenveen, de Fryske Marren en Achtkarspelen). Er zijn 10 dialoogtafels gehouden. Twee thema’s kwamen steeds terug, namelijk (1) gezamenlijke besluitvorming en (2) samenwerking (overdracht en afstemming) binnen de jeugdhulp. Ondanks dat alle partijen het met elkaar eens zijn dat dit de essentiële uitgangspunten zijn voor efficiënte zorg van goede kwaliteit, blijkt het in de praktijk niet gemakkelijk te zijn om dit ook daadwerkelijk vorm te geven. De eerste ervaringen met het toepassen van de dialoogtafelmethodiek in de praktijk laten zien dat deze bijeenkomsten voor cliënten een aanzienlijk positief en versterkend effect hebben. Een expliciete uitnodiging aan jeugdige en ouder om hun verhaal te vertellen en vervolgens hierover op een gelijkwaardige manier met betrokken hulpverleners in gesprek te gaan, geeft cliënten het gevoel dat zij gehoord worden, dat er echt naar hen geluisterd wordt. Hierdoor ontstaat een bijzondere dynamiek en ruimte om stil te staan bij zowel dingen die goed zijn gegaan als dingen die niet goed zijn gegaan en bij de onderliggende oorzaken van de geconstateerde knelpunten. Deze open gesprekken, waarin alle deelnemers zich kwetsbaar durven opstellen, leiden tot meer begrip bij hulpverleners voor gedrag van jeugdigen en ouders, collega hulpverleners of van andere betrokken partijen, zoals school. Door samen om tafel te zitten leren bij de zorg van een gezin betrokken partijen elkaar (beter) kennen en wordt het gemakkelijker om elkaars expertise beter te benutten. Elke dialoogtafelbijeenkomst leidt tot concrete aanbevelingen en verbetersuggesties, waarin de verschillende deelnemers en gemeenten een rol hebben. Er ontstaan bijvoorbeeld nieuwe afspraken over onderlinge samenwerking of aanpassingen in een werkwijze binnen een gebiedsteam of instantie. Ook wordt duidelijk op welke terreinen specifieke (na)scholing van hulpverleners nodig is. Tenslotte kunnen ook bestaande richtlijnen en/of protocollen worden aangepast of nieuwe worden ontwikkeld.

De dialoogtafel kan zowel worden gebruikt voor (tussentijdse) evaluaties van een hulpverleningstraject als bij afschaling van specialistische zorg naar eerste lijnszorg. De methodiek kan worden toegepast bij succesvolle, of juist vastgelopen casussen. De methodiek is daarnaast geschikt om bredere casus-overstijgende vraagstukken te evalueren die leven bij partijen in de jeugdzorg, zoals hoe de samenwerking tussen verschillende instanties en hulpverleners verloopt. Tenslotte kan de dialoogtafelmethodiek worden benut om de oorzaken voor bepaalde knelpunten in kaart te brengen, zoals de toename van het aantal jeugdigen dat in JeugdzorgPlus wordt geplaatst. In een dialoogtafel kunnen alle partijen ervaringen delen, gezamenlijk reflecteren op wat wel en niet werkt, hiervan leren en op basis daarvan (regionale) afspraken maken.

Een belangrijk aspect van de ontwikkelde methodiek is de cyclische werkwijze waarin n.a.v. enkele dialoogtafels op casus-specifiek niveau

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Binnen de Academische Werkplaats Transformatie Jeugd Friesland (AWTJF) en het dialoogtafelproject is er veel bereikt in de afgelopen periode.

In samenwerking met jeugdigen, ouders en de AWTJF partners is de dialoogtafelmethodiek ontwikkeld. Dit heeft geresulteerd in een uitgebreide handleiding voor toekomstige gebruikers (met name partijen uit beleid en praktijk). Hierin wordt de methodiek zorgvuldig beschreven en zijn alle materialen opgenomen die helpen om de dialoogtafels goed tot uitvoering te brengen in de eigen praktijk.

In samenwerking met jeugdigen is er een animatiefilmpje gemaakt om jeugdigen en ouders op een visuele manier te informeren over het ‘hoe en wat’ van de dialoogtafels. Er is ook een voorlichting ontwikkeld voor professionals en andere geïnteresseerden waarin de methodiek en de werkwijze rondom de dialoogtafels kort en krachtig wordt toegelicht. Er wordt een training ontwikkeld voor voorzitters van de dialoogtafel, die vervolgens ook gebruikt kan worden voor het trainen van onafhankelijke voorzitters in andere vergelijkbare contexten.

Om de toepassingsmogelijkheden van de dialoogtafelmethodiek nog meer onder de aandacht te brengen, is er in samenwerking met EMMA Communicatie experts een infographic gemaakt. Hierbij ligt de focus op de unieke kenmerken van de dialoogtafelmethodiek en de opbrengsten en aanbevelingen vanuit de eerste 10 dialoogtafels. Daarnaast is er een filmpje gemaakt, waarin een voorzitter, een jeugdige, een professional en een vertegenwoordiger van jeugdigen en ouders vertellen over hun ervaringen met de dialoogtafel: hoe zien de dialoogtafels precies eruit, waarom hebben jeugdigen/ouders en professionals meegedaan, wat heeft het hun gebracht. Het filmpje is vervolgens in samenwerking met EMMA Communicatie omgezet naar een praktijkverhaal.

De eerste dialoogtafels waren geslaagde bijeenkomsten die door zowel jeugdigen, ouders als professionals enthousiast werden ontvangen en heel positief beoordeeld. Deze dialoogtafels hebben interessante inzichten opgeleverd rondom thema’s zoals:

- Samenwerking, overdracht en afstemming tussen partijen betrokken bij het hulpverleningstraject;

- Gezamenlijke besluitvorming tussen jeugdige en ouders en betrokken professionals;

- Zeggenschap / inspraak / eigen regie tijdens het hulpverleningsproces;

- Wachttijd tussen aanmelding en start hulp;

- Systeemgerichte aanpak in de hulpverlening;

- Ondersteuning op maat.

Uit de eerste ervaringen met het toepassen van de dialoogtafelmethodiek in de praktijk blijkt dat deze bijeenkomsten voor cliënten een aanzienlijk positief en versterkend effect hebben. Een expliciete uitnodiging aan jeugdige en ouder om hun verhaal te vertellen en vervolgens hierover op een gelijkwaardige manier met betrokken hulpverleners in gesprek te gaan, geeft cliënten het gevoel dat zij gehoord worden, dat er echt naar hen geluisterd wordt. Hierdoor ontstaat een bijzondere dynamiek en ruimte om stil te staan bij zowel dingen die goed zijn gegaan als dingen die niet goed zijn gegaan en bij de onderliggende oorzaken van de geconstateerde knelpunten. Deze open gesprekken, waarin alle deelnemers zich kwetsbaar durven opstellen, leiden tot meer begrip bij hulpverleners voor gedrag van jeugdigen en ouders, collega hulpverleners of van andere betrokken partijen, zoals school. Door samen om tafel te zitten leren bij de zorg van een gezin betrokken partijen elkaar (beter) kennen en wordt het gemakkelijker om elkaars expertise beter te benutten. Dialoogtafelbijeenkomsten leiden tot concrete aanbevelingen en verbetersuggesties, waarin de verschillende deelnemers en gemeenten een rol hebben. Er ontstaan bijvoorbeeld nieuwe afspraken over onderlinge samenwerking of aanpassingen in een werkwijze binnen een gebiedsteam of instantie. Ook wordt duidelijk op welke terreinen specifieke (na)scholing van hulpverleners nodig is.

De tussentijdse projectresultaten presenteren we regelmatig in samenvattende factsheets. We delen updates via nieuwsberichten op de AWTJF website, de websites van de AWTJF partnerorganisaties en ZonMw / ZonMw nieuwsbrief Jeugd.

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

ABSTRACT (VERKORTE SAMENVATTING)

 

Samenwerken in de AWTJ is een kansrijke aanpak om met ouders, jeugdigen, beleidsmakers, zorg-, onderzoek- en onderwijsprofessionals te werken aan het verder versterken van de eigen kracht van cliënten, hun veilig en gezond opgroeien, en snellere, lichtere en integrale hulp. Doel is samen beperkingen in de zorg-organisatie weg te nemen, afstemming en samenwerking duurzaam te verbeteren en hierdoor een daadwerkelijke jeugdhulp transitie in Friesland te realiseren. Het bijeenbrengen en benutten van bestaande kennis is hierbij essentieel. Door ouders en jeugdigen centraal te zetten en systematische leer- en verbetercycli op casus- en collectief niveau in te voeren, krijgen cliënten meer regie en ontstaan inzichten in succesfactoren en knelpunten in de zorg. Deze worden vertaald naar concrete oplossingen en kennisproducten ter benutting in praktijk, beleid en de opleiding van professionals. Zo ontstaat een cultuur waarin ‘samen leren en verbeteren’ intrinsiek onderdeel is van het handelen.

 

UITGEBREIDE SAMENVATTING

 

De AWTJF beoogt ouders, jeugdigen, professionals, zorginstellingen en gemeenten in de provincie te ondersteunen bij de jeugdzorg tijdens en na de Transformatie Jeugd (TJ). De AWTJ wil bijdragen aan het behalen van de vijf transformatiedoelen met nadruk op TJ doel 1&2 (het vergroten van eigen kracht en participatie van ouders en jeugdigen en het versterken van het opvoedklimaat) via TJ doelen 3-5 (eerder juiste hulp op maat door integrale samenwerking aan 1 plan met ruimte voor professionals).

 

Hiertoe creëert de AWTJF een kennisinfrastructuur waarin bestaande kennis over de jeugdzorg tijdens en na de TJ breed gedeeld en verspreid kan raken. De focus is hierbij op factoren die de zorgverlening bevorderen dan wel belemmeren, bijv. in termen van cliënt participatie, ingezette interventies, communicatie met/tussen zorgverleners, samenwerking in multidisciplinaire teams, en effecten van beleidsmatige en organisatorische keuzes. Met bestaande kennis bedoelen we de kennis van alle betrokkenen, met name ervaringskennis van ouders en jeugdigen, en daarnaast praktijkkennis van professionals, beleidskennis bij gemeenten, en wetenschappelijke kennis van onderzoekers. Door het creëren van deze kennisinfrastructuur draagt de AWTJF bij aan het ten volle benutten van de kansen om via de TJ een structurele en inhoudelijke transformatie tot een ontschot jeugdstelsel te realiseren en tegelijkertijd mogelijke risico’s en ongewenste effecten van decentralisatie tijdig te signaleren en zo nodig bij te sturen. De centrale probleemstelling in de AWTJF is dan ook:

 

Wat zijn – tijdens en na de TJ – bepalende succes-en faalfactoren in specifieke zorg-voor-jeugd-cases, welke casus-overstijgende lessen kunnen daaruit getrokken en omgezet worden naar kennisproducten/‘support tools’ en welke verbeteracties zijn nodig om de TJ in Friesland tot een succes te maken?

 

De AWTJ kennisinfrastructuur zal opgebouwd worden rondom een zgn. dialoogtafelaanpak die bestaat uit continue leer-en verbetercycli op alle niveaus in de jeugdzorg, gebaseerd op het kennislemniscaat principe. Deze aanpak is geïnspireerd op de perinatale audit in de somatische zorg - een systematische auditaanpak van ‘root-cause analysis’ - en aangepast aan de specifieke jeugdzorg context. Ouders en jeugdigen hebben hierin een centrale rol. Door een combinatie van dialoogtafels in het primair proces – op casusniveau – én dialoogtafels op geaggregeerd niveau kunnen er in leer- en verbetercycli: (1) Lessen worden geleerd die het verloop van de betreffende zorgprocessen positief kunnen beïnvloeden; (2) Meer algemene werkzame principes geïdentificeerd worden die aanknopingspunten bieden voor de verbetering van de huidige zorg en de ontwikkeling van specifieke kennisproducten. Deze worden in nauwe samenwerking met ouders, jeugdigen, beleidsmakers, zorg-, onderzoek- en onderwijsprofessionals uitgewerkt.

 

Naast de dialoogtafels zal de AWTJF ook via een vraagbaakfunctie alle betrokken partijen stimuleren om over voor hun belangrijke thema’s in de TJ concrete

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website