Prenatale zorg

De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van fysieke en/of mentale problemen op latere leeftijd. Daarom is het belangrijk dat met name kwetsbare zwangere vrouwen en gezinnen passende ondersteuning krijgen, zodat meer kinderen gezond en veilig opgroeien. Om dit te bevorderen ligt er een wetsvoorstel voor dat per 1 juli 2021 de mogelijkheid biedt voor een prenataal huisbezoek voor kwetsbare gezinnen. Dit houdt in dat kwetsbare gezinnen tijdens de zwangerschap - op basis van een signaal van de geboortezorg - een huisbezoek aangeboden krijgen van de JGZ. Om te bepalen óf en zo ja, welke hulp of zorg nodig is in het gezin. Doordat de JGZ gezinnen eerder in beeld heeft, kan de JGZ effectiever zijn in de vroegsignalering vanaf de zwangerschap. Samenwerking tussen de geboortezorg en de JGZ is hierbij essentieel en vergt van alle betrokkenen rondom de zwangere vrouw een gezamenlijk inzicht in onder meer wie een prenataal huisbezoek nodig heeft, hoe wordt samengewerkt en de manier waarop informatie wordt gedeeld.

Interviews

Kracht van prenataal huisbezoek

Al vóór de geboorte wordt de basis gelegd voor de groei, ontwikkeling en gezondheid van het kind op latere leeftijd. Daarom is prenatale zorg zo ontzettend belangrijk. Prof. dr. Tessa Roseboom vertelt erover in dit interview.

Lees het interview

Projecten op het thema Prenatale zorg

preSPARK draagt bij aan effectieve vroege preventie voor aanstaand kwetsbaar ouderschap

De preSPARK is een gestructureerd vraaggesprek dat het perspectief van de aanstaande ouder(s) met de expertise van de jeugdverpleegkundige combineert. In de preSPARK staan centraal het gestructureerd en oplossingsgericht bespreken van de door de aanstaande ouder(s) ervaren vragen, zorgen en problemen en het gezamenlijk beslissen over wat er verder moet gebeuren. In dit project is door teams van 3 JGZ organisaties in Nederland de kwaliteit van de preSPARK onderzocht op mate van het effect van het prenatale huisbezoek, de mate waarin de preSPARK voldoet aan de meeteigenschappen van een goed gespreksprotocol en de ervaringen en belemmeringen van ouders, jeugdverpleegkundigen en verloskundig zorgverleners
Met de opbrengst van dit project kan de inrichting van het contact met de Jeugdgezondheidszorg in de zwangerschap verder vorm worden gegeven. Inzet van de preSPARK blijkt zinvol, efficiënt en levert valide uitkomsten op. Hetgeen bijdraagt aan effectieve vroege preventie voor aanstaande ouders met verhoogd tot hoog risico op opgroei- en opvoedproblemen. De resultaten sluiten naadloos aan bij de doelstellingen van het landelijke actieprogramma Kansrijke Start en bij het voornemen wetswijziging Prenataal Huisbezoek door de Jeugdgezondheidszorg van de minister van VWS. Waarbij het aan te bevelen is om de preSPARK in te zetten bij het prenataal huisbezoek. Gestructureerd uitvragen van alle relevante onderwerpen met de preSPARK levert een efficiënter gebruik van tijd op en is daarmee goedkoper dan een prenataal huisbezoek zonder inzet van de preSPARK. Zonder inzet van de preSPARK bij het prenataal huisbezoek mist het prenataal huisbezoek de functie van een valide, brede toe leiding naar het best passende vervolg voor aanstaande ouder en kind.

Bekijk dit project

Doorontwikkeling van de SamenStarten app

Via SamenStarten worden kinderen en gezinnen, die te maken hebben met een hulpvraag (bijvoorbeeld opvoed- of financiële problemen), snel opgespoord en ondersteund. Huisbezoeken vormen een belangrijk onderdeel van SamenStarten. De jeugdverpleegkundige maakt hierbij gebruik van de SamenStarten App. Meer informatie over de interventie Samen Starten kunt u op deze pagina lezen.
Eerder onderzoek naar de SamenStarten App liet zien dat ouders meer tevreden zijn met huisbezoeken door de JGZ als de SamenStarten App wordt ingezet. In dit project werd onderzocht of de SamenStartenApp ook een positief effect heeft op uitkomsten van huisbezoeken. Zo werd de SamenStarten App doorontwikkeld  om a) ouders betere mogelijkheden te geven zelf hun hulpvraag aan te pakken, b) het gebruik van de app te monitoren, c) verslaglegging in het Digitaal Dossier JGZ mogelijk te maken. Tevens werden de kosten en baten van de doorontwikkelde SamenStarten App bepaald, door middel van case-controle onderzoek.
Uit het onderzoek blijkt dat de kosten van het gebruik en de implementatie van de SamenStarten App na 3,5 jaar zijn terugverdiend. Dit komt omdat het met het gebruik van de app minder tijd nodig is voor het oplossen van problemen. Daarnaast had de app als voordeel dat er meer problemen werden geïdentificeerd en dat ouders vaker het advies van de JGZ professionals opvolgde bij ernstige problemen.

Bekijk dit project

Voorzorg in het sociale domein

VoorZorg is een programma voor jonge kwetsbare vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind en te maken hebben met een opeenstapeling van problemen. Zij krijgen verpleegkundige ondersteuning bij hun zwangerschap en bij de verzorging en opvoeding van hun kind, totdat het kind 2 jaar oud is. Meer informatie over de interventie Voorzorg kunt u op deze pagina lezen.
VoorZorg werkt preventief in gezinnen die vaak een groot beroep doen op professionele zorg. In dit project is onderzocht of er sinds 2015 een betere aansluiting is tussen preventie en zorg in gemeenten die al een paar jaar ervaring hebben met het programma VoorZorg. Is er samenwerking tussen VoorZorg en het sociaal domein of de wijkteams? Betere samenwerking, daar hebben alle gezinnen iets aan.
Het onderzoek toont aan dat gemeenten preventie en zorg niet verbinden. Ze zien preventie vooral als middel om zorgkosten te verlagen. VoorZorgverpleegkundigen en hun JGZ-collega’s zien preventie vanuit een sociaalmedische context, als een middel om de ontwikkeling van kinderen te beschermen en te bevorderen. Samenwerking is geen thema dat aandacht krijgt in beleid. We zagen weinig samenwerking tussen VoorZorg en wijkteams in de praktijk. Alleen incidenteel, uitsluitend op initiatief van VoorZorgverpleegkundigen. We vonden meerdere knelpunten die
samenwerking tegengaan. Iedereen - cliënten, VoorZorgverpleegkundigen, JGZ-managers, wijkteam professionals, beleidsmedewerkers gemeenten - is heel tevreden over het programma VoorZorg en de integrale werkwijze. Toch heeft VoorZorg op dit moment geen voorbeeldfunctie voor gemeenten of wijkteams, niet om preventie op andere terreinen vorm te geven en niet voor integrale hulp.

Bekijk dit project

Is VoorZorg effectiviteit voor niet-eerste zwangerschappen?

Ongeveer 14% van de kinderen in Nederland heeft een minder gunstige start bij de geboorte. Dit is sterk gerelateerd aan sociale risicofactoren en gebrek aan beschermingsfactoren. Als een ongeboren kind in deze vormende fase wordt blootgesteld aan stress, rook, slechte voeding, misbruik of andere risicofactoren, is dit de oorzaak van gezondheidsproblemen. Kwetsbare ouders moeten daarom passende steun krijgen om stress te verlichten, hun gezondheidsvaardigheden te verbeteren en sensitief ouderschap te bevorderen.
3-5% van de Nederlandse kinderen wordt geboren in gezinnen met een cumulatie van risico’s; dat is de doelgroep van VoorZorg. VoorZorg is bewezen effectief in het verbeteren van de leefstijl en het verminderen van huiselijk geweld/kindermishandeling en het toeleiden naar passende hulp bij eerste zwangerschappen.  VoorZorg wordt nu doorontwikkeld en onderzocht op effectiviteit voor niet-eerste zwangerschappen. Is VoorZorg2 effectief, dan kunnen er meer kinderen kansrijk opgroeien.

  • ZonMw-project: 543003111, VoorZorg2: a good start for parents with negative childrearing experiences and their newborns
  • Onderdeel van programma: Zwangerschap en geboorte 2

Bekijk dit project

Hoe registreer je prenatale begeleiding van aanstaande ouders bij de JGZ?

Steeds vaker biedt de JGZ prenatale begeleiding aan aanstaande ouders die dit nodig hebben. Naast registratieplicht bij individuele zorg, hebben JGZ-professionals behoefte aan registratie t.b.v. de continuïteit van zorg en verantwoording van inhoudelijke aspecten. Er is geen landelijk geschikt systeem voor de JGZ, dat gebruikt kan worden als sociaal- en medisch dossier voor aanstaande gezinnen beschikbaar. Met dat perspectief voor ogen, heeft het NCJ in nauwe samenwerking met JGZ-professionals die reeds prenatale begeleiding bieden, een Blauwdruk ontwikkeld met daarin een pakket van eisen, waaraan een prenataal registratiesysteem moet voldoen. Daarnaast wordt een aantal aanbevelingen gedaan waarmee rekening moet worden gehouden, voordat een registratiesysteem wordt ontwikkeld.

Bekijk dit project

ALPHA-NL valide vragenlijst om thuissituatie en opgroeiomstandigheden te bespreken

De ALPHA-NL is een korte zelf-invullijst voor zwangeren. De lijst wordt vroeg in de zwangerschap door de cliënt ingevuld voorafgaand aan een consult. Dit helpt de verloskundige en cliënt om te praten over de thuissituatie en opgroei-omstandigheden voor kinderen en samen te beslissen of er wat extra ondersteuning of hulp in de zwangerschap moet komen, ter voorbereiding op het ouderschap.
Doel van dit onderzoek was om meer te weten te komen over de validiteit en betrouwbaarheid van de ALPHANL. Het is belangrijk voor zowel verloskundigen als cliënten om te weten of gewerkt wordt met een betrouwbaar instrument.
De conclusies voor wel of geen extra steun of hulp in de zwangerschap (of even afwachten) bleken voor 60% exact overeen te komen; met name wanneer er geen bijzonderheden waren (90%). Echter de conclusies om wel extra steun of hulp in de zwangerschap voor te stellen, kwam in 26% overeen tussen verloskundige en veldwerker.
De ALPHA-NL blijkt een valide vragenlijst voor verloskundigen om te gebruiken. Daarvoor is het belangrijk dat die ingebed wordt in:

  1. een samenwerking met de jeugdgezondheidszorg,
  2. een samenhangend geheel van beschikbare interventies die variëren van een laagdrempelig steuntje in de rug tot hulp voor specifieke groepen kwetsbare zwangeren.

Bekijk dit project

Publiekssamenvatting Prenataal Campagne

In dit VIMP project staat het normaliseren van het vragen van steun of hulp van aanstaande
ouders centraal. Om het vragen van steun door ouders in de zwangerschapsperiode te
normaliseren en kwetsbare ouders te de-stigmatiseren wordt een publiekscampagne
uitgewerkt. Aanstaande ouders weten daardoor dat ze al kennis kunnen maken met de
jeugdgezondheidszorg tijdens de zwangerschap. De jeugdgezondheidszorg kan heel goed
een complementaire rol vervullen door samen te werken met de verloskundige en de linking
pin te zijn naar het sociale domein. Dit zal bijdragen aan een nog betere start voor de
aankomende baby.
In deze VIMP komen vier ZonMw projecten die zich richten op de prenatale fase samen:

  1. Validatie ALPHA-NL: Signalering ongunstige opgroei-omstandigheden tijdens de zwangerschap.
  2. Effecten en validiteit van de preSPARK als inrichting van het prenataal contactmoment.
  3. Blauwdruk prenatale registratie in de JGZ
  4. VoorZorg in het sociaal domein.

Bekijk dit project

Hoe verbeter je de samenwerking tussen regionale geboortezorg en JGZ?

Integrale geboortezorg is van groot belang voor de gezondheid van het kind, zowel vlak na de geboorte als levenslang. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft vastgesteld dat de samenwerking van de regionale geboortezorg- en de jeugdgezondheidszorg-organisaties moet verbeteren om deze integratie te realiseren.
Het doel van deze studie is om deze samenwerking te verbeteren. Dit doen we door (1) te identificeren welke mechanismen, inclusief bevorderende en belemmerde factoren, ten grondslag liggen aan deze samenwerking, (2) het ontwikkelen van een strategie op basis van de geïdentificeerde mechanismen, en (3) vast te stellen of bij een pilotimplementatie van deze strategie in twee pilot-regio’s de samenwerking, gezondheidsuitkomsten van moeder en kind en de ervaringen van cliënten verbeteren. Ook zullen we een voorstel ontwikkelen voor een plan voor landelijke implementatie. Alle belanghebbenden worden in alle fasen van het project betrokken.

  • ZonMw-project: 543003311, Connecting Obstetric, Maternity, Pediatric and Preventive Childhealth care project
  • Onderdeel van programma: Zwangerschap en geboorte 2

Bekijk dit project

Kansrijke start

Binnen het actieprogramma Kansrijke Start werken verschillende partijen samen om meer kinderen een goede start te geven. Meer informatie over projecten behorend bij het thema kansrijke start kunt u teruglezen op de themapagina Kansrijke Start.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website