Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In dit project is het aanbod van prenatale huisbezoeken door de jeugdverpleegkundige (PHB-JGZ)bij twee JGZ-instellingen geevalueerd.

 

In een aantal regio’s bestaat de mogelijkheid om al tijdens de zwangerschap, meestal op indicatie van de verloskundig zorgverlener, prenatale huisbezoeken bij de jeugdgezondheidszorg (JGZ) aan te vragen in verband met psychosociale problemen of risicofactoren bij aanstaande ouders. De jeugdverpleegkundige verheldert de problemen samen met de aanstaande ouders, motiveert voor en verwijst naar hulp, adviseert, geeft voorlichting en lichte (opvoedings)ondersteuning – met als doel een optimale start voor de baby te bevorderen.

 

In het kader van het ZonMw-programma ‘Vernieuwing uitvoeringspraktijk van de jeugdgezondheidszorg’ is in 2011 en 2012 een formatieve evaluatie uitgevoerd van dit aanbod in twee regio’s: de Achterhoek (JGZ Yunio) en de regio Helmond (JGZ De Zorgboog). Door registraties, vragenlijsten en focusgroepen en interviews is onderzocht hoe vaak PHB-JGZ in de twee regio’s zijn uitgevoerd, hoe deze verlopen zijn, wat daarbij bevorderende en belemmerende factoren waren en hoe cliënten, eerstelijns verloskundigen en jeugdverpleegkundigen het aanbod hebben ervaren. De resultaten hebben geleid tot aanbevelingen die regionaal van toepassing zijn en tot aanbevelingen voor landelijk beleid en mogelijke implementatie van PHB-JGZ.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Hoewel in de twee onderzoeksregio’s het gemiddelde jaarlijkse aantal van 35 cases voor PHB-JGZ achterbleef bij de verwachtingen, ervoeren alle betrokkenen het aanbod daar waar het daadwerkelijk werd uitgevoerd, als een goed concept.

PHB-JGZ hebben meerwaarde volgens cliënten omdat zij de jeugdverpleegkundige al voor de geboorte leren kennen en samen met haar bekijken wat er nodig is voor een goede start met de baby. Cliënten zeggen zich door de PHB-JGZ “beter in hun vel te voelen” en “beter voorbereid te zijn op het ouderschap”, ook vinden zij de gegeven adviezen bruikbaar.

Jeugdverpleegkundigen vonden de meerwaarde van PHB-JGZ dat zij voor de geboorte al vertrouwen kunnen opbouwen met kwetsbare aanstaande gezinnen, tijdig problemen kunnen onderkennen en samen naar oplossingen kunnen zoeken. Jeugdverpleegkundigen hebben behoefte aan een methodisch kader voor de huisbezoeken en handvatten omdat er 'nog geen kind is om op te focussen'.

Tot slot ervoeren de verloskundigen voordeel van de PHB-JGZ doordat zij ontlast worden van de zorg rond psychosociale problemen in aanstaande gezinnen. De geboortezorg wordt volgens hen daarmee “meer totaal”. In de praktijk blijken verloskundigen vooral 'zwaardere' problematiek te verwijzen naar PHB-JGZ. Zowel verloskundigen als jeugdverpleegkundigen (en hun management) zien PHB-JGZ als aanvullend op ieders individuele taak bij de zorg rond de geboorte. Voor kwetsbare gezinnen sluiten de prenatale en postnatale zorg naadloos op elkaar aan en kan er zodoende continuïteit geboden worden.

Prenatale ondersteuning van kwetsbare (aanstaande) gezinnen levert zeer waarschijnlijk gezondheidswinst op (zie ook: Felitti, 1998; Olds, 1997) en is mogelijk ook kosteneffectief doordat grotere schade die anders waarschijnlijk pas (ver) na de geboorte wordt gesignaleerd, voorkomen wordt.

 

Aanbevolen wordt om de implementatie van PHB-JGZ landelijk te stimuleren. Daarbij dient duurzaam geïnvesteerd te worden in de relatie tussen JGZ en verloskunde (zowel eerste- als tweedelijns) en andere netwerkpartners zoals MEE en GGZ. Het is onder andere aan te bevelen om samenwerking te zoeken met de ROS (regionale ondersteuningsstructuur eerstelijnszorg) en regionaal VSV-plus (verloskundig samenwerkingsverband). Ter ondersteuning kan overwogen worden om verloskundigen te scholen in het signaleren (met een signaleringsinstrument) en het bespreekbaar maken van psychosociale onderwerpen met cliënten. Lokale zorgnetwerken kunnen meer open worden voor -9 maanden-cases. Ondersteunend is het ook wanneer het aanbod PHB-JGZ wordt opgenomen in het Basispakket JGZ. Dit sluit aan bij de gemeentelijke regie, via onder andere de CJG’s (Centra voor Jeugd & Gezin), ten aanzien van de preventie voor jeugd vanaf -9 maanden. Daarbij hoeft het aanbod PHB-JGZ niet aangeboden te worden aan alle zwangeren of alle eerste zwangerschappen (universele preventie). Na signalering door, met name, de eerste- en tweedelijns verloskundige kan het aanbod PHB-JGZ op indicatie worden ingezet (selectieve en geïndiceerde preventie).

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In de werkgebieden van JGZ De Zorgboog (Helmond e.o.) en Yunio (de Achterhoek) wordt door TNO een formatieve evaluatie uitgevoerd van een relatief nieuwe werkwijze van de JGZ: prenatale huisbezoeken door de jeugdverpleegkundige. Doel van deze huisbezoeken is om ouders die daarvoor in aanmerking komen, te begeleiden naar een optimale start met hun baby. Nagegaan wordt hoe het aanbod van prenatale huisbezoeken door de JGZ het best vormgegeven kan worden, welke belemmerende en bevorderende factoren een rol spelen bij de implementatie ervan en in welke mate cliënten tevreden zijn over en baat ervaren bij het aanbod. Het project is in de uitvoeringsfase: in totaal werken 23 verloskundigenpraktijken als belangrijkste verwijzers naar dit aanbod, aan het onderzoek mee. Er is een onderzoeksprotocol ontwikkeld, een uniforme registratie voor verloskundigen en de beide JGZ-instellingen en een vragenlijst die ouders invullen na afloop van een traject. JGZ-verpleegkundigen zijn onlangs begonnen met werving van ouders voor observatie onderzoek en een online focusgroep. Eind januari heeft een startbijeenkomst plaatsgevonden met de stuurgroep en projectgroepen van beide regio's. Half april vond een landelijke expertmeeting plaats met andere JGZ-instellingen die een vergelijkbaar aanbod hebben of aan het opzetten zijn.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

- Startbijeenkomst met stuurgroep en projectgroepen

- Expertmeeting met JGZ-instellingen

- Voorbereidingen voor dataverzameling: onderzoeksprotocol, registratie door verloskundigen, registratie prenatale huisbezoeken door JGZ, vragenlijst ouders, voorbereiding observaties en online focusgroep ouders.

- Instructie verloskundigen en JGZ-verpleegkundigen

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Veel zorgwekkende omstandigheden voor kinderen zijn al in de zwangerschap aanwezig of voorspelbaar. Als de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en/of Centra voor Jeugd en Gezin (CJG’s) al tijdens de zwangerschap signalen van de verloskundige ontvangen en direct starten met begeleiding of het motiveren voor hulp, kan dat gezondheidswinst voor ouders en kinderen opleveren. Maar omdat prenatale begeleiding door de JGZ nu geen deel uitmaakt van het Basistakenpakket JGZ, is deze vroege interventievorm niet vanzelfsprekend. In de regio’s Helmond en de Achterhoek hebben de gemeenten daarom, in het kader van RAAK (aanpak kindermishandeling) en de ontwikkeling van de CJG’s prestatieafspraken gemaakt met de JGZ over het aanbod van een of meerdere prenatale huisbezoeken door een JGZ-verpleegkundige bij aanstaande ouders die daarvoor in aanmerking komen. Risicoselectie vindt plaats door verloskundigen op basis van het signaleringsinstrument ALPHA-NL en/of anamnese. De huisbezoeken worden uitgevoerd door de JGZ-verpleegkundige die de ouders ook na de geboorte bij het consultatiebureau zullen ontmoeten. Het aanbod is laagdrempelig waarbij het nadrukkelijk ook gaat om de ‘lichtere’, enkelvoudige problematiek; bij zwaardere problematiek leidt de JGZ-verpleegkundige toe naar specifieker vormen van hulpverlening. Deze vorm van samenwerking tussen verloskunde en JGZ / CJG is nieuw en wordt slechts op beperkte schaal in Nederland toegepast.

Met dit onderzoek willen we in de genoemde regio’s nagaan hoe het aanbod van prenatale huisbezoeken van een JGZ-verpleegkundige op indicatie van de verloskundige, het best vormgegeven kan worden, welke belemmerende en bevorderende factoren een rol spelen bij de implementatie ervan en in welke mate cliënten tevreden zijn over en baat ervaren bij het aanbod. Evaluatie wordt uitgevoerd vanuit het perspectief van de einddoelgroep (aanstaande ouders), gebruikers (JGZ) en intermediairs (o.a. verloskundigen). De onderzoeksresultaten zijn overdraagbaar naar andere JGZ-instellingen in het land.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website