Net zoals ‘gewone’ jeugdigen hebben kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking kwaliteiten en talenten. Wel hebben zij ondersteuning nodig om deze optimaal te benutten. Dit vergt dat een beperking tijdig wordt herkend, zodat zo vroeg mogelijk een integrale benadering gestimuleerd kan worden. ZonMw helpt hierbij door instrumenten en interventies te laten onderzoeken en ontwikkelen en de verspreiding van kennis te bevorderen.

Het probleem

Er wonen meer jeugdigen met een licht verstandelijke beperking in Nederland dan velen denken. Vaak kan je dit aan het uiterlijk van een kind of jongere immers niet zien. Hoewel de definities van een licht verstandelijke beperking uiteenlopen, worden doorgaans twee kenmerken genoemd: een IQ tussen de 50 en 85 en beperkingen in het sociaal aanpassingsvermogen. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut zijn er ruim 300.000 jeugdigen die aan deze ‘praktijkdefinitie’ voldoen. Voor veel van deze jeugdigen is er te weinig hulp. Een andere doelgroep die ondersteuning nodig heeft, zijn ouders met een verstandelijke beperking die een of meer kinderen opvoeden. In Nederland zijn er ongeveer 2000 gezinnen waar één of beide ouders een licht verstandelijke beperking hebben.

De maatschappelijke opgave

Veel jeugdigen met een licht verstandelijke beperking hebben (ook) gedragsproblemen. Vaak is er sprake van een samenspel van factoren: individuele kwetsbaarheid, ongunstige invloeden uit de omgeving en een toenemende maatschappelijke druk om te presteren. Ook is bekend dat deze jongeren vaker psychiatrische stoornissen hebben dan hun leeftijdgenoten en dat zij vaker dan gemiddeld in aanraking komen met justitie. Ouders, gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties en scholen staan voor de opgave om deze doelgroep zo goed mogelijk te ondersteunen. Gerichte ondersteuning moet het mogelijk maken dat zij in deze veeleisende maatschappij kunnen meedoen.

Wat doet ZonMw?

ZonMw laat kennis ontwikkelen, verspreiden en toepassen om zorg en ondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking te verbeteren. Met als doel dat mensen met een (verstandelijke) beperking met grotere zelfstandigheid en meer zeggenschap kunnen functioneren in de samenleving. ZonMw helpt daarnaast projecten mogelijk maken die de eigen kracht van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking versterken. Ook ontwikkelen we kennis over instrumenten die helpen deze kinderen en jongeren tijdig te herkennen en over interventies om zowel henzelf als hun ouders zo goed mogelijk te helpen. Soms kunnen bestaande instrumenten en interventies voor deze doelgroep worden aangepast. Verder zorgen we ervoor dat de ontwikkelde kennis haar weg vindt naar de professionals in de praktijk en investeren we in een goede kennisinfrastructuur. Dit alles geldt ook voor kennis die nodig is om ouders met een verstandelijke beperking beter in staat te stellen hun kind(eren) op te voeden.

De opbrengsten

  • Ontwikkelen en/of aanpassen van (diagnostische) instrumenten en interventies voor deze doelgroep; onderzoeken van deze interventies op effectiviteit.
  • Toegankelijk maken en verspreiden van bestaande kennis, opnemen van onderzochte interventies in databanken en trainen van professionals.
  • Ontwikkeling en verspreiding van kennis die nodig is om ouders met een licht verstandelijke beperking te ondersteunen bij de opvoeding van hun kind(eren).
  • Ondersteunen van verbanden waarin praktijk, onderzoek, onderwijs en beleid gezamenlijk werken aan een betere zorg voor deze jeugdigen.
  • Inzicht in de vraag in hoeverre cliëntfactoren en kenmerken van beroepsbeoefenaren de effectiviteit van een interventie beïnvloeden.
  • Initiatieven die de eigen kracht van deze doelgroep inclusief hun gezin en omgeving versterken.

De uitdaging

Het is niet altijd even makkelijk om kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking te herkennen en te weten hoe met ze om te gaan. Professionals, instellingen en zeker ook gemeenten moeten de situatie van deze doelgroep scherp op het netvlies hebben en daarop inspelen. Veel interventies en instrumenten die voor deze groep worden ingezet zijn niet specifiek voor deze doelgroep ontwikkeld. Het is van belang om te onderzoeken of deze interventies en instrumenten ook voor deze doelgroep werken en of er aanpassingen gedaan moeten worden.  Zodat kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in deze vaak veeleisende maatschappij op hun eigen niveau kun kansen kunnen pakken. 

Samenwerking

ZonMw werkt voor deze doelgroep onder meer samen met het Nederlands Jeugdinstituut, de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, de Vereniging Orthopedagogische Behandelcentra en het Landelijke Kenniscentrum LVB en diverse  praktijkinstellingen.

Programma's

Projectenoverzicht Jeugdigen met een licht verstandelijke beperking

Uitgelicht: publicaties en projecten

Girls’Talk Plus

Meisjes met een licht verstandelijke beperking lopen een groter risico op problemen met de seksuele gezondheid, vooral als het gaat om het meemaken van seksueel geweld, ongewenste zwangerschap en seksueel overdraagbare aandoeningen. Professionals die met deze meiden werken, hebben behoefte aan een methode om de meiden te helpen weerbaarder te worden en veilig te vrijen. Er is al een counselingprogramma voor kwetsbare meiden: Girls’Talk. Zowel de meisjes als de professionals zijn positief over dit programma. In dit project is Girls’Talk aangepast voor meiden met een licht verstandelijke beperking: Girls’Talk Plus en onderzocht op effectiviteit. Uit het onderzoek blijkt dat het programma effectief is en dat trainers en deelnemende meiden tevreden zijn over de inhoud, de opzet en het nut van Girls’ Talk-Plus. Afgerond 2015. ZonMw-project 729111010

Jij bent Okay

 Tweederde van kinderen met een licht verstandelijke beperking en gedragsproblemen heeft ouders met met psychische en/of verslavingsproblemen (KOPP/KVO). Vaak worden de problemen verborgen gehouden voor de omgeving, waardoor sociale isolatie en gevoelens van schaamte en schuld kunnen ontstaan. Dit kan leiden tot een laag competentiegevoel, internaliserende en externaliserende problematiek bij het kind. Een evidence-based preventieprogramma voor kinderen van ouders met KOPP/KVO wordt ingezet voor kinderen met een licht verstandelijke beperking en externaliserende problematiek. Het betreft een groepsinterventie voor kinderen en een online zelfhulpcursus voor ouders. Ze worden aangepast en onderzocht op effectiviteit. Looptijd: 2013 – 2016 ZonMw-project 729111011

Werkalliantie medebepalend voor succesvolle hulpverlening LVB-jongere

Onder 18+ LVB-jongeren, bij wie het ouderlijk gezag verdwijnt en voor de wet de volwassen leeftijd is bereikt, bestaat de neiging zich te onttrekken aan verdere begeleiding, terwijl zelfstandig functioneren zeker niet zonder problemen gaat. Dit onderzoek had tot doel om in kaart te brengen in hoeverre de werkalliantie tussen LVB-cliënt en begeleider bij kan dragen aan het vergroten van de motivatie van de jongere voor begeleiding. Ten aanzien van jongeren met een LVB bestond nog zeer weinig gefundeerde kennis over in hoeverre de werkalliantie de motivatie voor begeleiding beïnvloedt. Regioplan en het lectoraat LVB en jeugdcriminaliteit van de Hogeschool Leiden hebben, met subsidie van ZonMw, onderzoek gedaan naar de rol die de werkalliantie tussen jongeren met een LVB en hun begeleiders speelt in de mate waarin de jongeren gemotiveerd zijn voor begeleiding. Uit het onderzoek blijkt dat jongeren met een licht LVB een heel concrete opvatting hebben van de werkalliantie met hun begeleider. Motivatie voor begeleiding is een belangrijke factor voor succesvolle hulpverlening. De werkalliantie tussen de begeleider en de jongere is medebepalend voor de mate waarin de jongere zich gemotiveerd voelt voor de begeleiding. Afgerond 2016. ZonMw-project 729101005

Jeugdzorgplus: prevalentie en uitstroom van jongeren met LVB en psychiatrische problematiek

JeugdzorgPlus levert intensieve zorg voor jongeren met ernstige gedragsproblemen. Veel van deze jongeren, naar schatting 34%, hebben ook een licht verstandelijke beperking (LVB) of psychiatrische problematiek maar het exacte aantal is onbekend. Slechts 6% van deze jongeren stroomt uit naar LVB- of GGZ-zorg, veel minder dus dan verwacht wordt op basis van bovenstaande percentages. Onderzocht wordt wat de exacte percentages van LVB en GGZ-problematiek zijn binnen Jeugdzorgplus, hoe de uitstroom verloopt en welke factoren een rol spelen in het besluitvormingsproces voor vervolghulp. Daartoe worden bestaande datasets (Monitor JeugdzorgPlus, Typeringsmodel JeugdzorgPlus) met elkaar vergeleken en worden de zorgtrajecten van 90 jongeren in kaart gebracht. Ook worden deskundigen bevraagd naar overwegingen in het besluitvormingsproces voor vervolghulp. Resultaten van het onderzoek kunnen leiden tot aanpassingen in de registratie en optimalisatie van het uitstroomproces voor jongeren met specifieke behoeften. Afgerond 2016. ZonMw-project 727022002

Naar boven
Direct naar: NavigatieDirect naar: InhoudDirect naar: Onderkant website