Ouderschap en opvoeding

Voor een optimale ontwikkeling en hechting van het kind is het welbevinden van de ouders een cruciale factor. Het welbevinden van de ouder gaat vooraf aan positieve aandacht voor het kind. Aandacht voor opvoeden is er volop, maar er is meer aandacht nodig voor ouderschap. Hierbij gaat het over hoe een vader of moeder zich als ouder voelt, de interactie tussen ouders en kind en tussen ouders onderling. Door ouders de ruimte te geven om in hun ouderschap te groeien en waar nodig hen hierin te ondersteunen, bevorderen we een positieve opvoeding. De JGZ draagt bij aan een krachtig ouderschap. Hierbij staat het perspectief van de ouder centraal.

Interviews

CenteringParenting vergroot gemeenschapsgevoel

lachende baby

Niet langer als ouder alleen een-op-een op gesprek bij het consultatiebureau, maar samen met andere ouders praten over ouderschap en het opvoeden van je kind. Dat is CenteringParenting. Marlies Rijnders onderzoekt samen met Eline Vlasblom namens TNO de resultaten

Lees het interview

Kinderen hebben voordeel van ondersteuning ouderschap

kind en ouder zoeken boeken

'Alle ouders willen een goede ouder zijn en hun kinderen de beste kansen bieden. Soms hebben ouders genoeg aan informatie over opvoeden en soms hebben ze daarbij echt hulp nodig.' Hein Raat is Hoogleraar Jeugdgezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit. Hij bespreekt het thema ouderschap en de rol van de jeugdgezondheidszorg (JGZ) daarin.

Lees het interview

Projecten op het thema Ouderschap en opvoeding

JGZ-richtlijn Ondergewicht maakt preventief advies mogelijk

De JGZ wil ouders en kinderen beter adviseren over voeding en risicofactoren bij dreigend ondergewicht. De JGZ-richtlijn Ondergewicht helpt daarbij. Kinderen leren door ervaring en imitatie. Positieve prikkels (ontspannen sfeer, lekkere geur) of positieve gevolgen (prettige smaakervaring, verzadigd gevoel, een compliment) helpen bij het herhalen van gewenst eetgedrag. Ook het samen met ouders en andere gezinsleden eten bevordert het aanleren van gezond eetgedrag. Te veel druk bij het eten (bijvoorbeeld strakke regels) of eten geven als troost of compensatie werken juist contraproductief. Goede groei en goed functioneren zijn de belangrijkste maten voor een beoordeling of een kind genoeg eet. Wat en hoeveel een kind eet zijn van secundair belang.

ZonMw-project: 732000307, JGZ-Richtlijn Ondergewicht
Onderdeel van programma: Richtlijnen Jeugdgezondheidszorg 2013-2018

Bekijk dit project
 

Herziene JGZ-richtlijn Kindermishandeling betrekt ouders en jeugdigen

Ouders die mishandelen of verwaarlozen, voelen zich vaak onmachtig, onbegrepen, overbelast en kennen weinig gedragsalternatieven. Zelden is er sprake van opzet, vrijwel altijd is er schaamte. Vaak zijn ouders wantrouwend (geworden), naar hun omgeving en in het bijzonder naar hulpverleners. Dit stelt hoge eisen aan de JGZ-professional die bij een vermoeden van kindermishandeling wil samenwerken met de betrokkenen. Enkele aanbevelingen: betrek ouders en jeugdigen in het gehele proces. Praat (én registreer) in eenduidige taal zonder vaktermen, maak onderscheid tussen feiten en meningen, en vermeld wiens mening het is. Beslis steeds in dialoog met de ouders en jeugdige. Bij overleg met Veilig Thuis kan het gezin/de jeugdige anoniem blijven.

ZonMw-project: 732000402, JGZ-Richtlijn Kindermishandeling (herziening)
Onderdeel van programma: Richtlijnen Jeugdgezondheidszorg 2013-2018

bekijk dit project
 

PreSPARK: hulpmiddel voor het gesprek met aanstaande ouders

De preSPARK is een gespreksprotocol dat de vragen, problemen en zorgbehoefte van aanstaande ouders in kaart brengt. Het protocol leidt tot gezamenlijke besluitvorming over de bijpassende vervolgacties. In totaal komen dertien onderwerpen aan bod, waaronder ‘beleving zwangerschap’, ‘vooruitblik op geboorte’, ‘vooruitblik op kraamperiode’, ‘vooruitblik op opvoeden en opgroeien’ en ‘woon- en leefsituatie’. Het al tijdens de zwangerschap hulp in gang zetten, ondersteunt aanstaande ouders in hun nieuwe rol als opvoeders. Ook draagt het bij aan een omgeving die gunstig is voor de opvoeding en ontwikkeling van het kind. De aanstaande ouders maken meteen kennis met de jeugdverpleegkundige die na de bevalling de preventieve zorg verleent.

ZonMw-project: 736200002, Effecten en validiteit van de preSPARK als inrichting van het prenataal contactmoment
Onderdeel van programma: Versterking Uitvoeringspraktijk Jeugdgezondheidszorg

bekijk dit project
 

Zorgpad voor passende ondersteuning bij het opvoeden van een peuter

Met zorgpaden kan de JGZ een flexibelere zorg bieden die meer gericht is op behoeften van ouders en kinderen. De zorgpad-benadering maakt het mogelijk om in te gaan op verschillen tussen gezinnen, waardoor sommige meer aandacht krijgen (op het consultatiebureau) en andere digitale adviezen (e-consulten). Ouders vullen via een beveiligd ouderportaal vragenlijsten in; dit zijn handvatten om naar de ontwikkeling van hun kind te kijken. Zo vullen ze zelf het dossier van hun kind mee in en bepalen ze mee wat de volgende stap is. Ouders zijn uiterst positief over het zorgpad ‘e-consulten’: praktisch, makkelijk in gebruik en tijdbesparend.

ZonMw-project: 736200009, Zorgpad met e-consulten voor peuters met een laag risico op opvoed- en opgroeiproblemen: een gerandomiseerde trial
Onderdeel van programma: Versterking Uitvoeringspraktijk Jeugdgezondheidszorg

bekijk dit project


Wat zijn de ervaringen en effecten van CenteringParenting in de JGZ?

Bij CenteringParenting (CPa) vervangen groepsbijeenkomsten de traditionele één-op-één contactmomenten bij de JGZ. Dat biedt ruimte en tijd om naast de fysieke gezondheid ook het psychosociaal welbevinden van kind en gezin te bespreken. JGZ-professionals ouders zijn enthousiast over de werkwijze. CPa blijkt kwetsbare ouders bereiken, zoals ouders met een niet-Nederlandse achtergrond en alleenstaanden. Er is vanuit het land veel interesse in de implementatie van CPa. De verwachting is dat CPa de eigen kracht van ouders versterkt. Dit nog lopende onderzoek hoopt dit aan te tonen door de verklarende kracht van kwalitatief onderzoek te combineren met de vergelijkende kracht van kwantitatief onderzoek.

ZonMw-project: 736200012, Evaluatie van de organisatie en uitvoering van CenteringParenting in de JGZ
Onderdeel van programma: Versterking Uitvoeringspraktijk Jeugdgezondheidszorg

bekijk dit project
 

JGZ en wijkteams: de sterkste schakels in samenwerking

Samenwerking in het sociale domein is een voorwaarde voor passende ondersteuning in de wijk. Wat zijn de werkzame elementen in de samenwerking tussen JGZ, lokale teams en onderwijs? Naast een literatuurstudie wordt in zes regio’s praktijkonderzoek gedaan, waarbij JGZ-instellingen, lokale teams en samenwerkingsverbanden van scholen samen met de onderzoekers de potentieel werkzame elementen aanwijzen. Naast een documentenanalyse zijn er interviews met betrokkenen, ook met cliënten. Door in elke regio de resultaten te bespreken, leidt het onderzoek tot meer algemene uitspraken over werkzame elementen in de samenwerking in het sociaal domein. De verworven kennis komt uiteindelijk ook beschikbaar voor andere regio’s.

ZonMw-project: 736200016, JGZ en wijkteams: ‘De sterkste schakels’
Onderdeel van programma: Versterking Uitvoeringspraktijk Jeugdgezondheidszorg

Bekijk dit project
 

Stevig Ouderschap: de eigen kracht van opvoeders versterken

Stevig Ouderschap bestaat uit zes huisbezoeken in de eerste anderhalf jaar bij ouders met een hoger risico op opvoedproblematiek, bijvoorbeeld bij psychosociale problemen of eerder middelengebruik. Stevig Ouderschap werkt onder meer aan de interactie tussen ouder en kind, verwachtingen rond de ouderrol en het sociale netwerk. Ouders en jeugdverpleegkundigen zijn erg tevreden over de interventie. Ouders vinden het bijvoorbeeld prettig dat de interventie thuis plaatsvindt. Verpleegkundigen waarderen de positieve insteek. Deze positieve ervaringen vertalen zich vooralsnog niet in aantoonbare effecten. Wel bieden de onderzoeksresultaten aanknopingspunten voor vergelijkbare interventies, waarbij elementen die ouders en verpleegkundigen waarderen mogelijk bijdragen aan bereik en effect ervan.

ZonMw-project: 729111003, Stevig Ouderschap: Het versterken van eigen kracht van ouders/verzorgers met een verhoogd risico op opvoedingsproblematiek
Onderdeel van programma: Effectief werken in de jeugdsector

bekijk dit project


Kennis over werkzame elementen interventies bij opvoedonzekerheid

Een belangrijk deel van de databank Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut gaat over opvoedonzekerheid (preventief en lichte problematiek). Het CIKEO-consortium, een intensieve samenwerking tussen academische werkplaatsen met bovenregionale en landelijke organisaties, doet onderzoek naar potentieel werkzame elementen van de betreffende interventies. Dat gebeurt met verschillende deelonderzoeken: een literatuurstudie, een cohortstudie en via gesprekken met ontwikkelaars van interventies. Het onderzoek levert kennis op over welke (delen van) interventies wanneer, bij wie en door wie het beste ingezet kunnen worden. Deze kennis maakt het mogelijk het grote aanbod in de databank ‘in te dikken’. Dit proces draagt bij aan een effectiviteitslag in het jeugdbeleid en leidt daarnaast tot kostenbesparingen.

ZonMw-project: 729300015, Thema 5. CIKEO-Consortium Integratie Kennisbevordering Effectiviteit Opvoedonzekerheid-interventies (preventief en lichte problematiek)
Onderdeel van programma: Effectief werken in de jeugdsector

bekijk dit project


SPARK: bepalen van draagkracht en draaglast bij ouders van jonge kinderen 

SPARK is een gestructureerd vraaggesprek dat de ervaringen van de ouders combineert met de expertise van de jeugdverpleegkundige. Dit project onderzoekt hoe ouders van jonge kinderen hun eigen draagkracht en draaglast na een SPARK-gesprek beoordelen. Op drie leeftijden (prenataal, 18 maanden, 60 maanden) vragen de onderzoekers naar draagkracht en draaglast vanuit het perspectief van ouders. Het gaat om de leeftijden waarop jeugdverpleegkundigen de SPARK inzetten. Het effect van de SPARK en de ingezette vervolgacties worden beoordeeld door de ouders na 6 maanden nogmaals te vragen naar de ervaren draagkracht en draaglast. Dit gebeurt met de ‘Balansmeter’, een lijst met acht vragen die ontwikkeld is op basis van focusgroepen met ouders.

ZonMw-project: 729300101, Bepalen van draagkracht en draaglast bij ouders van jonge kinderen met de SPARK
Onderdeel van programma: Effectief werken in de jeugdsector

bekijk dit project


LSVG: screening van verstoord gehechtheidsgedrag

Veilige gehechtheid is noodzakelijk voor de ontwikkeling van het jonge kind. Kenmerkend is het vertrouwen van het kind in zichzelf en in de ouder. Onveilig gehechte kinderen zijn doorgaans minder sociaal vaardig en ontwikkelen vaker gedragsproblemen. De risico’s zijn groter bij een combinatie van factoren, zoals psychiatrische problematiek bij de ouder of een ontwikkelingsstoornis bij het kind. Bij hulp aan deze kinderen is de ouder-kindrelatie niet altijd in beeld. De Lijst Signalen Verstoord Gehechtheidsgedrag (LSVG) helpt om in de hulpverlening meer aandacht te besteden aan hechting. Zo kunnen niet alleen gedrags- of opvoedingsproblematiek worden aangepakt, maar ook een eventueel achterliggend hechtingsprobleem. Dit project onderzoekt of de LSVG hieraan inderdaad bijdraagt.

ZonMw-project: 729300102, Screening van Verstoord Gehechtheidsgedrag: validiteit en bruikbaarheid van de LSVG in de JGZ, Jeugdhulp en Jeugd-GGZ
Onderdeel van programma: Effectief werken in de jeugdsector

bekijk dit project


Digitale GIZ: gezamenlijk inschatten van zorgbehoeften

De GIZ-methodiek draagt bij aan de gezamenlijke besluitvorming, en aan de motivatie en eigen kracht van cliënten. In een pilot wordt gewerkt aan een digitale GIZ (DIGIZ). Daarmee werken ouders en jongeren met coaching van een professional aan een persoonlijk actieplan. Het is een integrale aanpak met concrete stappen om persoonlijke doelen rondom ouderschap en ontwikkeling te verwezenlijken. Bovendien kan met behulp van de DIGIZ worden bepaald of voorlichting of bijvoorbeeld andere personen in het sociale netwerk kunnen helpen bij het behalen van de doelen. Ouders, jongeren en de professional bespreken periodiek of het plan nog voldoet of dat aanvullende hulp wenselijk is.

ZonMw-project: 729410005, Digitale GIZ; een methodiek voor het Gezamenlijk Inschatten van Zorgbehoeften
Onderdeel van programma: Effectief werken in de jeugdsector

bekijk dit project


Gezonde School: teamwork voor gezond gedrag op het vmbo

In de Gezonde School-aanpak werken leerlingen, schoolpersoneel en ouders gezamenlijk aan een gezonde school-community, die gezonde keuzes in eet- en beweeggedrag stimuleert. Het gaat om een integrale aanpak, die onder meer werkt met technieken uit capacity building, sociale marketing, nudging en (peer)educatie. Experts coachen Gezonde School-coördinatoren bij het creëren van draagvlak, het formuleren van doelen en het opzetten van activiteiten die aansluiten bij de leefwereld van adolescenten. Tezamen met een effectstudie ontstaat een beeld van wat wel en niet werkt in de schoolpraktijk. Ook wordt gewerkt aan het profiel van de expert, een rol die ook goed door JGZ-professionals kan worden opgepakt.

ZonMw-project: 531001108, Creating a healthy school community by sound teamwork
Onderdeel van programma: Preventie 5: Deelprogramma 1 - Opvoeding en Onderwijs

bekijk dit project

Een veilige basis: Een effectstudie naar VIPP-Babyopvang

De start in de kinderopvang kan voor zowel baby’s als ouders stressvol zijn. In een interventie-studie wordt onderzocht of de overgang van thuis naar kinderopvang soepeler kan verlopen. Voor de bewezen effectieve Video-feedback Intervention to promote Positive Parenting (VIPP) wordt een module Babyopvang ontwikkeld en getoetst in een gerandomiseerde onderzoeksopzet met controlegroep. De module Babyopvang is gericht op het bevorderen van sensitief opvoeden van pedagogisch medewerkers en het verhogen van het welbevinden en het reduceren van stress van baby’s. De steekproef bestaat uit 100 baby’s (3 tot 6 maanden) met hun pedagogisch medewerkers en ouders. Tijdens voor- en nameting wordt gebruik gemaakt van observaties, vragenlijsten en fysiologische metingen. Vernieuwend aan dit onderzoek is dat de verbetering van de kwaliteit van de opvoeding buitenshuis op zeer jonge leeftijd plaats vindt en dat zowel professionele opvoeders als ouders bij de interventie zullen worden betrokken.

ZonMw-project: 544001004, Een veilige basis: een effectstudie naar VIPP-Babyopvang
Onderdeel van programma: Kwaliteit kinderopvang

Bekijk dit project

De kracht van preventie

In dit deelproject wordt dit onderzocht door de interventie ‘Ouders in actie’ onder de loep te nemen. Bij ‘Ouders in Actie’ worden vrijwilligers getraind om in groepsverband de opvoeding te bespreken met andere ouders. Op deze manier kunnen ouders elkaar ondersteuning bieden in de opvoeding. De vrijwilligers stellen zelf de groep samen en kunnen ook de eigen taal gebruiken. Ze worden getraind in methoden voor groepsgesprekken en er zijn ondersteunende materialen aanwezig over opvoedingsvraagstukken. In de praktijk worden vooral moeilijk bereikbare ouders bereikt door de vrijwilligers. Ook wordt onderzocht of deze interventie uitgebreid kan worden naar andere leeftijdsgroepen en aanstaande ouders en hoe vaders beter betrokken kunnen worden.

Onderdeel van het programma: Academische Werkplaatsen Transformatie Jeugd

Bekijk dit project

Gewoon opvoeden versterken

In het verleden werd ‘gewoon opvoeden’ gezien als het voorportaal van de jeugdzorg. Sinds de transitie en transformatie is daar verandering in gekomen. Hoe krijgen belangrijke transformatiedoelstellingen als ontzorgen, normaliseren en demedicaliseren gestalte in de dagelijkse leefomgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien? En hoe kunnen wijkprofessionals en de Buurtteams Jeugd en Gezin daar een actieve rol in spelen? Daar gaat dit project over.

Onderdeel van het programma: Academische Werkplaatsen Transformatie Jeugd

Bekijk dit project

Empowerende oudergroepen

Dit project is gericht op de behandeling van gedragsproblemen bij kinderen in empowerende oudergroepen in de wijk. Deze oudergroepen benutten en bevorderen het eigen probleemoplossend vermogen van ouders door in groepsbijeenkomsten van elkaar te leren hoe gedragsproblemen van kinderen te verminderen zijn door opvoeding en door versterken van het sociale netwerk. Uit onderzoek is naar voren gekomen dat deze aanpak uitvoerbaar is en effectief gedragsproblemen vermindert. Minder duidelijk is of deze aanpak blijvend kan worden ingebed in de werkwijze van de buurtteams. Lukt het buurtteams om ondanks de grote vraag en beperkte budgetten te ‘doen wat werkt’ door deze oudergroepen met de juiste gezinnen in te zetten? Worden daarbij de juiste gezinnen in al hun diversiteit bereik?

Onderdeel van het programma: Academische Werkplaatsen Transformatie Jeugd

Bekijk dit project

JIM-project

Dit project houdt zich bezig met de succes- en faalfactoren in de samenwerking tussen gezin, professionals en een zelfgekozen informele mentor door jongeren in de leeftijd van 12-23 bij een dreigende uithuisplaatsing. Het project benut het sociale netwerk van gezinnen door bij een dreigende uithuisplaatsing, de behandeling thuis vorm te geven met een zelfgekozen mentor uit het sociale netwerk. Crisissituaties rondom complexe problematiek zijn situaties waarin voorheen residentiele behandeling als een oplossing werd gezien. Dit project verkent wat de verantwoordelijkheden en mogelijkheden van het gezin en haar sociale netwerk zijn bij zeer complexe opvoedsituaties. Dit wordt gedaan door middel van een aanpak die als doel heeft de instroom in dure residentiele voorzieningen te doen afnemen. Het betreft een intersectorale aanpak vanuit de aanvullende zorg in samenwerking met de basiszorg. De aanpak stelt de samenwerking met het netwerk centraal en concretiseert dit door de zorg te organiseren op basis van de wensen en inzichten van het gezin en netwerk. Door de intensieve samenwerking met de omgeving en het behoud van regie bij de cliënt en omgeving ten tijde van crisissituaties, wordt beoogd dat problemen worden genormaliseerd en dat er sprake is van demedicalisering.

Onderdeel van het programma: Academische Werkplaatsen Transformatie Jeugd

Bekijk dit project

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website