Verslagen

Eindverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Externaliserende gedragsproblemen (agressie, stelen, liegen, opstandigheid) bij kinderen en jongeren veroorzaken grote problemen voor hun directe omgeving, de maatschappij en deze kinderen zelf. Behandeling van gedragsproblemen blijkt moeilijk, maar steeds meer studies laten zien dat redelijk effectief behandelen mogelijk is. Er is echter een groot aanbod aan interventies, waarbij niet duidelijk is welke interventies werkelijk effectief zijn, en sommige interventies helaas ongewild problemen vergroten.

 

Doel van het huidige project was duidelijkheid te verschaffen voor het zo effectief mogelijk behandelen van gedragsproblemen.

 

Hiertoe is eerst alle kennis over effectieve behandelingen samengevat in een beslisboom die cliënten en professionals helpt samen te beslissen welke werkzame elementen het meeste geschikt zijn, en welke interventies deze elementen bevatten. Cliënten en professionals blijken het werken met deze beslisboom zeer waardevol te vinden om tot betere behandelkeuzes te komen.

Daarnaast is de effectiviteit van twee werkzame elementen van interventies vergroot: het leren van emotie regulatie vaardigheden en het versterken van het gezinssysteem rond jongeren in Jeugdzorg Plus. Voor het versterken van emotie-regulatie vaardigheden bleek een cognitief-gedragstherapeutische aanpak effectiever dan een puur gedragsmatige insteek, zelfs bij jongeren die cognitief wat minder sterk zijn (LVB). Meer gezinsgericht werken in de Jeugdzorg Plus blijkt een kortere behandelduur, meer tevredenheid van ouders en na behandeling vaker thuis wonen te voorspellen.

De resultaten van het project zijn en worden toegepast in de Richtlijnen Ernstige Gedragsproblemen en opleiding en werkwijze van professionals in wijkteams, voortgezet speciaal onderwijs, basiszorg en specialistische zorg.

 

Dit project is een vervolg op project 729300004.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Doelstelling van het consortium ExtrAct is kernelementen te ontdekken en optimaliseren voor het zo effectief mogelijk behandelen van externaliserende gedragsproblemen bij kinderen en jongeren.

 

Hiertoe is eerst een uitputtende analyse van al het nationale in internationale onderzoek naar effectiviteit van behandelingen uitgevoerd (Fase 1). Hieruit bleek dat de meest effectieve behandelvormen bestaan uit (per leeftijd en ernst verschillende) kernelementen, die samen met een aantal algemeen werkzame factoren een interventie vormen.

 

In deelproject 1 is op basis van deze kennis een beslisboom ontwikkeld die per cliëntsysteem aangeeft welke kernelementen het meeste geschikt zijn voor wie, en welke interventies deze elementen bevatten. Deze ‘beslisboom’ is verfijnd en verbeterd in intensieve overleggen met alle consortiumleden en een gebruikersonderzoek met professionals die de beslisboom in de praktijk van buurtteams en GGZ toetsten. De beslisboom bleek bijzonder gewaardeerd te worden door cliënten en professionals, wordt in middels in praktijk gebruikt en is opgenomen in de richtlijnen voor de behandeling van ernstige gedragsproblemen.

 

In deelproject 2 en 3 is de effectiviteit van twee kernelementen vergroot die de kern vormen van veel effectieve interventies: het leren van emotie regulatie vaardigheden en het versterken van systemen rond jongeren. Hiertoe zijn drie werkwijzen getoetst op hun effecten bij kinderen en jongeren met externaliserende gedragsproblemen, deels met een LVB.

In deelproject 2 is in twee studies nagegaan of voor jongeren met externaliserende gedrag (2a) evt met een licht verstandelijke beperking (2b) een cognitieve aanpak, een gedragsmatige aanpak, of een combinatie van beide het meest effectief is. Dit is belangrijk om te weten, omdat beide in praktijk worden ingezet, zonder te weten wat nu eigenlijk het meeste helpt voor welke cliënt. Uit deze studies blijkt dat een cognitieve aanpak – zelfs bij cognitief zwakkere jongeren met LVB – meer effect sorteert dan een puur gedragsmatige aanpak, en dat na een cognitieve aanpak van 5 sessies er geen aanvullend effect is van meer sessies gedragsmatig werken. Deze kennis kan direct toegepast worden voor kortere en effectievere behandeling, o.a. middels de in dit deelproject ontwikkelde modules ‘Denk Cool’ en ‘Doe Cool’.

 

In deelproject 3 is nagegaan in hoeverre het kernelement gezinsgericht werken tijdens een residentiele behandeling het behandeleffect vergroot en versterkt bij terugkeer naar huis. Uit een longitudinale analyse van 409 jongeren in residentiele behandeling in de Jeugdzorg Plus wegens ernstige gedragsproblemen, bleek dat bij meer gezinsgerichte behandeling jongeren vaker weer thuis gingen wonen en ouders tevredener waren, hoewel de gedragsproblemen zelf niet sterker afnamen. Deze kennis wordt direct gebruikt in opleiding van professionals, o.a. middels de in dit project ontwikkelde werkwijze ‘gezinsgericht werken’.

 

Naast deze specifieke projectresultaten draagt ExtrAct actief bij aan het vergroten en verspreiden van kennis over effectief behandelen van externaliserende gedragsproblemen met kernelementen in interventies, o.a. via de landelijke richtlijnen, nationale en internationale handboeken, symposia en bijdragen aan opleidingen. Deze activiteiten worden ook gezamenlijk in ExtrAct voortgezet na beëindiging van de projectperiode.

 

Voortgangsverslag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Externaliserende gedragsproblemen (agressie, stelen, liegen, opstandigheid) bij kinderen en jongeren veroorzaken grote problemen voor hun directe omgeving, de maatschappij en deze kinderen zelf. Behandeling van gedragsproblemen blijkt moeilijk, maar steeds meer studies laten zien dat redelijk effectief behandelen mogelijk is. Er is echter een groot aanbod aan interventies, waarbij niet duidelijk is welke interventies werkelijk effectief zijn, en sommige interventies helaas ongewild problemen vergroten.

 

Doel van het huidige project is duidelijkheid te verschaffen voor het zo effectief mogelijk behandelen van gedragsproblemen. Hiertoe wordt eerst met grote datasets een beslisboom ontwikkeld die per cliënt aangeeft welke werkzame elementen het meeste geschikt zijn voor wie, en welke interventies deze elementen bevatten. Vervolgens wordt de effectiviteit van twee werkzame elementen van interventies vergroot: het leren van emotie regulatie vaardigheden en het versterken van systemen rond jongeren.

 

Het project wordt gefinancierd door ZonMw en is een samenwerking van ‘s Heerenloo, De Bascule, De Viersprong, Intermetzo, Nederlands Jeugd Instituut, PI Research, Universiteit Utrecht en VUmc.

 

Resultaten
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De deelprojecten van ExtrAct verlopen volgens planning.

Er is een beslisboom ontwikkeld waarmee gezinnen en professionals samen kunnen nagaan welke aanpak het meest geschikt lijkt voor hun specifieke situatie. Deze beslisboom wordt nu op bruikbaarheid en meerwaarde getoetst met 50 professionals.

In 'Denk & Doe Cool' zijn twee manieren ontwikkeld om emotieregulatie (omgaan met boosheid) te versterken met jongeren met gedragsproblemen. Hiermee wordt nagegaan welke manier van werken (meer met denken of meer met doen) voor welke jongeren het beste werkt om gedragsproblemen te verminderen. Dit wordt getoetst in twee studies, waarvan 1 met jongeren met externaliserende gedragsproblemen en 1 met jongeren met gedragsproblemen en een LVB.

Om jongeren te helpen vanuit residentiele behandeling voor gedragsproblemen de stap naar huis te maken is het element 'genzinsgerciht werken' ontwikkeld. De toegevoegde waarde van dit element aan de huidige behandelingen wordt onderzocht in een studie waaraan tot nu toe 473 jongeren deelnemen.

Samenvatting van de aanvraag

Samenvatting
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De afgelopen jaren is de kennis over effectiviteit van interventies tegen externaliserende gedragsproblemen sterk toegenomen. Interventies blijken externaliserende gedragsproblemen substantieel te kunnen verminderen, met blijvende positieve gevolgen voor de ontwikkeling van kinderen en bijbehorende kostenbesparingen. De effectiviteit van bestaande interventies tegen gedragsproblemen verschilt echter sterk tussen cliënten. Deze grote verschillen in effectiviteit worden vermoedelijk in belangrijke mate verklaard door de grote diversiteit in aard en oorzaken van gedragsproblemen, en de grote diversiteit in inhoud en uitvoering van gebruikte interventies.

Helaas wordt de kennis over de effectiviteit van verschillende interventies voor verschillende kinderen nog onvoldoende benut, zodat het merendeel van de kinderen met externaliserende gedragsproblemen vermoedelijk van de meest effectieve hulp verstoken blijft. Twee belangrijke oorzaken hiervoor lijken: (1) wildgroei aan interventies waarvan effecten en zinnigheid grotendeels onbekend zijn, waardoor veelal wordt gekozen voor niet- of minder effectieve behandelingen en (2) zelfs de effecten van de meest effectieve interventies zijn nog bescheiden, en worden niet altijd overal behaald. Bij beide problemen speelt de heterogeniteit in oorzaken en in stand houdende factoren van externaliserende gedragsproblemen een rol: Zowel in de keuze voor interventies als in het vergroten van effectiviteit dient de aanpak afhankelijk van de aard van de problematiek van het betreffende systeem te zijn, aangezien verschillende factoren bij verschillende kinderen gedragsproblemen in stand kunnen houden.

In dit project zullen de problemen van wildgroei aan interventies en matige effectiviteit worden aangepakt door

1a) De keuze voor de meest effectieve interventie per kind te bepalen door het ‘indikken’ van de huidige kennis in een beslisboom van in te zetten werkzame elementen op basis van een beperkt aantal kind-, gezins- en contextuele factoren, waarin de meest effectief gebleken interventie voor iedere combinatie van werkzame elementen wordt voorgeschreven. Hierbij wordt gebruik gemaakt van bestaande data in het consortium, waaronder analyse van werkzame elementen (Fase 1), RCT’s van effectieve interventies met moderatoren en mediatoren, ROM data, en twee meta-analytische databestanden.

1b) De effecten en belemmerende factoren voor het gebruik van deze beslisboom in de praktijk te onderzoeken middels een proef-implementatie;

2) De effectiviteit van de meest effectieve interventies tegen externaliserende gedragsproblemen te vergroten door optimalisering van twee werkzame kernelementen van alle werkzame interventies op dit gebied, die tot nu toe niet altijd ten volle worden benut. Dit zijn (a) emotie regulatie training en (b) bindingen met systemen rond cliënten versterken. De meest effectieve aanpak van emotie regulatie wordt bepaald in een tweetal micro-trials bij jongeren met externaliserende gedragsproblemen zonder en met LVB. Effectiviteit van het versterken van bindingen met systemen rond cliënten wordt quasi-experimenteel getoetst bij terugkeer van residentieel geplaatste jongeren naar huis.

Zodoende zal door dit project direct voor professionals en cliënten duidelijk zijn welke aanpak voor welk kind en gezin aangewezen is (1) en hoe daarmee de grootst mogelijke blijvende reductie in gedragsproblemen bereikt kan worden (2).

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website