Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Cognitieve gedragstherapie is een effectieve behandeling voor angststoornissen bij jeugdigen. Het is de vraag of de behandeling ook effectief is wanneer slechts een deel van de zittingen face-to-face met de behandelaar plaatsvindt, terwijl andere modules thuis online worden gedaan: "blended care". Het doel van deze studie was primair om de effectiviteit te onderzoeken van het blended behandelprogramma 'Dappere Kat' (www.dapperekat-online.nl) in de dagelijkse klinische praktijk.

 

De effectiviteit van het "blended" behandelprogramma werd vergeleken met een face-to-face Dappere Kat behandeling die is onderzocht en effectief gebleken in een eerdere studie (de "gouden standaard"). Om de effectiviteit te bepalen en te onderzoeken voor wie de 'blended' behandeling vooral of juist niet werkt, gebruikten we grotendeels dezelfde vragenlijsten en interviews als in de eerdere studie.

 

Nieuw is dat we via een door ons ontwikkelde smartphone applicatie ('app') frequent hebben gemeten hoe het dagelijks beloop is van emoties en gedragingen. Hiermee kregen we meer zicht op individuele dagelijkse patronen en konden we kijken of deze initiële verschillen voorspellend waren voor beloop.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In dit onderzoek namen 56 kinderen en jongeren met een angststoornis deel die de blended behandeling kregen. Hun resultaten werden vergeleken met 56 matched controles die in een eerdere studie in dezelfde behandelcentra de face-to-face interventie aangeboden kregen.

 

Er was een afname van angst (ouder- en kindrapportage) in de periode waarin de blended behandeling plaatsvond, alsmede een verbetering in kwaliteit van leven thuis (geen verandering op school of bij vrienden), een afname van negatief affect, negatieve gedachten en positieve gedachten.

De effectgroottes van de angstafname in de zelfrapportage waren groter in de matched controles die een face-to-face behandeling hadden gevolgd (groot versus medium effect); in de ouderrapportage waren de effectgroottes vergelijkbaar.

Na de blended behandeling voldeed een meerderheid van de kinderen nog aan de criteria van een angststoornis, terwijl er geen verschil meer was bij de follow-up. Het lijkt erop dat de effecten wat later kwamen wanneer er blended werd behandeld. Dit sluit aan bij de observatie van de behandelaren, dat behandelingen soms lastig op gang kwamen en dat er (behoorlijke) vertraging werd opgelopen als kinderen niet inlogden. De blended behandeling kostte de behandelaar in de praktijk niet minder tijd dan er staat voor een reguliere face-to-face behandeling van 12-15 zittingen. Kinderen beoordeelden de therapeutische relatie in beide behandelvormen niet verschillend, terwijl therapeuten wel significant minder tevreden waren over de duidelijkheid van de doelen waaraan werd gewerkt.

Bovenstaande bevindingen geven geen ondersteuning voor de hypothese dat de blended behandeling (kosten)effectiever zou zijn.

De belangrijkste voorspellers voor angst op langere termijn is ernst van de klachten op de voormeting (zelfgerapporteerde angst en depressie) en in de eerste weken van behandeling (dagelijkse angst en negatief affect, fluctuaties in angst en negatief affect). Kinderen die een start met meer klachten en meer fluctuaties van negatieve emoties hebben eindigen met meer klachten maar verbeteren evenzeer.

Het is op basis van dit onderzoek niet te zeggen wat de beste behandeloptie is voor kinderen met ernstiger klachten, meer negatieve emoties en meer dagelijkse fluctuaties van negatieve emoties. Wellicht is het belangrijk vooral in de zetten op doorbehandelen na zo’n cognitief gedragstherapeutische behandeling, aangezien ze wel verbeteren over tijd. Of toch eerder te kiezen voor een andere behandeling, die zich bijvoorbeeld ook richt op de andere negatieve emoties zoals somberheid en boosheid.

Vervolgonderzoek kan zich richten op de vraag welke zorg het meest effectief is voor deze kinderen met meer angstklachten en meer emoties als somberheid en boosheid.

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Cognitieve gedragstherapie is een effectieve behandeling voor angststoornissen bij jeugdigen. Het is de vraag of de behandeling ook effectief is wanneer slechts een deel van de zittingen face-to-face met de behandelaar plaatsvindt, terwijl andere modules thuis online worden gedaan: "blended care". Het doel van deze studie is primair om de effectiviteit te onderzoeken van het online behandelprogramma 'Dappere Kat' (www.dapperekat-online.nl) in de dagelijkse klinische praktijk.

 

De effectiviteit van het "blended" behandelprogramma wordt vergeleken met een face-to-face Dappere Kat behandeling die is onderzocht en effectief gebleken in een eerdere studie (de "gouden standaard"). Om de effectiviteit te bepalen en te onderzoeken voor wie de “blended” behandeling vooral of juist niet werkt, gebruiken we grotendeels dezelfde vragenlijsten en interviews als in de eerdere studie.

 

Nieuw is dat we via een door ons ontwikkelde smartphone applicatie ('app') frequent meten hoe het dagelijks beloop is van emoties en gedragingen. Hiermee kunnen we individuele veranderprocessen in kaart brengen en mogelijk beter inschatten voor wie 'blended care' een goede behandeling is.

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Het project is van start gegaan bij Accare (locaties Groningen, Emmen, Friesland) en bij de Bascule in Amsterdam. Vanaf januari 2015 start ook Curium LUMC in Leiden. De therapeuten en onderzoeksassistenten zijn getraind, de folders zijn gedrukt en alle digitale vragenlijsten zijn ontwikkeld en getest. Op 1 december 2014 waren 22 van de beoogde 56 kinderen en hun ouders met het onderzoek gestart: er kunnen dus zich nog steeds gezinnen aanmelden voor deelname!

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Angststoornissen bij kinderen en jongeren zijn doorgaans goed te behandelen; circa 50-70% heeft na de behandeling met cognitieve gedragstherapie (CGT) geen angststoornis meer. De CGT interventie Dappere Kat bestaat uit 12 wekelijkse zittingen en 2 ouderzittingen en is door het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) beoordeeld als een “bewezen effectief” behandelprogramma: het is theoretisch goed onderbouwd, er zijn behandeleffectstudies gedaan in meerdere landen waaronder Nederland en er is onderzoek dat aantoont dat de behandeling beter is dan een wachtlijst en beter is dan een actieve controleconditie. Wij ontwikkelden een mogelijk meer doelmatige internetbased versie met therapeutondersteuning (‘Blended Dappere Kat’). Bij “blended” behandelen wordt een vast deel van de zittingen face-to-face aangeboden, en kunnen de andere modules thuis online worden gedaan. De therapeut geeft regelmatig feedback via het behandelprogramma volgens een bepaalde methodiek.

 

Verondersteld wordt dat een blended E-health programma even effectief is en daarboven veel voordelen heeft, met een focus op de zelfredzaamheid en bevorderen van de eigen kracht van het kind, een betere inbedding van de behandeling met de huiswerkopdrachten in de thuisomgeving, minder reistijd voor ouders en kinderen, minder schoolverzuim van kinderen voor het volgen van de behandeling, behandelprogrammas die beter overdraagbaar zijn op andere hulpverleners in andere instellingen (gemakkelijker implementatie) en een gemakkelijker handhaving van de kwaliteit van de aangeboden behandelingen.

 

Hoewel de verwachtingen rond E-health hooggespannen zijn, en er veel initiatieven zijn om E-health programma’s te ontwikkelen is er nog geen onderzoek beschikbaar waaruit blijkt of E-health deze verwachtingen kan waar maken. Voorlopig is vooral bekend dat therapeut-ondersteunde zoals blended care interventies effectiever lijken dan volledig online behandelingen. Daarnaast mist huidig effectonderzoek positieve uitkomstmaten zoals eigen kracht en kwaliteit van leven. Verder is er in de praktijk behoefte aan kennis over kenmerken van jeugdigen of over signalen tijdens behandeling waaruit blijkt of een behandeling succesvol zal verlopen. Een focus op individuele verandertrajecten kan ons inzicht geven in wie wel en wie niet profiteert van de behandeling en wat de processen zijn die voorafgaan aan verbetering en die samenhangen met de effecten op langere termijn. Hierbij dienen het beloop van zowel positieve als negatieve emoties en gedachten te worden meegenomen.

 

De effectiviteit van de ‘Blended Dappere Kat’ (N=56; 8-18 jaar) wordt vergeleken met de “gouden standaard Dappere Kat” en een wachtlijst (N=145 “history-based control group” op basis van een gerandomiseerde wachtlijstgecontroleerde studie) met metingen voor de interventie, na 8, 12 en 24 weken. Vier locaties van twee grote instellingen voor Kinder- en Jeugdpsychiatrie participeren in het project. De gouden standaard Dappere Kat beslaat 12 wekelijkse zittingen en 2 ouderzittingen. De primaire uitkomstmaten zijn (net als in het onderzoek met standaard Dappere Kat) zelfgerapporteerde angstsymptomen en een diagnose van een angststoornis. Secundaire maten zijn onder meer kwaliteit van leven, functioneren, positieve en negatieve gedachten en emoties, en zelf-effectiviteit. Alle kinderen vullen wekelijks een aantal relevante schalen in via het online behandelprogramma. Bovendien worden de jongeren (subgroep van 12-18 jaar, N=25) in de periode van 24 weken 5 maal gedurende 5 dagen heel intensief bestudeerd met Ecological Momentary Assessment (EMA, in week 0, 1, 4, 8 en 12). Hiervoor wordt een App gebruikt waarbij de jongere via een smartphone zijn gedachten en gevoelens (positieve en negatieve emoties) in het dagelijks leven kan bijhouden.

 

Doel van de studie is primair om het effect van de ‘Blended Dappere Kat’ in de dagelijkse klinische praktijk te evalueren. Bovendien wordt aan de hand van individuele veranderprocessen onderzocht voor wie deze interventie werkt. Dit levert uiteindelijk doelmatiger zorg op.

Uiteindelijk kunnen we met de resultaten van ons onderzoek de behandeling van kinderen met angststoornissen verbeteren. Wanneer de E-health versie van Dappere Kat een werkzame interventie zou blijken kan dit in potentie bijdragen aan een grotere zelfredzaamheid van kinderen en jongeren in het hanteren van psychische klachten. Daarnaast kunnen de resultaten leiden tot de ontwikkeling van meer “personalized medicine”.

 

Het lijkt goed haalbaar om dit project uit te voeren. De ontwikkeling en implementatie van E-health is in beide instellingen een speerpunt. ‘Blended Dappere Kat’ is inmiddels geïmplementeerd: er zijn therapeuten getraind, er lopen behandelingen en er vinden intervisie-bijeenkomsten plaats. De twee instellingen hebben een langlopende en succesvolle samenwerking op het gebied van effectiviteitsonderzoek bij angststoornissen en in de instellingen is een goede infrastructuur voor onderzoek.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website